[Sách] Continental Saigon - Philippe Franchini

• “Lịch sử có thể xóa nhòa dấu chân của những kẻ chinh phục, nhưng nó sẽ luôn ghi tạc linh hồn của những nơi đã từng là chứng nhân cho sự thật.”

Nó gặp Philippe—người con mang dòng máu lai ấy vào một sớm đầu năm, khi những áng mây bạc đan cài trên nền trời như một bức hoa văn thêu dệt từ ký ức. Gã dẫn nó về ngồi lại dưới mái hiên của một trong những khách sạn lâu đời nhất, một biểu tượng không thể thay thế của Sài Gòn: Continental.

Cũng chính tại nơi này, trong một đêm Sài Gòn "chén tạc chén thù", khi đám trẻ nhìn nó với ánh mắt tò mò và đầy hoài nghi về con đường phía trước, chúng đã nhận được một câu trả lời nghe chừng ngông nghênh đến độ ngông cuồng. Chuyện. Đáp. Nó xem đám trẻ như "leader"—chữ người đứng đầu thông thường vốn dễ bị bào mòn bởi quyền lực. Nó đang coach chúng như những "CEO" thực thụ, những người đủ bản lĩnh để quản trị sự phức tạp, điều hành cả một "phân khúc" trong tâm thức mình trước khi thực sự cầm lái con tàu thực tại. Tự nhủ. Nó biết mình chẳng có gì ngoài kiến thức và kinh nghiệm nhỏ nhoi, vừa làm vừa học, vừa dạy, để những đứa trẻ của thế hệ tiếp theo dẫu chẳng quá siêng năng cũng nên biết chút gì đó về lịch sử.

Giống như cái cách mà chuỗi cafe đối diện lấy cảm hứng từ tên của con đường ngay trước mặt nó khi ngồi trước Continental Saigon—đâu ngờ rằng đó cũng là tên của một con tàu, đặt theo tên gã tướng Pháp từng nổ phát súng đầu tiên xâm lược mảnh đất hình chữ S này. Sự trùng hợp ấy như một nhắc nhở cay đắng rằng lịch sử vẫn luôn hiện diện dưới những lớp vỏ bọc hào nhoáng của hiện đại.

Nhớ về những gì Halberstam đã viết trong Chế độ Ngô Đình Diệm hay những dòng nhật ký trong Hồi ức Quảng Trị, nó nhận ra rằng Continental chính là cái "phễu" lọc lấy mọi thông tin của xứ này. Người ta gọi cái hiên của khách sạn là "Radio Catinat"—nơi những lời đồn thổi, những báo cáo tình báo và những âm mưu lật đổ được truyền đi nhanh hơn bất kỳ phương tiện truyền thông nào.

"Continental Saigon" không chỉ là một cuốn hồi ký về một khách sạn danh tiếng bậc nhất phương Đông; nó là một thước phim tư liệu sống động về một Sài Gòn trong những giờ khắc biến động nhất của thế kỷ 20. Philippe Franchini, bằng tình yêu đau đớn và sự thấu hiểu sâu sắc của một người "trong cuộc", đã dựng lại cả một kỷ nguyên mà ở đó, mỗi hành lang, mỗi góc ban công của khách sạn đều mang hơi thở của những âm mưu chính trị, những cuộc tình lãng mạn và cả tiếng súng của chiến chinh.

Nhớ về những gì Halberstam đã viết trong Chế độ Ngô Đình Diệm hay những dòng nhật ký trong Hồi ức Quảng Trị, nó nhận ra rằng Continental chính là cái "phễu" lọc lấy mọi thông tin của xứ này. Người ta gọi cái hiên của khách sạn là "Radio Catinat"—nơi những lời đồn thổi, những báo cáo tình báo và những âm mưu lật đổ được truyền đi nhanh hơn bất kỳ phương tiện truyền thông nào.

Nó nhớ về hình ảnh "người tình tóc bạc" từng ẵm con chạy qua những làn đạn Mậu Thân. Có lẽ, vào chính cái giờ khắc khói lửa ngùn ngụt ở Chợ Lớn ấy, tại Continental, những phóng viên chiến trường như Graham Greene vẫn đang ngồi lặng lẽ quan sát sự sụp đổ của một chế độ từ sau những ô cửa kính vương bụi thời gian. Cuốn sách của Franchini là cách để nó chạm vào phần "linh hồn" của Sài Gòn, nơi những bài học về "CEO" hay "Leader" đều phải được thử thách qua lửa đỏ của lịch sử.

• “Continental không chỉ là một khách sạn; nó là một sân khấu nơi lịch sử Đông Dương được diễn tập, được trình diễn và đôi khi là được định đoạt ngay trên những bàn tiệc tối.”

Philippe Franchini lột tả sức hút mãnh liệt của Continental—nơi không chỉ đón tiếp những quý tộc Pháp mà còn là đại bản doanh của giới báo chí quốc tế. Đây là nơi Graham Greene đã viết những trang đầu tiên của Người Mỹ trầm lặng, nơi mà hư cấu và sự thật đan xen vào nhau đến mức không thể tách rời.

Tác giả không che giấu những mâu thuẫn của thời đại. Ông viết về sự kiêu hãnh của thực dân Pháp (Huyền thoại Đỏ) và cả những bất công khiến dân tộc này phải đứng lên (Huyền thoại Đen). Cuốn sách cho thấy sự chuyển giao đau đớn khi người Pháp rời đi và người Mỹ bắt đầu đổ bộ vào, biến Continental từ một ốc đảo văn hóa Pháp thành một trung tâm điều hành không chính thức của những toan tính mới.

• “Khi những chiếc áo dài duyên dáng bắt đầu thưa thớt dần để nhường chỗ cho những bộ quân phục lạ lẫm, tôi hiểu rằng Sài Gòn mà chúng tôi từng yêu quý đã bắt đầu tan chảy như một viên đá trong ly rượu mạnh.”

Giống như cách Thượng tướng Nguyễn Chí Vinh đi tìm hòa bình từ di sản của cha mình, Philippe Franchini viết cuốn sách này như một sự hòa giải với quá khứ. Ông cố gắng giữ lại từng mảnh vỡ ký ức để gửi lại cho hậu thế.

Nó thấy sự tương đồng giữa những "gã trí thức ở ngã ba đường lịch sử" thời Trần Trọng Kim với những con người đã từng trú ngụ tại đây. Họ đều là những kẻ bị kẹt giữa những dòng xoáy lớn, cố gắng giữ lại một chút tự trọng và lý tưởng trong một thế giới đang rạn nứt. Những "CEO" mà nó đang đào tạo, có lẽ cũng cần cái bản lĩnh nhìn xuyên thấu lịch sử như vậy.

• “Những bức tường của Continental có tai, có mắt và có cả một trái tim. Dù tên đường có thay đổi, dù những chủ nhân mới có đến, thì hơi ấm của những câu chuyện cũ vẫn mãi còn lẩn khuất trong những luồng gió từ sông Sài Gòn thổi vào.”

"Continental Saigon" là một cuốn sách đẹp và buồn. Nó nhắc chúng ta rằng, lịch sử không chỉ nằm trong sách giáo khoa, nó nằm trong những không gian mà con người đã từng sống, từng yêu và từng đau khổ.

Nắng chiều đã tắt trên đỉnh Nhà hát, nó khép lại trang sách của Franchini, lòng thầm cảm ơn vì Continental vẫn còn đó—như một dấu gạch nối vững chãi giữa một quá khứ bi tráng và một tương lai đầy khát khao của vùng đất hình chữ S này.

***

"History may erase the footprints of conquerors, but it will forever engrave the souls of places that stood witness to the truth."

It (the character) met Philippe—that man of mixed blood—on an early New Year’s morning, when silver clouds wove through the sky like patterns embroidered from memory. He led it to sit beneath the eaves of one of Saigon’s oldest hotels, an irreplaceable icon: The Continental.

It was in this very place, during a night of deep drinking in Saigon, when the youth looked at it with curious and skeptical eyes about the road ahead, that they received an answer bordering on the audacious. A story. A response. It views these youngsters as "Leaders"—a term often eroded by power. It is coaching them to be true "CEOs"—individuals courageous enough to manage complexity, to govern a "segment" of their own consciousness before truly taking the helm of reality. It whispered to itself: possessing nothing but humble knowledge and experience, it learns while doing, teaches while learning, so that the next generation—even if not overly diligent—might at least know something of history.

Just like how the coffee chain across the street took inspiration from the road right in front of the Continental—never suspecting it was also the name of a ship, named after the French general who fired the first shot to invade this S-shaped land. That coincidence serves as a bitter reminder that history always lingers beneath the glamorous veneers of modernity.

Recalling what Halberstam wrote in The Making of a Quagmire or the diary entries in Quang Tri Memories, it realized the Continental was the "funnel" that filtered every piece of information in this land. People called the hotel's porch "Radio Catinat"—the place where rumors, intelligence reports, and coup plots traveled faster than any media outlet.

"Continental Saigon" is not just a memoir of the Orient’s most prestigious hotel; it is a vivid documentary film of a Saigon during the 20th century's most turbulent hours. Philippe Franchini, with the aching love and profound insight of an "insider," reconstructed an entire era where every corridor, every balcony corner carried the breath of political intrigue, romantic affairs, and the gunfire of war.

It remembers the image of the "silver-haired lover" once clutching a child while running through the bullets of the Tet Offensive. Perhaps, at that very moment when smoke and fire engulfed Cholon, at the Continental, war correspondents like Graham Greene still sat quietly observing the collapse of a regime from behind time-stained glass windows. Franchini’s book is a way for it to touch the "soul" of Saigon, where lessons on being a "CEO" or a "Leader" must be tested through the red flames of history.

"The Continental was not just a hotel; it was a stage where Indochinese history was rehearsed, performed, and sometimes decided right at the dinner tables."

Philippe Franchini portrays the magnetic pull of the Continental—not only hosting French aristocrats but also serving as the headquarters for the international press. This is where Graham Greene wrote the first pages of The Quiet American, where fiction and reality intertwined until they became inseparable.

The author does not hide the contradictions of the era. He writes of the pride of the French colonials (The Red Legend) and the injustices that forced this nation to rise (The Black Legend). The book shows the painful transition as the French departed and the Americans began to arrive, transforming the Continental from a French cultural oasis into an informal command center for new calculations.

"When the graceful Ao Dai began to thin out to make way for unfamiliar military uniforms, I understood that the Saigon we once loved had begun to melt like an ice cube in a glass of strong liquor."

Much like how General Nguyen Chi Vinh sought peace from his father’s legacy, Philippe Franchini wrote this book as a reconciliation with the past. He attempted to preserve every fragment of memory to pass on to posterity.

It sees the similarity between the "intellectuals at the crossroads of history" during the Tran Trong Kim era and the people who once resided here. They were all souls trapped between great whirlpools, trying to maintain a shred of dignity and idealism in a fracturing world. The "CEOs" it is training perhaps also need such a mettle to see through history.

"The walls of the Continental have ears, eyes, and a heart. Though street names change, though new owners arrive, the warmth of old stories still lingers in the winds blowing in from the Saigon River."

"Continental Saigon" is a beautiful and sorrowful book. It reminds us that history is not just found in textbooks; it resides in the spaces where humans once lived, loved, and suffered.

The afternoon sun has faded over the Opera House. It closed Franchini’s book, silently thankful that the Continental remains—like a sturdy hyphen between a tragic, heroic past and a future full of aspirations for this S-shaped land.