[Sách] Lịch sử liệu có dạy ta điều gì - Edgar Morin

"Lịch sử không phải là một con đường thẳng tắp dẫn đến tiến bộ. Lịch sử là một đại dương đầy những bất ngờ, những khúc quanh và những điều không thể dự đoán."

Nằm trong những đợt sách em gửi, có tác phẩm của Edgar Morin—một trong những triết gia đương đại vĩ đại nhất của nhân loại. Ông viết cuốn sách này khi bản thân đã tự mình đi xuyên qua một thế kỷ đầy biến động bão táp (ông sinh năm 1921). Morin dắt lối người đọc bằng một thứ văn phong từ tốn, tối giản nhưng chứa đựng một sức nặng thâm sâu, như thể muốn hiển ngôn rằng đối với triết học chân chính thì ngàn năm dường như chẳng hề dời đổi. Giữa cái guồng quay vô thường của thời đại, những dòng chữ của ông giống như một khoảng trắng thẩm mỹ tĩnh lặng, gột rửa đi những xô bồ, ngạo ngược ngoài kia.

Morin chứng minh một cách đanh thép rằng, bài học lớn nhất mà lịch sử dạy cho chúng ta chính là sự bất định (Incertitude). Những sự kiện mang tính bước ngoặt, những cú bẻ lái tàn nhẫn của số phận—như sự sụp đổ của các đế chế vĩ cuồng, những cuộc đại dịch hủy diệt, hay chính là cuộc khủng hoảng Covid mà cho đến tận hôm nay, năm 2026, thực tại vẫn mang một vết thương hoắm chưa thể phục hồi—tất cả đều nằm ngoài mọi biểu đồ tài chính nhảy múa, ngoài mọi thuật toán dự đoán của các bậc trí giả tạo chốn tháp ngà.

"Bài học duy nhất của lịch sử là chúng ta thường xuyên bị bất ngờ bởi những điều chưa từng có tiền lệ. Vì vậy, vũ khí duy nhất của con người là một tư duy mở và một tinh thần sẵn sàng đối diện với cái không biết."

Lần tìm về quá khứ dẫu biết chẳng thể đổi thay được những gì đã mất, nhưng may thay, cái đích của sự học lại là để thay đổi một hiện tại và kiến tạo một tương lai. Morin như trải bày chất thanh lich người Pháp, không khuyên chúng ta nhìn lại lịch sử bằng một thứ hoài niệm bi lụy, để mặc cho ký ức bị phủ kín bởi nhiều tầng lớp rêu phong hệt như đống dữ liệu thô vô hồn đang chờ đợi một sự quên đi có chủ đích. Ông muốn ta phải như Berinato, biết bóc tách dữ liệu lịch sử để tìm ra bản chất trinh nguyên của nhân tính. Phân tích lịch sử, suy cho cùng, là một hành vi thấu hiểu sâu sắc, từ đó gieo mầm cho một hệ sinh thái phức tạp cần được nuôi dưỡng, chứ không phải coi tổ chức hay xã hội như một cỗ máy khô khốc cần sửa chữa bằng những mệnh lệnh hành chính khô khốc.

Đọc "Lịch sử liệu có dạy ta điều gì" không khiến nó trở nên hoài nghi tiêu cực trước những tin đồn chằng chịt ngoài kia, mà ngược lại, làm lòng nó phẳng lại, điềm tĩnh và yên lòng đến lạ kỳ. Ngẫm. Nó thoáng ngồi lặng yên nơi góc văn phòng, đứng thẳng bên chiếc bàn cao của sự chính trực như để ngắm lại chính mình… của ngày hôm qua. Lịch sử có thể không dạy chúng ta cách làm giàu nhanh chóng, không chỉ cách luồn lách để xây dựng nên những căn biệt thự lộng lẫy triệu đô, nhưng nó dạy chúng ta cách làm người—cách giữ lại vẹn nguyên hơi ấm của sự tử tế và tình yêu thương giữa một thời đại hỗn mang.

***

History is not a straight path leading to progress. History is an ocean full of surprises, twists, and unpredictable events."

Nestled within the batches of books you sent was the work of Edgar Morin—one of the greatest contemporary philosophers of humanity. He penned this volume having personally journeyed through a century of tempestuous turbulence (born in 1921). Morin guides the reader with a deliberate, minimalist prose that nevertheless carries a profound gravity, as if to overtly declare that for true philosophy, a thousand years change absolutely nothing. Amidst the vô thường (impermanent) whirlpool of the era, his sentences behave like a tranquil aesthetic white space, cleansing the external vanity and arrogance of the world.

Morin demonstrates with unyielding strength that the greatest lesson history bestows upon us is uncertainty (Incertitude). Turning points, the ruthless bẻ lái (sharp turns) of destiny—such as the collapse of vĩ cuồng (grandiose) empires, devastating pandemics, or the precise crisis of Covid from which reality, even here in 2026, still bears a deep, unhealed wound—all dictate themselves entirely outside of dancing financial charts or the predictive algorithms of artificial intellectuals perched in their ivory towers.

"The only lesson of history is that we are constantly surprised by unprecedented events. Therefore, man’s only weapon is an open mind and a spirit ready to confront the unknown."

Tracing back into the past, though knowing it cannot alter what has already been lost, fortunately reveals that the true destination of learning is to transform the present and hand-draft a future of autonomy (Autonomy). Unfolding with a signature French elegance, Morin does not urge us to gaze back at history through a pathetic, melancholic nostalgia, leaving memory to be blanketed under multiple layers of moss like a mountain of soulless raw data waiting for a deliberate oblivion. He demands that we operate like Berinato, knowing how to dissect historical data to excavate the pristine essence of humanity. Analyzing history, after all, is an act of deep empathy, sowing the seeds for a complex ecosystem that must be nurtured, rather than treating an organization or a society like a dry, sterile machine to be fixed by mechanical administrative commands.

Reading “De quoi l'histoire nous instruit-elle?” does not reduce nó to a negative cynic amidst the chằng chịt (densely tangled) rumors out there; on the contrary, it flattens the turbulence within its chest, rendering it strangely composed and at peace. Contemplating. Nó momentarily sits in absolute stillness in the corner of the office, standing upright beside the high table of integrity as if to gaze back at itself… of yesterday. History may not instruct us on how to amass rapid wealth, nor does it maneuver the shortcuts to construct splendid, million-dollar villas, but it teaches us how to be human—how to preserve the unadulterated warmth of kindness and yêu thương (love) in the middle of a chaotic era.

[Sách] Lịch sử các dân tộc A-Rập - Albert Hourani

"Lịch sử thế giới A-rập không phải là một chuỗi những chiến thắng quân sự, mà là sự tồn tại bền bỉ của một ngôn ngữ và một đức tin có khả năng dung hợp mọi đứt gãy của thời gian."

Những ngày đầu xuân, mây phiêu lãng trên đầu. Nó nhấp một ngụm cà phê đắng, giai điệu mùa xuân của Vivaldi vẫn dìu dặt bên tai, nhưng tâm tưởng lại đang trôi dạt về một vùng đất mà pháo sáng đang ngợp cả bầu trời Trung Đông. Tin tức về những cuộc đáp trả qua lại giữa Iran, Israel và sự can thiệp của USA tràn ngập các mặt báo. Một thế giới đang nín thở trước những thảm họa không thể đảo ngược.

Giữa lúc nhân gian đang dâng cao hận thù, nó lật giở những trang khảo cứu đồ sộ của Albert Hourani. Nếu Chung Bora dùng kinh dị để lột tả sự nghẹt thở, thì Hourani lại dùng hàng ngàn năm lịch sử để bốc trần một căn tính A-rập đầy kiêu hãnh nhưng cũng đầy những vết nứt của định mệnh.

Có đế chế nào chẳng lụi tàn dù huy hoàng đến mấy? Ông dẫn nó đi qua những đô thị phồn hoa từ Baghdad đến Cairo, từ Damascus đến Cordoba, để thấy rằng thế giới A-rập không phải là một khối đơn điệu của những cuộc thánh chiến, mà là một tấm thảm rực rỡ được dệt bằng đức tin, ngôn ngữ và nghệ thuật.

Ông không chọn cách viết về những vị vua một cách hào nhoáng. Thay vào đó, ông bóc tách sự "hiện diện" của người dân A-rập qua cách họ tổ chức xã hội, cách họ giữ gìn tri thức khi châu Âu còn đang chìm trong đêm tối. 

"Người A-rập không sống trong những biên giới địa lý; họ sống trong một không gian tâm linh nơi quá khứ và hiện tại luôn trò chuyện với nhau qua những vòm mái nhà thờ và những khu chợ sầm uất."

Một lịch sử tắm máu. Như thể trời cho một biển dầu, lại muốn lấy lại bằng lửa khói. Nhìn vào tình hình chiến sự Iran - Israel hiện nay, nó nhận ra sự lặp lại tàn khốc của quy luật nhân quả mà Hourani đã từng ám chỉ. Trung Đông là nơi mà "món nợ" của quá khứ luôn gõ cửa vào lúc nửa đêm. Sự can thiệp của USA và các cường quốc phương Tây giống như một sự "phó mặc" linh hồn của vùng đất này cho những quyền lợi kinh tế và chính trị vĩ mô.

Tác phẩm chỉ ra rằng, căn tính A-rập được hình thành từ sự giao thoa, nhưng cũng từ sự kháng cự. Khi một xã hội bị bóp nghẹt bởi những lằn ranh chia cắt nhân tạo, nó sẽ sinh ra từ sự u uất. 

Lịch sử các dân tộc A-rập – Một tập hồ sơ sòng phẳng với quá khứ và đầy trắc ẩn với hiện tại. Để không bị "bỏ quên", hãy học cách đọc lại thế giới qua "đôi mắt" của sự thật.

***

"The history of the Arab world is not a sequence of military victories, but the enduring existence of a language and a faith capable of mending all the fractures of time."

Early spring days. Clouds drift aimlessly overhead. It (the character) takes a sip of bitter coffee; Vivaldi’s Spring melody still lingers in its ears, but its mind is drifting toward a land where flares saturate the Middle Eastern sky. News of retaliatory strikes between Iran and Israel, coupled with USA intervention, floods the headlines. A world holds its breath before irreversible disasters.

While the world is surging with hatred, it flips through the monumental research pages of Albert Hourani. If Chung Bora used horror to portray suffocation, Hourani uses thousands of years of history to strip bare an Arab identity—proud, yet filled with the cracks of destiny.

Is there any empire that does not wither, no matter how glorious? He leads it through flourishing cities from Baghdad to Cairo, from Damascus to Cordoba, to show that the Arab world is not a monotonous block of holy wars, but a brilliant carpet woven with faith, language, and art.

He does not choose to write about kings in a flashy manner. Instead, he dissects the "presence" of the Arab people through how they organized society and preserved knowledge while Europe was still shrouded in the Dark Ages.

"The Arabs do not live within geographical borders; they live in a spiritual space where the past and present constantly converse through cathedral domes and bustling marketplaces."

A history bathed in blood. As if God granted a sea of oil, only to reclaim it with fire and smoke. Looking at the current Iran-Israel conflict, it recognizes the brutal repetition of the law of cause and effect that Hourani once alluded to. The Middle East is a place where the "debt" of the past always knocks on the door at midnight. The intervention of the USA and Western powers feels like a "delegation" of the region's soul to macroeconomic and political interests.

The work points out that Arab identity was formed from intersection, but also from resistance. When a society is suffocated by artificial dividing lines, it is born out of melancholy.

A History of the Arab Peoples – A dossier that is fair to the past and compassionate toward the present. To avoid being "forgotten," learn to re-read the world through the "eyes" of truth.

[Sách] Sông Đà - Philippe Le Friller

"Sông Đà không chỉ là một dòng nước chảy qua núi rừng; nó là dòng máu nóng chảy trong huyết quản của Tây Bắc, mang theo cả ký ức của cha ông và hơi thở của tương lai." 

Sông Đà không chỉ đơn thuần là một cuốn sách ảnh; nó là một bài thơ bằng ánh sáng, một cuốn nhật ký hành trình xuyên thời gian và không gian của nhiếp ảnh gia người Pháp Philippe Le Friller. Qua hơn một thập kỷ gắn bó, Philippe đã khắc họa một dòng sông Đà không chỉ với tư cách là một thực thể địa lý, mà còn là một thực thể có linh hồn, có tính cách và có cả định mệnh gắn liền với con người Tây Bắc.

Nếu như trong văn học, Nguyễn Tuân đã bất tử hóa sông Đà bằng con chữ với sự hung bạo và trữ tình, thì Philippe Le Friller lại làm điều đó bằng ống kính. Cuốn sách dẫn dắt người xem đi từ những khúc sông thượng nguồn gập ghềnh, đầy ghềnh thác hiểm trở đến những công trường vĩ đại của các đập thủy điện.

Tác giả không chỉ chụp cảnh; ông chụp sự thay đổi. Sông Đà trong mắt Philippe là sự giằng co giữa vẻ đẹp thiên nhiên kỳ vĩ và nhịp sống công nghiệp hóa. Những bức ảnh về đại công trường thủy điện Sơn La, Hòa Bình hiện lên sừng sững, đối lập với sự tĩnh lặng của những bản làng chìm trong sương sớm.

"Tôi đi tìm sông Đà không phải để chinh phục nó, mà để học cách lắng nghe nó kể về những số phận người đã gắn bó với thác ghềnh suốt hàng nghìn năm qua."

Điểm chạm lớn nhất của cuốn sách chính là con người. Philippe dành một thời lượng lớn để ghi lại chân dung của những người dân tộc Thái, Mông, Dao... sống dọc hai bên bờ.

Chúng ta thấy những nụ cười trong veo của trẻ nhỏ, ánh mắt sâu thẳm của các cụ già và sự nhọc nhằn nhưng kiêu hãnh của những người lái đò. Những bức ảnh chân dung đen trắng của ông có một sức mạnh kỳ lạ, nó lột tả được vẻ đẹp mộc mạc, bền bỉ của con người trước sự khắc nghiệt của thiên nhiên.

"Giữa những khối bê tông khổng lồ của đập thủy điện và những cánh rừng già, tôi nhận ra một điều: Con người có thể thay đổi dòng chảy của một con sông, nhưng không bao giờ có thể dập tắt được cái chất hoang dại, tự do của nó."

Đặt cuốn sách xuống, lòng người xem không khỏi bùi ngùi. Trước đây, nhắc đến Sông Đà, tâm tưởng ta thường chỉ đóng khung trong hình ảnh "Người lái đò" của Nguyễn Tuân – một cuộc chiến giữa cái tôi cá nhân và thiên nhiên dữ dội. Nhưng qua ống kính của Philippe, ta chợt nhận ra một dòng chảy lịch sử rộng lớn hơn thế.

Sự xuất hiện của những dòng họ như họ Đèo không chỉ là câu chuyện của một gia tộc, mà là một minh chứng lịch sử cho sự hình thành và ổn định của vùng đất này. Nó gợi nhắc về hành trình của Homo sapiens từ thuở di cư xa xưa, chọn những dòng sông làm mạch sống để định cư và xây dựng nên những nền văn minh lúa nước rực rỡ.

Sông Đà đã chứng kiến tất cả: từ thuở hồng hoang con người nương tựa vào nước để sinh tồn, cho đến khi dòng sông trở thành ranh giới cho những cuộc tranh giành, chém giết và cả những thăng trầm của quyền lực. Dòng nước ấy vừa là mẹ hiền nuôi dưỡng, vừa là chứng nhân lặng lẽ cho những phần tối sáng trong lịch sử nhân loại.

Phong cách của Philippe Le Friller trong "Sông Đà" là sự kết hợp giữa nhiếp ảnh tư liệu và nhiếp ảnh nghệ thuật. Ông sử dụng ánh sáng tự nhiên một cách tài tình để tạo ra độ tương phản, làm nổi bật sự gai góc của đá rừng và sự mềm mại của mặt nước. Mỗi khuôn hình đều được chăm chút kỹ lưỡng về bố cục, mang đến cảm giác vừa chân thực, vừa như một giấc mơ về một vùng đất huyền thoại.

"Ánh mắt của người già vùng cao nhìn về phía dòng sông giống như nhìn vào một người bạn cũ – có sự thấu hiểu, có nỗi buồn, nhưng trên hết là một sự chấp nhận thanh thản trước dòng chảy của thời gian."

Sông Đà - Philippe Le Friller là một cuốn sách dành cho những ai yêu nhiếp ảnh, yêu Tây Bắc và muốn tìm hiểu về một chương quan trọng trong sự phát triển của Việt Nam. 

Cuốn sách là một nốt lặng cần thiết để chúng ta dừng lại và chiêm ngưỡng vẻ đẹp của một vùng đất đang thay đổi từng ngày, đồng thời suy ngẫm về vị thế của con người trong dòng chảy bất tận của thời gian.

***

"The Da River is not just a flow of water through mountains and forests; it is the hot blood coursing through the veins of the Northwest, carrying the memories of our ancestors and the breath of the future."

Sông Đà (The Da River) is not merely a photo book; it is a poem composed of light, a travel diary through time and space by the French photographer Philippe Le Friller. Over a decade of connection, Philippe has portrayed the Da River not just as a geographical entity, but as a soulful being with a distinct personality and a destiny intertwined with the people of the Northwest.

If in literature, Nguyen Tuan immortalized the Da River through words of ferocity and lyricism, Philippe Le Friller achieves this through his lens. The book leads the viewer from the rugged, rapid-filled upper reaches to the monumental construction sites of hydroelectric dams.

The author does not just photograph scenery; he photographs change. In Philippe’s eyes, the Da River is a tug-of-war between majestic natural beauty and the pulse of industrialization. Photos of the massive Son La and Hoa Binh hydroelectric sites stand towering, in stark contrast to the silence of villages submerged in early morning mist.

"I went searching for the Da River not to conquer it, but to learn how to listen to it tell the stories of the human fates that have been bound to these rapids for thousands of years."

The strongest point of connection in this book is the people. Philippe dedicates a vast amount of space to capturing the portraits of the Thai, H’Mong, and Dao ethnic groups living along the banks. We see the crystal-clear smiles of children, the profound gaze of the elderly, and the arduous yet proud spirit of the boatmen. His black-and-white portraits possess a haunting power, stripping away the superfluous to reveal the rustic, resilient beauty of humanity in the face of nature’s harshness.

"Between the giant concrete blocks of the dams and the ancient forests, I realized one thing: Humans can change the course of a river, but they can never extinguish its wild, free essence."

Setting the book down, the viewer is left with a sense of poignant reflection. Previously, our perception of the Da River was often framed by Nguyen Tuan’s "The Boatman"—a battle between the individual ego and fierce nature. But through Philippe’s lens, we recognize a much vaster historical current.

The presence of lineages like the Deo family is not just a clan’s history, but historical evidence of the formation and stability of this land. It recalls the journey of Homo sapiens from ancient migrations, choosing rivers as their lifeblood to settle and build brilliant wet-rice civilizations.

The Da River has witnessed it all: from the dawn of humanity when we leaned on water for survival, to when the river became a boundary for conflict, power struggles, and the ebbs and flows of authority. That water is both a nurturing mother and a silent witness to the light and dark shades of human history.

Philippe Le Friller’s style in "Sông Đà" is a blend of documentary and fine art photography. He masterfully uses natural light to create contrast, highlighting the jaggedness of the forest rocks and the softness of the water's surface. Each frame is meticulously composed, offering a feeling that is both grounded in reality and akin to a dream of a legendary land.

"The gaze of the elderly in the highlands toward the river is like looking at an old friend—there is understanding, there is sadness, but above all, a serene acceptance of the passage of time."

Sông Đà - Philippe Le Friller is a book for those who love photography, love the Northwest, and wish to understand a crucial chapter in Vietnam’s development. It is a necessary pause, a moment of silence for us to stop and admire the beauty of a land changing day by day, while contemplating the position of humanity within the endless flow of time.

[Sách] Continental Saigon - Philippe Franchini

• “Lịch sử có thể xóa nhòa dấu chân của những kẻ chinh phục, nhưng nó sẽ luôn ghi tạc linh hồn của những nơi đã từng là chứng nhân cho sự thật.”

Nó gặp Philippe—người con mang dòng máu lai ấy vào một sớm đầu năm, khi những áng mây bạc đan cài trên nền trời như một bức hoa văn thêu dệt từ ký ức. Gã dẫn nó về ngồi lại dưới mái hiên của một trong những khách sạn lâu đời nhất, một biểu tượng không thể thay thế của Sài Gòn: Continental.

Cũng chính tại nơi này, trong một đêm Sài Gòn "chén tạc chén thù", khi đám trẻ nhìn nó với ánh mắt tò mò và đầy hoài nghi về con đường phía trước, chúng đã nhận được một câu trả lời nghe chừng ngông nghênh đến độ ngông cuồng. Chuyện. Đáp. Nó xem đám trẻ như "leader"—chữ người đứng đầu thông thường vốn dễ bị bào mòn bởi quyền lực. Nó đang coach chúng như những "CEO" thực thụ, những người đủ bản lĩnh để quản trị sự phức tạp, điều hành cả một "phân khúc" trong tâm thức mình trước khi thực sự cầm lái con tàu thực tại. Tự nhủ. Nó biết mình chẳng có gì ngoài kiến thức và kinh nghiệm nhỏ nhoi, vừa làm vừa học, vừa dạy, để những đứa trẻ của thế hệ tiếp theo dẫu chẳng quá siêng năng cũng nên biết chút gì đó về lịch sử.

Giống như cái cách mà chuỗi cafe đối diện lấy cảm hứng từ tên của con đường ngay trước mặt nó khi ngồi trước Continental Saigon—đâu ngờ rằng đó cũng là tên của một con tàu, đặt theo tên gã tướng Pháp từng nổ phát súng đầu tiên xâm lược mảnh đất hình chữ S này. Sự trùng hợp ấy như một nhắc nhở cay đắng rằng lịch sử vẫn luôn hiện diện dưới những lớp vỏ bọc hào nhoáng của hiện đại.

Nhớ về những gì Halberstam đã viết trong Chế độ Ngô Đình Diệm hay những dòng nhật ký trong Hồi ức Quảng Trị, nó nhận ra rằng Continental chính là cái "phễu" lọc lấy mọi thông tin của xứ này. Người ta gọi cái hiên của khách sạn là "Radio Catinat"—nơi những lời đồn thổi, những báo cáo tình báo và những âm mưu lật đổ được truyền đi nhanh hơn bất kỳ phương tiện truyền thông nào.

"Continental Saigon" không chỉ là một cuốn hồi ký về một khách sạn danh tiếng bậc nhất phương Đông; nó là một thước phim tư liệu sống động về một Sài Gòn trong những giờ khắc biến động nhất của thế kỷ 20. Philippe Franchini, bằng tình yêu đau đớn và sự thấu hiểu sâu sắc của một người "trong cuộc", đã dựng lại cả một kỷ nguyên mà ở đó, mỗi hành lang, mỗi góc ban công của khách sạn đều mang hơi thở của những âm mưu chính trị, những cuộc tình lãng mạn và cả tiếng súng của chiến chinh.

Nhớ về những gì Halberstam đã viết trong Chế độ Ngô Đình Diệm hay những dòng nhật ký trong Hồi ức Quảng Trị, nó nhận ra rằng Continental chính là cái "phễu" lọc lấy mọi thông tin của xứ này. Người ta gọi cái hiên của khách sạn là "Radio Catinat"—nơi những lời đồn thổi, những báo cáo tình báo và những âm mưu lật đổ được truyền đi nhanh hơn bất kỳ phương tiện truyền thông nào.

Nó nhớ về hình ảnh "người tình tóc bạc" từng ẵm con chạy qua những làn đạn Mậu Thân. Có lẽ, vào chính cái giờ khắc khói lửa ngùn ngụt ở Chợ Lớn ấy, tại Continental, những phóng viên chiến trường như Graham Greene vẫn đang ngồi lặng lẽ quan sát sự sụp đổ của một chế độ từ sau những ô cửa kính vương bụi thời gian. Cuốn sách của Franchini là cách để nó chạm vào phần "linh hồn" của Sài Gòn, nơi những bài học về "CEO" hay "Leader" đều phải được thử thách qua lửa đỏ của lịch sử.

• “Continental không chỉ là một khách sạn; nó là một sân khấu nơi lịch sử Đông Dương được diễn tập, được trình diễn và đôi khi là được định đoạt ngay trên những bàn tiệc tối.”

Philippe Franchini lột tả sức hút mãnh liệt của Continental—nơi không chỉ đón tiếp những quý tộc Pháp mà còn là đại bản doanh của giới báo chí quốc tế. Đây là nơi Graham Greene đã viết những trang đầu tiên của Người Mỹ trầm lặng, nơi mà hư cấu và sự thật đan xen vào nhau đến mức không thể tách rời.

Tác giả không che giấu những mâu thuẫn của thời đại. Ông viết về sự kiêu hãnh của thực dân Pháp (Huyền thoại Đỏ) và cả những bất công khiến dân tộc này phải đứng lên (Huyền thoại Đen). Cuốn sách cho thấy sự chuyển giao đau đớn khi người Pháp rời đi và người Mỹ bắt đầu đổ bộ vào, biến Continental từ một ốc đảo văn hóa Pháp thành một trung tâm điều hành không chính thức của những toan tính mới.

• “Khi những chiếc áo dài duyên dáng bắt đầu thưa thớt dần để nhường chỗ cho những bộ quân phục lạ lẫm, tôi hiểu rằng Sài Gòn mà chúng tôi từng yêu quý đã bắt đầu tan chảy như một viên đá trong ly rượu mạnh.”

Giống như cách Thượng tướng Nguyễn Chí Vinh đi tìm hòa bình từ di sản của cha mình, Philippe Franchini viết cuốn sách này như một sự hòa giải với quá khứ. Ông cố gắng giữ lại từng mảnh vỡ ký ức để gửi lại cho hậu thế.

Nó thấy sự tương đồng giữa những "gã trí thức ở ngã ba đường lịch sử" thời Trần Trọng Kim với những con người đã từng trú ngụ tại đây. Họ đều là những kẻ bị kẹt giữa những dòng xoáy lớn, cố gắng giữ lại một chút tự trọng và lý tưởng trong một thế giới đang rạn nứt. Những "CEO" mà nó đang đào tạo, có lẽ cũng cần cái bản lĩnh nhìn xuyên thấu lịch sử như vậy.

• “Những bức tường của Continental có tai, có mắt và có cả một trái tim. Dù tên đường có thay đổi, dù những chủ nhân mới có đến, thì hơi ấm của những câu chuyện cũ vẫn mãi còn lẩn khuất trong những luồng gió từ sông Sài Gòn thổi vào.”

"Continental Saigon" là một cuốn sách đẹp và buồn. Nó nhắc chúng ta rằng, lịch sử không chỉ nằm trong sách giáo khoa, nó nằm trong những không gian mà con người đã từng sống, từng yêu và từng đau khổ.

Nắng chiều đã tắt trên đỉnh Nhà hát, nó khép lại trang sách của Franchini, lòng thầm cảm ơn vì Continental vẫn còn đó—như một dấu gạch nối vững chãi giữa một quá khứ bi tráng và một tương lai đầy khát khao của vùng đất hình chữ S này.

***

"History may erase the footprints of conquerors, but it will forever engrave the souls of places that stood witness to the truth."

It (the character) met Philippe—that man of mixed blood—on an early New Year’s morning, when silver clouds wove through the sky like patterns embroidered from memory. He led it to sit beneath the eaves of one of Saigon’s oldest hotels, an irreplaceable icon: The Continental.

It was in this very place, during a night of deep drinking in Saigon, when the youth looked at it with curious and skeptical eyes about the road ahead, that they received an answer bordering on the audacious. A story. A response. It views these youngsters as "Leaders"—a term often eroded by power. It is coaching them to be true "CEOs"—individuals courageous enough to manage complexity, to govern a "segment" of their own consciousness before truly taking the helm of reality. It whispered to itself: possessing nothing but humble knowledge and experience, it learns while doing, teaches while learning, so that the next generation—even if not overly diligent—might at least know something of history.

Just like how the coffee chain across the street took inspiration from the road right in front of the Continental—never suspecting it was also the name of a ship, named after the French general who fired the first shot to invade this S-shaped land. That coincidence serves as a bitter reminder that history always lingers beneath the glamorous veneers of modernity.

Recalling what Halberstam wrote in The Making of a Quagmire or the diary entries in Quang Tri Memories, it realized the Continental was the "funnel" that filtered every piece of information in this land. People called the hotel's porch "Radio Catinat"—the place where rumors, intelligence reports, and coup plots traveled faster than any media outlet.

"Continental Saigon" is not just a memoir of the Orient’s most prestigious hotel; it is a vivid documentary film of a Saigon during the 20th century's most turbulent hours. Philippe Franchini, with the aching love and profound insight of an "insider," reconstructed an entire era where every corridor, every balcony corner carried the breath of political intrigue, romantic affairs, and the gunfire of war.

It remembers the image of the "silver-haired lover" once clutching a child while running through the bullets of the Tet Offensive. Perhaps, at that very moment when smoke and fire engulfed Cholon, at the Continental, war correspondents like Graham Greene still sat quietly observing the collapse of a regime from behind time-stained glass windows. Franchini’s book is a way for it to touch the "soul" of Saigon, where lessons on being a "CEO" or a "Leader" must be tested through the red flames of history.

"The Continental was not just a hotel; it was a stage where Indochinese history was rehearsed, performed, and sometimes decided right at the dinner tables."

Philippe Franchini portrays the magnetic pull of the Continental—not only hosting French aristocrats but also serving as the headquarters for the international press. This is where Graham Greene wrote the first pages of The Quiet American, where fiction and reality intertwined until they became inseparable.

The author does not hide the contradictions of the era. He writes of the pride of the French colonials (The Red Legend) and the injustices that forced this nation to rise (The Black Legend). The book shows the painful transition as the French departed and the Americans began to arrive, transforming the Continental from a French cultural oasis into an informal command center for new calculations.

"When the graceful Ao Dai began to thin out to make way for unfamiliar military uniforms, I understood that the Saigon we once loved had begun to melt like an ice cube in a glass of strong liquor."

Much like how General Nguyen Chi Vinh sought peace from his father’s legacy, Philippe Franchini wrote this book as a reconciliation with the past. He attempted to preserve every fragment of memory to pass on to posterity.

It sees the similarity between the "intellectuals at the crossroads of history" during the Tran Trong Kim era and the people who once resided here. They were all souls trapped between great whirlpools, trying to maintain a shred of dignity and idealism in a fracturing world. The "CEOs" it is training perhaps also need such a mettle to see through history.

"The walls of the Continental have ears, eyes, and a heart. Though street names change, though new owners arrive, the warmth of old stories still lingers in the winds blowing in from the Saigon River."

"Continental Saigon" is a beautiful and sorrowful book. It reminds us that history is not just found in textbooks; it resides in the spaces where humans once lived, loved, and suffered.

The afternoon sun has faded over the Opera House. It closed Franchini’s book, silently thankful that the Continental remains—like a sturdy hyphen between a tragic, heroic past and a future full of aspirations for this S-shaped land.

[Book] Nguyễn Chí Thanh Góc Nhìn từ Hậu Thế - Bùi Chí Trung và nhóm tác giả

• “Lịch sử không chỉ là những gì đã qua, lịch sử là những gì chúng ta mang theo trong tim để bước tới tương lai.”

Sài Gòn những ngày Mậu Thân năm ấy—không còn là phố thị hoa lệ của những tà áo dài hay tiếng nhạc phòng trà. Thay vào đó là khói lửa ngùn ngụt bốc lên từ những dãy nhà ở Chợ Lớn, tiếng súng nổ ran xé toạc sự tĩnh mịch của đêm giao thừa, và dòng người dắt díu nhau chạy loạn qua những cây cầu loang lổ vết đạn. Thành phố khi ấy như một sinh thể bị thương, quằn quại giữa những lằn ranh tử sinh của cuộc chiến đô thị khốc liệt.

Lẽ ra cuộc binh lửa Mậu Thân năm ấy đã có thể mang đến một kết cục bớt tang thương hơn cho những phận người vô định. Trong bóng chiều nhập nhoạng của ký ức, nó ngồi lặng người như đang tua lại một thước phim cũ: hình ảnh của "người tình tóc bạc" khi mái đầu vẫn còn xanh mướt xuân thì, tay ẵm chặt đứa con thơ, băng mình chạy thoát khỏi những cơn bão bom rát mặt và khói lửa mịt mù. Hình bóng ấy, nhỏ bé và kiên cường, hiện lên giữa thực tại tàn khốc như một phân cảnh trong phim "Mưa Đỏ"—lộng lẫy một cách bi tráng trên màn ảnh cuộc đời mà bà đã từng đi qua.

Bà—người tình tóc bạc, người phụ nữ của nhiều năm xa xứ tìm về, lặng người, ôm rồi bật khóc một người chị đã cách trở bao năm. Bà kể về một thời lửa khói, kể về dòng sông nhuộm sắc đỏ từ máu người chảy, ôm con chạy giữa hai làn đạn đó. "Anh còn nhớ không?"—Câu hỏi day dứt ấy như vọng về từ quá khứ, là minh chứng cho nỗi đau dai dẳng của những người sống sót. Cuốn sách này, cũng như câu chuyện của họ, là sự đối diện với nỗi mất mát mà chiến tranh để lại.

"Nguyễn Chí Thanh - Góc nhìn từ hậu thế" không đơn thuần là một cuốn tiểu sử quân sự khô khan; nó là một nỗ lực phục dựng chân dung một con người vĩ đại từ những mảnh ghép ký ức của những người ở lại. Qua góc nhìn của hậu thế—những nhà khoa học, những người đồng đội và cả những người con—Đại tướng Nguyễn Chí Thanh hiện lên không chỉ là một chiến lược gia lỗi lạc mà còn là một tâm hồn nhân văn, một người truyền lửa cho cả một dân tộc trong những giờ khắc ngặt nghèo nhất.

Một phần giá trị của cuốn sách là nhắc lại phong trào "Gió Đại Phong"—nơi Đại tướng Nguyễn Chí Thanh đã trực tiếp xuống đồng, thấu hiểu nỗi khổ của người nông dân để cải tổ nông nghiệp. Tác giả chỉ ra rằng, sức mạnh của quân đội trong mắt Nguyễn Chí Thanh không bắt đầu từ súng đạn, mà bắt đầu từ cái bụng no và niềm tin của người dân.

• “Ông không tin vào những báo cáo bóng bẩy trên giấy tờ. Ông tin vào luống đất, vào mồ hôi của người dân. Với ông, làm chính trị hay làm quân sự, nếu tách rời khỏi đời sống của quần chúng, thì chỉ là những lý thuyết suông.”

Cuốn sách mổ xẻ vai trò của Đại tướng tại chiến trường miền Nam (B2). Giữa lúc nhiều người còn e ngại về sức mạnh của quân đội Mỹ, Nguyễn Chí Thanh đã đưa ra những nhận định táo bạo và cách đánh đầy sáng tạo. "Nắm thắt lưng địch mà đánh" không chỉ là chiến thuật, mà là biểu tượng của sự can trường, biến nỗi sợ hãi thành hành động—một triết lý mà sau này ta thấy lặp lại trong cuốn “Dám thất bại” hay “Tăng trưởng phi tuyến tính”.

• “Trong chiến tranh, điều đáng sợ nhất không phải là hỏa lực của đối phương, mà là sự dao động trong ý chí của chính mình. Phải đánh để tìm ra cách đánh, phải đối diện để vượt qua nỗi sợ.”

PGS.TS Bùi Chí Trung và nhóm tác giả đã khéo léo sử dụng các kỹ thuật báo chí và nghiên cứu hiện đại để "đối thoại" với quá khứ. Cuốn sách khẳng định: Đại tướng Nguyễn Chí Thanh là một nhân vật mang tầm vóc thời đại, người đã đặt nền móng cho tư duy chính trị trong quân đội.

Sự hy sinh đột ngột của ông vào năm 1967 là một mất mát không thể bù đắp, nhưng như cuốn sách gợi mở, tinh thần của ông vẫn sống mãi trong những thế hệ kế cận. Đó là lý do tại sao tướng Nguyễn Chí Vinh lại chọn con đường tình báo chiến lược và ngoại giao quốc phòng—một sự tiếp nối tinh tế và hiện đại từ di sản của cha mình.

• “Người anh hùng không mất đi khi họ nằm xuống, họ chỉ thực sự mất đi khi bị hậu thế lãng quên. Nguyễn Chí Thanh vẫn ở đó, trong những bài học về lòng trung thành và khát vọng hòa bình.”

"Nguyễn Chí Thanh - Góc nhìn từ hậu thế" là một cuốn sách cần thiết để kết nối những đứt gãy của ký ức. Nó nhắc chúng ta rằng, hòa bình hôm nay được xây dựng từ những bộ óc chiến lược và những trái tim nồng cháy của một thế hệ không biết đến sợ hãi.

Nó gấp sách lại, nghĩ về những gã trí thức ở "ngã ba đường lịch sử" mà mình từng viết, và cảm thấy may mắn vì lịch sử Việt Nam đã có những người như Nguyễn Chí Thanh để định hướng cho những bước đi của dân tộc. Hãy đọc để hiểu rằng, để có một "Hành trình vì hòa bình" rực rỡ, đã từng có một "Hành trình vì độc lập" bi tráng đến thế.

***

“History is not just what has passed; history is what we carry in our hearts to step into the future.”

Saigon in those days of the Tet Offensive—it was no longer the glamorous city of elegant áo dài or tea-room melodies. Instead, thick smoke billowed from rows of houses in Cho Lon, the staccato of gunfire tore through the silence of New Year's Eve, and streams of people huddled together, fleeing across bridges scarred by bullet marks. The city then was like a wounded creature, writhing between the thin lines of life and death in a fierce urban battle.

Perhaps that Tet Offensive could have brought a less tragic end to those drifting souls. In the twilight of memory, he sits in silence as if replaying an old film: the image of the "silver-haired lover" when her head was still lush with the green of youth, tightly clutching her young child, racing to escape the stinging storms of bombs and suffocating smoke. That silhouette, small yet resilient, emerged amidst the brutal reality like a scene from the movie Mưa Đỏ (Red Rain)—magnificent in its tragic grandeur on the screen of the life she once traversed.

She—the silver-haired lover, the woman who returned after many years abroad—stood silently, then embraced and wept with a sister separated for years. She spoke of a time of fire and smoke, spoke of the river stained red with human blood, carrying her child while running between two lines of fire. "Do you remember?"—That haunting question seems to echo from the past, a testament to the enduring pain of the survivors. This book, like their story, is a confrontation with the loss that war leaves behind.

• “History is not only what has passed; history is what we carry in our hearts to step into the future.”

"Nguyễn Chí Thanh - Perspectives from Posterity" is more than just a dry military biography; it is an effort to reconstruct the portrait of a great man from the memory fragments of those left behind. Through the eyes of posterity—scientists, comrades, and even his children—General Nguyễn Chí Thanh emerges not only as a brilliant strategist but also as a deeply human soul, a man who ignited the spirit of an entire nation during its most desperate hours.

A significant part of the book's value lies in recalling the "Gió Đại Phong" (Dai Phong Wind) movement—where General Nguyễn Chí Thanh went directly to the fields, understanding the hardships of farmers to reform agriculture. The authors point out that, in Nguyễn Chí Thanh's eyes, the strength of the military did not begin with bullets and guns, but with full stomachs and the people's trust.

• “He did not believe in glossy reports on paper. He believed in the furrows of the earth, in the sweat of the people. To him, whether doing politics or military work, if separated from the lives of the masses, it was merely empty theory.”

The book dissects the General's role in the Southern battlefield (B2). Amidst a time when many were wary of the U.S. military's power, Nguyễn Chí Thanh offered bold insights and creative fighting methods. "Nắm thắt lưng địch mà đánh" (Grab the enemy by the belt to fight) was not just a tactic; it was a symbol of fortitude, turning fear into action—a philosophy later seen repeated in works like Dare to Fail or Non-linear Growth.

• “In war, the most frightening thing is not the opponent's firepower, but the hesitation in one's own will. One must fight to find the way to fight, one must face the fear to overcome it.”

PGS.TS Bùi Chí Trung and the authors skillfully use journalistic techniques and modern research to "dialogue" with the past. The book affirms that General Nguyễn Chí Thanh was a figure of era-defining stature, one who laid the foundation for political thinking within the military.

His sudden sacrifice in 1967 was an irreparable loss, but as the book suggests, his spirit lives on in the succeeding generations. This is why General Nguyễn Chí Vinh chose the path of strategic intelligence and defense diplomacy—a subtle and modern continuation of his father's legacy.

• “A hero does not vanish when they fall; they only truly vanish when forgotten by posterity. Nguyễn Chí Thanh is still there, in the lessons of loyalty and the aspiration for peace.”

"Nguyễn Chí Thanh - Perspectives from Posterity" is an essential book to connect the fractured fragments of memory. It reminds us that today's peace was built by the strategic minds and burning hearts of a generation that knew no fear.

Closing the book, one thinks of the intellectuals at the "crossroads of history" previously written about, feeling fortunate that Vietnamese history had individuals like Nguyễn Chí Thanh to guide the nation's steps. Read this to understand that for a brilliant "Journey for Peace" to exist, there was once such a tragic and heroic "Journey for Independence."

[Sách] Pol Pot - Mổ xẻ một cơn Ác Mộng - Philip Short

• “Lịch sử có thể tha thứ, nhưng không bao giờ được phép quên. Quên đi cơn ác mộng này chính là dọn đường cho nó quay trở lại dưới một cái tên khác

"Pol Pot - Mổ xẻ một cơn Ác Mộng" không chỉ là một cuốn tiểu sử về một trong những kẻ độc tài tàn bạo nhất thế kỷ 20; nó là một phẫu thuật tâm lý và chính trị về cách một ý thức hệ cực đoan có thể biến một đất nước thành một nghĩa địa khổng lồ. Philip Short, bằng sự tỉ mỉ của một nhà báo điều tra và sự sâu sắc của một nhà sử học, đã tái hiện lại hành trình từ một cậu bé Saloth Sar hiền lành đến "Anh Cả" Pol Pot—kẻ đã xóa sổ gần một phần tư dân số Campuchia.

Nó gọi nhầm tên em với người đảm nhận vị trí cũ. Một sự tình cờ bỗng chốc trở thành một sự trùng hợp đầy nhức nhối về sự kỳ thị—kỳ thị về một dân tộc, một màu da, và một quá khứ từng đẫm máu. Nó đứng lặng, tự hỏi: Dân tộc nào lại chẳng có khổ đau? Chẳng phải lịch sử là một chuỗi dài những con người tự tạo ra đau khổ cho nhau đó sao?

Sự nhầm lẫn ấy đưa nó quay lại với những trang sách của Philip Short về Pol Pot. Khi nhìn vào cơn ác mộng Khmer Đỏ, người ta thường cố tìm cách đổ lỗi cho một "thế lực ngoại bang" hay một "bản chất ác quỷ" xa lạ. Nhưng Short đã lạnh lùng chỉ ra một sự thật đau đớn hơn: Đó là cuộc tự sát của một dân tộc. Những con người cùng dòng máu, cùng màu da, đã nhân danh một lý tưởng không tưởng để tàn sát lẫn nhau. Câu trả lời cho những trăn trở của nó nằm trong sự mổ xẻ về cái gọi là "Năm số Không" (Year Zero)—nơi mọi giá trị nhân tính bị xóa sổ để bắt đầu lại từ hư vô.

Philip Short đã phá vỡ huyền thoại về một Pol Pot "ác quỷ từ trong trứng". Tác giả khắc họa Saloth Sar như một người đàn ông nhã nhặn, ít nói, người đã tiếp nhận những tư tưởng cực đoan trong những ngày du học tại Paris. Chính sự "vô danh" và vẻ ngoài bình thản ấy lại là vỏ bọc cho một ý chí sắt đá. Pol Pot không kỳ thị màu da của kẻ khác; ông ta kỳ thị chính những gì thuộc về con người tự nhiên: tình cảm gia đình, tri thức, và cá tính riêng biệt.

• “Sức mạnh của Pol Pot không nằm ở sự hùng biện, mà nằm ở sự im lặng và khả năng thao túng sự sợ hãi. Ông ta không giống một bạo chúa, ông ta giống một vị thần khắc khổ đang thực hiện một nghi lễ tế thần vĩ đại.”

Cuốn sách mổ xẻ cơ chế mà Khmer Đỏ đã áp dụng để biến Campuchia thành một phòng thí nghiệm khổng lồ. Pol Pot tin rằng để xây dựng một xã hội hoàn mỹ, cần phải loại bỏ những "thành phần rác rưởi"—mà thực chất là bất kỳ ai có tư duy độc lập. Short chỉ ra rằng, bi kịch lớn nhất không phải là sự khác biệt sắc tộc, mà là khi con người bị biến thành những công cụ vô tri.

• “Khmer Đỏ không chỉ muốn tiêu diệt kẻ thù; họ muốn tiêu diệt mọi ý niệm về cá nhân để biến con người thành những bánh răng trong một cỗ máy nông nghiệp khổng lồ.”

Philip Short đặt Campuchia vào bàn cờ địa chính trị thế giới, nơi sự can thiệp của cường quốc và những toan tính chính trị đã vô tình tiếp tay cho cơn ác mộng. Tác giả dành nhiều trang để viết về nạn đói và sự tra tấn tại S-21. Nhìn vào những tấm ảnh của các nạn nhân, nó chợt nhận ra rằng đau khổ không có quốc tịch. Những khuôn mặt sợ hãi ấy, dù mang tên gì hay thuộc dân tộc nào, đều là minh chứng cho việc con người có thể tàn nhẫn với nhau đến mức nào khi lòng trắc ẩn bị thay thế bởi sự cuồng tín.

• “Dưới thời Pol Pot, cái chết là thứ duy nhất được phân phối một cách công bằng cho tất cả mọi người.”

"Pol Pot - Mổ xẻ một cơn Ác Mộng" là lời nhắc nhở rằng chúng ta cần phải vượt qua những rào cản về tên gọi hay sắc tộc để nhìn nhau như những con người. Đau khổ là phổ quát, nhưng lòng bao dung cũng có thể trở thành phổ quát nếu chúng ta dám đối diện với sự thật.

Đêm dần sâu, sự nhầm lẫn về cái tên của người cũ dường như tan biến, chỉ còn lại sự thấu cảm muộn màng. Hãy gấp sách lại, để hiểu rằng sự cứu rỗi cho những dân tộc đầy vết thương không nằm ở việc trả thù hay kỳ thị, mà nằm ở việc nhận ra bản chất con người trong mỗi chúng ta.

***

"Pol Pot: Anatomy of a Nightmare" is not just a biography of one of the 20th century's most brutal dictators; it is a psychological and political surgery on how an extremist ideology can turn a country into a massive graveyard. Philip Short, with the meticulousness of an investigative journalist and the depth of a historian, reconstructs the journey from a gentle boy named Saloth Sar to "Brother Number One" Pol Pot—the man who wiped out nearly a quarter of Cambodia's population.

I accidentally called him by the name of the person who held the previous position. A coincidence suddenly turned into a stinging overlap of discrimination—discrimination regarding an ethnicity, a skin color, and a past with too much bloodshed. It stood still, wondering: Which nation hasn't known suffering? Isn't history a long chain of humans creating suffering for one another?

That confusion brought me back to Philip Short’s pages on Pol Pot. When looking at the Khmer Rouge nightmare, people often try to find ways to blame a "foreign force" or a strange "demonic nature." But Short coldly pointed out a more painful truth: It was a national suicide. People of the same blood, the same skin color, slaughtered each other in the name of a utopian ideal. The answer to its concerns lies in the dissection of what is called "Year Zero"—where all human values were erased to start again from nothingness.

Philip Short broke the myth of a "demon from birth" Pol Pot. The author portrays Saloth Sar as a polite, soft-spoken man who adopted extremist ideas during his student years in Paris. That very "anonymity" and calm exterior were the cover for an iron will. Pol Pot did not discriminate based on others' skin color; he discriminated against the very things that belong to natural humans: family affection, intellect, and individual personality.

• “Pol Pot's power lay not in eloquence, but in silence and the ability to manipulate fear. He was not like a tyrant; he was like an austere deity performing a great sacrificial ritual.”

The book dissects the mechanism the Khmer Rouge used to turn Cambodia into a massive laboratory. Pol Pot believed that to build a perfect society, it was necessary to eliminate "refuse components"—which in reality meant anyone with independent thought. Short points out that the greatest tragedy was not ethnic difference, but when humans were turned into mindless tools.

• “The Khmer Rouge did not just want to destroy the enemy; they wanted to destroy every notion of the individual to turn humans into gears in a giant agricultural machine.”

Philip Short places Cambodia on the global geopolitical chessboard, where the intervention of major powers and political calculations inadvertently aided the nightmare. The author devotes many pages to writing about the famine and torture at S-21. Looking at the victims' photos, it suddenly realized that suffering has no nationality. Those fearful faces, regardless of name or ethnicity, are evidence of how cruel humans can be to one another when compassion is replaced by fanaticism.

• “Under Pol Pot, death was the only thing distributed fairly to everyone.”

"Pol Pot: Anatomy of a Nightmare" is a reminder that we need to overcome the barriers of names or ethnicities to look at one another as human beings. Suffering is universal, but tolerance can also become universal if we dare to face the truth.

As the night deepens, the confusion over the previous person's name seems to vanish, leaving only a belated empathy. Close the book to understand that the salvation for nations full of wounds lies not in revenge or discrimination, but in recognizing the human essence within each of us.

• “History may forgive, but it must never be forgotten. To forget this nightmare is to pave the way for it to return under another name.”

[Sách] Bông sen vàng - Sơn Tùng

 

"Các bậc thiên tài không có sẵn. Chính truyền thống gia đình, quê hương là khởi thủy tạo nên những tính cách đầu tiên của mỗi con người và đi vào đời." 

Địa linh sinh nhân kiệt, – câu nói vọng về từ sâu thẳm ký ức, khi nó ngồi xuống, lắng nghe hơi thở của mảnh đất thiêng liêng này. Nơi đây, từng vang vọng những tiếng gọi đầu tiên của phong trào Đông Du, như những hạt mầm khát khao tri thức vươn mình ra biển lớn. 

Mỗi hơi thở của đất trời, mỗi câu chuyện thầm thì của lịch sử, dường như đều góp phần hun đúc nên những tâm hồn vĩ đại, mang theo khát vọng đổi thay và cống hiến cho non sông.

"Mỗi người đều có thể khởi đầu từ một tuổi thơ giàu cảm xúc, được nuôi dưỡng bởi tình yêu thương, sự giáo dục đúng đắn và lý tưởng sống cao đẹp. Và chính những điều tưởng như giản dị ấy lại hun đúc nên một con người lớn, một vận mệnh lớn."

Mãnh đất thấm đẫm tinh hoa, bản thân như may mắn ngồi cùng lắng nghe những văn nhân, hào kiệt tâm tình về đất nước tồn vong của một giai đoạn lịch sử. Tiếc nuối, trong dòng tư liệu ghi chép được kể lại, thiếu vắng một giai đoạn sau khi người đàn ông mang tên Nguyễn Sinh Sắc đó trong tâm khảm một câu hỏi lửng lơ muốn biết vì sao lại dạt về một mãnh đất miền Tây, nơi đứa nhóc như nó đã lớn lên quanh mộ phần ở những bức ảnh còn ghi sót lại. 

"Bông sen vàng" của nhà văn Sơn Tùng không chỉ là một cuốn sách, mà là một bức tranh sống động, chân thực và đầy xúc động về thời niên thiếu của Nguyễn Sinh Côn. Tiếp nối thành công của "Búp sen xanh", tác phẩm này tiếp tục đưa người đọc trở về những năm tháng ấu thơ đầy ý nghĩa của Người, từ làng Kim Liên đến những ngày tháng đèn sách ở Huế, nơi ươm mầm cho một nhân cách vĩ đại.

"Bông sen vàng không phải là một bản tiểu sử chính trị, mà là lời thì thầm cảm xúc về một con người lớn lên từ những điều bình dị, để rồi trở thành biểu tượng bất diệt của dân tộc." 

Cuốn sách nổi bật bởi cách nhà văn Sơn Tùng đã khắc họa một cách dung dị, gần gũi nhưng vô cùng sâu sắc về quá trình hình thành tư tưởng yêu nước, lòng nhân ái và ý chí kiên cường của cậu bé Nguyễn Sinh Côn. Tác giả không tô vẽ hay thần thánh hóa, mà để nhân cách qua những câu chuyện đời thường, những biến cố gia đình, và những cuộc gặp gỡ định mệnh với những người thầy, người bạn đã ảnh hưởng sâu sắc đến cậu bé Nguyễn Sinh Côn.

"Cuốn sách toát lên nét đẹp dung dị của tình người và chứa đựng tâm hồn cao cả của vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam từ khi còn là cậu bé." 

Giọng văn của Sơn Tùng trong "Bông sen vàng" nhẹ nhàng, lắng đọng nhưng đầy sức gợi, khiến người đọc cảm nhận được vẻ đẹp của tình người, tình bạn, tình làng nghĩa xóm, những giá trị truyền thống quý báu của người Việt Nam. Cuốn sách không chỉ là một tài liệu lịch sử mà còn là một bản giao hưởng về lòng nhân ái và tinh thần vượt khó, truyền cảm hứng mạnh mẽ cho thế hệ trẻ về ý thức trách nhiệm với vận mệnh Tổ quốc và lý tưởng sống cao đẹp.

"Bông sen vàng" là một lời nhắn gửi ý nghĩa, nhắc nhở chúng ta biết trân trọng quá khứ, gìn giữ những giá trị lịch sử, và không ngừng nuôi dưỡng lý tưởng sống đẹp cho tương lai. Nó chứng minh rằng, ngay cả từ những điều bình dị, một con người lớn, một vận mệnh lớn vẫn có thể được hun đúc.

Nhà văn Sơn Tùng, qua "Bông sen vàng," đã mang đến một tác phẩm văn học giá trị, không chỉ tái hiện một giai đoạn lịch sử quan trọng mà còn truyền tải những thông điệp sâu sắc về tình yêu thương, lý tưởng và sự kiên cường. Cuốn sách là một "bông sen vàng" thực sự trong lòng độc giả, tỏa sáng vẻ đẹp của một nhân cách vĩ đại được vun đắp từ những điều bình dị nhất.

***

"Great talents are not born ready-made. It is family tradition and homeland that are the genesis of each person's initial character and entry into life."

"A sacred land gives birth to great people," – the saying echoes from deep within memory, as I sit, listening to the breath of this hallowed ground. Here, the first calls of the Đông Du movement once resonated, like seeds yearning for knowledge stretching towards the vast ocean.

Every breath of heaven and earth, every whispered tale of history, seems to contribute to forging these great souls, carrying aspirations for change and dedication to the nation.

"Every person can begin from an emotionally rich childhood, nurtured by love, proper education, and noble ideals. And it is these seemingly simple things that forge a great person, a great destiny."

This land, steeped in essence, I feel fortunate to sit and listen with the literati and heroes confiding about the nation's survival during a historical period. A regret lingers; in the recorded documents, there's a missing period after the man named Nguyễn Sinh Sắc, a lingering question in my mind, wanting to know why he drifted to a piece of land in the Mekong Delta, where a child like me grew up around graves, as captured in the remaining photographs.

"The Golden Lotus" by writer Sơn Tùng is not just a book, but a vivid, authentic, and deeply moving portrait of Nguyễn Sinh Côn's childhood. Following the success of "The Green Budding Lotus," this work continues to take readers back to the meaningful early years of the Great Leader, from Kim Liên village to his studious days in Huế, where the seeds of a great personality were sown.

"The Golden Lotus is not a political biography, but an emotional whisper about a person who grew up from simple things, to become an immortal symbol of the nation."

The book stands out for how writer Sơn Tùng portrays with simplicity and intimacy, yet with profound depth, the formation of Nguyễn Sinh Côn's patriotic ideology, his boundless compassion, and his unyielding will. The author does not embellish or deify, but allows his character to shine through everyday stories, family upheavals, and fateful encounters with teachers and friends who deeply influenced the young Nguyễn Sinh Côn.

"The book exudes the simple beauty of human kindness and embodies the noble soul of the great leader of the Vietnamese nation from his childhood."

Sơn Tùng's writing style in "The Golden Lotus" is gentle, contemplative, yet highly evocative, making readers feel the beauty of human kindness, friendship, and community spirit – the precious traditional values of the Vietnamese people. The book is not just a historical document but also a symphony of compassion and resilience, strongly inspiring the younger generation with a sense of responsibility for the nation's destiny and noble ideals for life.

"The Golden Lotus" is a meaningful message, reminding us to cherish the past, preserve historical values, and continuously nurture noble ideals for the future. It proves that even from simple things, a great person, a great destiny can be forged.

Writer Sơn Tùng, through "The Golden Lotus," has delivered a valuable literary work, not only recreating an important historical period but also conveying profound messages of love, ideals, and resilience. The book is truly a "golden lotus" in the hearts of readers, radiating the beauty of a great personality cultivated from the simplest things.

[Sách] Chìm nổi ở Sài Gòn - Haydon Cherry

 

“Sài Gòn không chỉ là một địa danh. Đó là một dòng chảy của những con người, ký ức và sự biến đổi không ngừng.”

Nơi đó giúp giàu càng giàu thêm

Nơi đó bần cùng hóa một con người

Người ngựa, ngựa người

Dưới ngòi bút nhẹ nhàng và sâu lắng, Cherry như thể thêu lên tấm áo của Sài Gòn xưa những điểm tối trên bức tranh đẹp lung linh của mình, những mãnh đời trôi dạt, như thể tiêu biểu cho một kiếp người sống dưới đáy xã hội.

Khi nhắc đến Sài Gòn, ta thường nghĩ ngay đến một đô thị sôi động, nơi giao thoa giữa truyền thống và hiện đại, giữa ký ức lịch sử và nhịp sống hối hả. Nhưng làm thế nào để hiểu hết những tầng sâu của thành phố này, nhất là trong giai đoạn đầy biến động của thế kỷ 20? Chìm Nổi Ở Sài Gòn của Haydon Cherry là một tác phẩm hiếm hoi giúp ta soi chiếu lại lịch sử của Sài Gòn từ một góc nhìn khác – góc nhìn của những con người bình thường sống giữa những cơn sóng thăng trầm của thời đại.

Một Sài Gòn không chỉ của vĩ nhân, mà của thường dân

Không tập trung vào các sự kiện chính trị hay những nhân vật lịch sử lớn, Chìm Nổi Ở Sài Gòn kể câu chuyện của những tầng lớp bình dân – những người bán hàng rong, công nhân, dân nhập cư, trí thức đô thị – những người góp phần tạo nên hơi thở của thành phố nhưng lại ít khi xuất hiện trong các trang sử chính thống.

“Trong lịch sử của một thành phố, không chỉ có những người kiến tạo, mà còn có những người chịu đựng, thích nghi và biến đổi.”

Cherry đưa ta đi qua những con hẻm chật hẹp, những khu lao động đông đúc, những chợ trời nhộn nhịp, tái hiện một Sài Gòn vừa quen thuộc vừa xa lạ – nơi mà mỗi viên gạch trên vỉa hè, mỗi gánh hàng rong đều mang theo một câu chuyện của riêng mình.

Tác giả không chỉ tái hiện cuộc sống thường nhật của người dân Sài Gòn mà còn giúp ta hiểu rõ hơn những thay đổi xã hội, kinh tế và chính trị đã tác động đến họ ra sao.

🔹 Sự hình thành của giai cấp thị dân – Từ những năm thuộc địa đến thời kỳ kháng chiến và chiến tranh, tầng lớp lao động đô thị ở Sài Gòn không ngừng biến đổi, từ những người nông dân nhập cư đến những người thợ thủ công, tiểu thương.

🔹 Những mâu thuẫn của một đô thị đang lớn lên – Bên cạnh sự phát triển và mở rộng của Sài Gòn là những vấn đề về phân hóa giàu nghèo, nhà ở, sinh kế và sự kiểm soát của chính quyền đối với đời sống thường dân.

🔹 Sài Gòn qua những cuộc khủng hoảng – Dưới thời thuộc địa Pháp, Sài Gòn là một đô thị chịu sự kiểm soát chặt chẽ, nhưng cũng là nơi hình thành những phong trào đấu tranh. Đến thời kỳ chiến tranh, thành phố lại là trung tâm của những biến động xã hội và chính trị sâu sắc.

“Lịch sử không chỉ được viết bằng những biến cố lớn, mà còn bằng những cuộc đời lặng lẽ trong những góc phố nhỏ.”

Cách tiếp cận độc đáo – Thay vì nhìn Sài Gòn qua lăng kính quyền lực, Cherry chọn cách kể chuyện từ dưới lên, từ những con người bình thường nhất. Điều này giúp người đọc cảm nhận được sự sống động và chân thực của thành phố.

Tư liệu phong phú – Cuốn sách được nghiên cứu công phu với nhiều tư liệu quý từ kho lưu trữ, báo chí, ghi chép cá nhân, giúp khắc họa một bức tranh Sài Gòn đầy đủ và chi tiết.

Nhịp điệu có phần chậm – Do tập trung vào các chi tiết đời thường và phân tích xã hội, đôi khi nhịp điệu của sách có thể hơi chậm đối với những ai quen với lối kể chuyện kịch tính.

Thiếu cái nhìn cá nhân của người dân – Dù cuốn sách rất giàu tư liệu, nhưng vẫn có lúc thiếu đi tiếng nói trực tiếp từ những con người đã trải qua thời kỳ này.

Chìm Nổi Ở Sài Gòn không chỉ đơn thuần là một cuốn sách lịch sử mà còn là một lát cắt sống động về đời sống đô thị. Nếu bạn muốn tìm hiểu về một Sài Gòn không chỉ có những tòa nhà tráng lệ hay những biến cố chính trị lớn, mà còn là thành phố của những con người bình dị, của những khu lao động, những gánh hàng rong, những cuộc đời lênh đênh theo dòng chảy của thời cuộc – thì đây là cuốn sách dành cho bạn.

“Sài Gòn không chỉ được viết trong những trang sách lịch sử, mà còn trong từng bước chân của những con người đã từng sống, yêu, và gắn bó với mảnh đất này.”

***

"Saigon is not just a place. It is a flowing current of people, memories, and constant transformation."

A place where the rich become richer.

A place where one can be driven to destitution.

Men and horses, horses and men.

With a gentle yet profound pen, Cherry stitches dark patches onto the shimmering tapestry of old Saigon, portraying the drifting lives that seem to embody the fate of those living at the bottom of society.

When we think of Saigon, we often picture a bustling metropolis—where tradition meets modernity, where history intertwines with the rush of everyday life. But how can we truly grasp the deeper layers of this city, especially during the tumultuous 20th century? Down and Out in Saigon by Haydon Cherry is a rare work that allows us to reflect on Saigon’s history from a different perspective—the perspective of ordinary people caught in the tides of change.

A Saigon not just of great figures, but of common people

Instead of focusing on political events or renowned historical figures, Down and Out in Saigon tells the stories of the working class—the street vendors, laborers, migrants, and urban intellectuals—those who breathe life into the city but are often absent from official historical records.

"In the history of a city, there are not only those who shape it but also those who endure, adapt, and transform."

Cherry takes us through narrow alleys, crowded labor districts, and bustling street markets, recreating a Saigon that is both familiar and unfamiliar—where every brick on the sidewalk and every vendor’s burden carries a story of its own.

The author not only reconstructs the daily life of Saigon’s residents but also helps us understand how social, economic, and political changes have shaped their existence.

🔹 The rise of the urban class – From colonial times to the resistance era and wartime, Saigon’s working class continuously evolved, from migrant farmers to artisans and small traders.

🔹 The contradictions of a growing metropolis – Alongside Saigon’s expansion came issues of wealth disparity, housing shortages, livelihoods, and governmental control over everyday life.

🔹 Saigon through crises – Under French colonial rule, Saigon was tightly controlled but also a breeding ground for resistance movements. During wartime, the city became the epicenter of profound social and political upheavals.

"History is not only written through grand events but also through quiet lives in small alleyways."

A unique approach

Instead of viewing Saigon through the lens of power, Cherry tells the story from the bottom up, from the perspective of the most ordinary people. This brings the city to life with authenticity and depth.

Rich archival material – The book is meticulously researched, drawing from extensive archives, newspapers, and personal accounts, painting a detailed and vivid portrait of Saigon.

Some challenges

A slower pace – Due to its focus on everyday details and social analysis, the book’s rhythm may feel slow for those accustomed to dramatic storytelling.

Lack of direct personal narratives – While rich in historical data, at times the book misses the direct voices of those who lived through these times.

Down and Out in Saigon is not just a history book but a vivid slice of urban life. If you want to explore a Saigon beyond its grand buildings and political upheavals—a city of ordinary people, labor districts, street vendors, and lives adrift in the tides of time—then this is the book for you.

"Saigon is not only written in history books but also in the footsteps of those who have lived, loved, and been bound to this land."

[Sách] Những quy luật tâm lý về sự tiến hóa của các dân tộc - Gustave le Bon

"Tâm hồn của chủng tộc điều khiển vận mệnh các dân tộc, xác định các tín ngưỡng, thiết chế và nghệ thuật của họ."

"Con người có phải vẫn mang tính bầy đàn; cá nhân sẽ cảm thấy an toàn và hả hê khi phát hiện có một con yếu hơn trong đàn?" Nó hỏi anh.

"Sự đố kỵ và tính ích kỷ là nguồn gốc". Anh trả lời ở một trời thu Sài Gòn mất hút bởi những đợt mưa rào khi bão liên tục tìm đến Viết Nam

Sau khi đã hoàn thành cuốn "Tâm lý học đám đông", nó tiếp tục dấn thân vào quyển sách thứ hai của Le Bon, như một sự truy tìm sâu hơn về bản chất của những lực lượng vô hình định hình nên thế giới. Nếu quyển sách đầu mổ xẻ hành vi nhất thời của một đám đông bị kích động, thì cuốn sách này lại đi tìm những đặc trưng tâm lý và tính cách của các dân tộc—những thứ đã được hun đúc, thay đổi theo dòng lịch sử, rồi lại dẫn đến những giai đoạn phân ly và suy tàn.

"Những quy luật tâm lý về sự tiến hóa của các dân tộc" không phải là một cuốn sách dễ dàng đọc, nó là một tác phẩm triết học xã hội lạnh lùng và đầy thách thức của Gustave Le Bon. Được xuất bản lần đầu vào năm 1898, cuốn sách này đã trở thành một cột mốc quan trọng trong việc nghiên cứu tâm lý tập thể, mặc dù nhiều quan điểm của nó đã trở nên lỗi thời và gây tranh cãi trong bối cảnh xã hội học hiện đại.

Cuốn sách tìm cách trả lời một câu hỏi lớn: Điều gì thực sự quyết định vận mệnh, văn hóa, và sự thịnh suy của một quốc gia? Le Bon bác bỏ ý kiến cho rằng các thay đổi chính trị, luật pháp hay thể chế là nguyên nhân cốt lõi. Thay vào đó, ông kiên quyết khẳng định rằng mọi sự tiến hóa hay suy thoái của một dân tộc đều bắt nguồn từ một yếu tố vô hình nhưng mạnh mẽ: tâm hồn chủng tộc (âme de la race).

Tâm hồn chủng tộc, theo Le Bon, là một tổng hòa của những đặc điểm tâm lý, tình cảm, và niềm tin được truyền từ đời này sang đời khác. Nó là bộ khung tinh thần bất biến chi phối mọi hành vi, quyết định và cách phản ứng của một dân tộc trước mọi biến cố lịch sử. Tác giả lập luận rằng, chính cái "tâm hồn" cố định này đã nhào nặn ra các thể chế, luật pháp, chứ không phải ngược lại.

Đối với Le Bon, giờ phút đáng sợ nhất không phải là chiến tranh, mà là khi những tư tưởng cố hữu của một dân tộc bị hạ xuống "mộ huyệt u tối, nơi an nghỉ của những thần linh đã chết." Điều đó đồng nghĩa với sự mất đi bản sắc và sự sụp đổ của một nền văn minh.

"Trong chuyện tín ngưỡng, con người chỉ lắng nghe tiếng nói vô thức của những tình cảm của mình. Những tình cảm này hình thành một khu vực mờ tối mà lý trí luôn luôn bị loại trừ."

Điều này giải thích tại sao mọi cuộc cải cách chỉ dựa trên logic đều thất bại thảm hại, bởi con người ta vốn dĩ được dẫn dắt bởi những niềm tin đã ăn sâu, không phải bởi những lập luận sắc bén.

Le Bon nhấn mạnh sự đối lập giữa logic và tình cảm. Ông cho rằng, các nhà cải cách thường thất bại vì họ cố gắng áp đặt lý trí và logic vào một tập thể vốn bị chi phối bởi những niềm tin (beliefs) và tình cảm (sentiments) đã ăn sâu qua hàng thiên niên kỷ.

• "Thế giới được cai trị bởi những ý tưởng và tình cảm, chứ không phải bởi logic và lý trí." 

Ông phân tích cách các yếu tố như ngôn ngữ, tôn giáo, nghệ thuật, và đặc biệt là giáo dục, đều là sản phẩm của tâm hồn chủng tộc đó. Do đó, việc sao chép thể chế từ một dân tộc này sang một dân tộc khác (ví dụ: áp dụng thể chế phương Tây vào phương Đông) là điều không tưởng, vì nền tảng tâm lý đã khác biệt.

• "Các thể chế không phải là nguyên nhân của sự vĩ đại của một dân tộc, mà là kết quả của sự vĩ đại đó." 

Cuốn sách là một tài liệu quan trọng để hiểu về tâm lý học xã hội cuối thế kỷ 19. Le Bon đã buộc người đọc phải suy nghĩ về vai trò của di sản văn hóa và tâm lý tập thể trong việc kiến tạo nên lịch sử. Dù các khái niệm về "chủng tộc" của ông đã được diễn giải lại hoặc bác bỏ trong khoa học hiện đại, giá trị của tác phẩm vẫn nằm ở sự nhấn mạnh vào các yếu tố phi lý trí trong hành vi tập thể, một ý tưởng mà sau này ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều nhà tư tưởng và chính trị học.

• "Bất kể thời gian và hoàn cảnh, mỗi chủng tộc đều mang theo một 'tâm hồn' riêng, xác định vận mệnh của nó."

"Những quy luật tâm lý về sự tiến hóa của các dân tộc" là một cuốn sách đáng đọc, nhưng cần được tiếp cận bằng tư duy phản biện và đặt trong bối cảnh lịch sử của nó. Nó sẽ là một công cụ mạnh mẽ giúp bạn nhìn sâu hơn vào cách văn hóa định hình nên chính trị và xã hội.

***

"The soul of the race governs the destiny of peoples, determines their beliefs, institutions, and art."

Me: "Do you think humans are still herd animals? Does an individual fe

el safe and gloat when discovering a weaker one in the pack?" I asked my friend.

Old brother: "Envy and selfishness are the source." He replied as a Saigon autumn sky was lost to successive rain showers that continually battered Vietnam.

After finishing "The Crowd: A Study of the Popular Mind", I continued my journey into Le Bon's second book, as if searching deeper for the essence of the invisible forces that shape the world. If the first book dissected the transient behavior of an agitated mob, this book explores the psychological and character traits of nations—elements forged and changed by the currents of history, which eventually lead to phases of dissolution and decay.

"The Psychological Laws of the Evolution of Peoples" is not an easy read; it is a chilling and deeply challenging work of social philosophy by Gustave Le Bon. First published in 1898, this book became a crucial milestone in the study of collective psychology, though many of its views have become outdated and controversial in modern sociological contexts.

The book seeks to answer a grand question: What truly determines the destiny, culture, and rise and fall of a nation? Le Bon rejects the idea that political changes, laws, or institutions are the core causes. Instead, he firmly asserts that every evolution or decline of a people stems from a powerful yet invisible factor: the soul of the race (âme de la race).

The soul of the race, according to Le Bon, is a summation of psychological traits, sentiments, and beliefs passed down through generations. It is the immutable spiritual framework that governs all behaviors, decisions, and reactions of a people to historical events. The author argues that this fixed "soul" molds institutions and laws, not the other way around.

For Le Bon, the most dreadful moment is not war, but when the deep-seated ideas of a nation are consigned to the "dark tomb, the resting place of dead gods." This signifies the loss of identity and the collapse of a civilization.

"In matters of belief, man only listens to the unconscious voice of his sentiments. These sentiments form a twilight region from which reason is always excluded."

This explains why all reforms based purely on logic are tragically doomed to fail, because humans are fundamentally driven by ingrained beliefs, not by sharp arguments.

Le Bon emphasizes the opposition between logic and sentiment. He argues that reformers often fail because they try to impose reason and logic on a collective entity that is governed by beliefs and sentiments that have been deeply rooted for millennia.

"The world is governed by ideas and sentiments, not by logic and reason." (This implies that ideas and beliefs, no matter how irrational, have a far greater power to guide history than rigid arguments.)

He analyzes how elements like language, religion, art, and especially education, are all products of that racial soul. Therefore, copying institutions from one nation to another (e.g., applying Western institutions to the East) is deemed impossible, as the psychological foundation is different.

"Institutions are not the cause of the greatness of a people, but the result of that greatness." (This suggests that if a people lacks the 'soul' to create a progressive institution, imposing it from the outside is futile.)

The book is an important resource for understanding late 19th-century social psychology. Le Bon forces the reader to contemplate the role of cultural heritage and collective psychology in shaping history. Although his concepts of "race" have been reinterpreted or rejected in modern science, the work's value lies in its emphasis on irrational factors in collective behavior, an idea that profoundly influenced many thinkers and political scientists afterward.

"Regardless of time and circumstance, every race carries within it a distinct 'soul' which determines its destiny."

"The Psychological Laws of the Evolution of Peoples" is a worthwhile read, but it must be approached with critical thinking and placed within its historical context. It will be a powerful tool to help you look deeper into how culture shapes politics and society.