[Musing of life] Chợ (15) - Lô tô

 

Mùng một. Sáng sớm.

Co mình. Cao Lãnh ngủ mê trong cái se lạnh còn sót lại của đêm giao thừa, nhưng bầu trời đã bắt đầu hửng lên một màu xanh trong veo như mắt trẻ nhỏ. Xuyên qua lồng phố. Chợ lưa thưa đến lạ. Những sạp hàng thường ngày san sát, ồn ã giờ im lìm dưới lớp bạt phủ. Chỉ lác đác vài ba sạp mở cửa, đếm chưa đầy một bàn tay.

Cười. Nhớ. Mùng một cho đến ra gần hết mùng. Sạp bán ngày đầu, cũng chỉ đếm trên đầu ngón tay. Khai trương, bán để lấy “mùng”. Mở hàng. Mùng một không phải vì thiếu cơm chạy từng bữa, mà vì cái "máu" chợ búa nó thấm vào xương tủy, và cả vì thầy phán: tuổi con hợp mùng. Mở bạt, sắp hàng, vài món tươi ngon còn sót lại chợ chiều ba mươi. Đốt nén nhang, cúng một mâm đầy. Nguyện. Năm mới phát tài, xuôi chèo mát mái. Cả một năm.

Nhớ. Cười. Ngang qua lồng chợ, nghe thảng một âm thanh đặc sản dội thẳng vào. Tiếng kêu của những con số. Không phải tiếng rao hàng, mà là tiếng... Lô tô.

Một kẻ đi thu, người chơi ngồi sạp. Tiếng kêu số vang vọng khắp nhà lồng, vang từ người trong ra kẻ ngoài. Bà Tám, mái tóc nhuộm màu khói trắng, tai hơi lãng, nghe chưa rõ con số vừa được xướng lên:

• “Số mấy?”

Cậu Tám, chủ sạp gần bên, miệng ngậm điếu thuốc, cười khà khà rồi gào lên:

• “Nó đọc: Hết gân, chín chục!”

Bà Tám lầm bầm, tay run run dò số trên tấm giấy nhòe nhoẹt:

• “Bà nội cha nó, kêu cho đàng hoàng coi thằng quỷ!”

Tiếng cười nổ giòn giã giữa lồng chợ. Một nụ cười sảng khoái ngày đầu năm. Chợ khởi bằng thanh âm cười đùa. 

Dần dà. Người bán bỏ chuyện khai trương, chọn mùng, bán suốt chẳng còn phải mở hàng. 

Mùng hai. Chợ bắt đầu thấp thoáng nhiều mái đầu hơn. Những người bán thịt, bán cá đã rục rịch ra hàng. Chợ họp sớm hơn.

Nhớ lại. Chợ kén ngày ghê gắm. Mùng bốn, mùng sáu, thậm chí mùng mười mới "khai sơn phá thạch". Tết là để ăn chơi, nghỉ ngơi sau một năm làm mưu sinh.

Bây giờ. Tết như một cơn gió thoảng, ào qua rồi vụt biến. Người họp chợ sớm, như thể sợ rằng nếu không quay lại với cái sạp hàng quen thuộc, như sợ sẽ bị dòng đời bỏ lại phía sau.

Mùng ba. Chợ rộn rã hẳn. Không còn đếm trên đầu ngón tay nữa, người bán giờ đã nhiều hơn một bàn tay, hai bàn tay.

Lẽ thường, người mua sẽ đông hơn người bán vì siêu thị còn đóng cửa, và sau ba ngày Tết "tổng tấn công" vào tủ lạnh, thức ăn bắt đầu ôi, bắt đầu ngán. Nhưng nhìn kỹ mới thấy, người bán giờ đây cũng "máu" hơn. Họ thấy lời, thấy khách là bỏ cả chuyện ăn chơi, bỏ cả những canh bạc đầu xuân hay những chuyến du xuân hứa hẹn.

Tết dần xa chợ từ lúc nào chẳng hay. Hay đúng hơn, chợ đã bắt đầu "chơi Tết" ngắn lại. Một vòng đời đổi thay.

Nó chạy chậm lại, lắng nghe tiếng chuyện trò. Chị đang tất tả dọn những bình huệ, những chậu vạn thọ còn sót lại.

• “Tết năm nay trôi lẹ quá chị ha?” – Người hỏi.

• “Lẹ gì đâu em, tại lòng mình nôn nóng đó thôi. Cửa hàng tiện lợi nó mở xuyên Tết, mình không ra bán là khách quen họ chạy hết. Chợ mình giờ phải chạy đua với thời gian, em ạ.”

Câu nói của chị làm nó khựng lại. Chợ quê nó – bức tranh còn sót lại của một thời gian khó nhưng tình nghĩa – giờ đang phải khoác lên mình chiếc áo giáp của sự cạnh tranh. Những thế hệ tiểu thương cũ như chị, bà Hai, bà Tám, cậu Tám… đang nỗ lực bám trụ, truyền lại sạp hàng cho con cháu. Nhưng đám trẻ Gen Z liệu có còn muốn ngồi giữa mùi sình non, mùi cá nhảy, nghe tiếng chửi đổng yêu thương của bà Tám? Hay chúng sẽ thích những gian hàng máy lạnh, nơi mọi thứ được đóng gói vô cảm trong màng bọc thực phẩm?

Ánh mắt anh ta nhìn mẹ, rồi nhìn sạp hàng rêu phong của gia đình, chứa đựng một nỗi tiếc nuối mênh mông. Anh ta yêu cái chợ này, nơi đã nuôi anh ta ăn học thành tài, nhưng anh ta cũng nhận ra cái thế giới của mẹ mình đang dần tan rã.

Nó chở đám trẻ quay về. Đi ngang qua con sông giờ đang rút cạn, trơ ra lớp sình non nâu sẫm lấp lánh dưới nắng xuân.

• “Ba ơi, sau này con lớn, chợ vẫn còn chứ?” – Merci hỏi, đôi mắt tròn xoe.

Nó im lặng một nhịp, rồi trả lời:

• “Chợ vẫn sẽ còn con ạ, nhưng nó sẽ khác đi. Nó sẽ không còn là những mái tôn dột nát, nhưng ba hy vọng nó vẫn sẽ giữ được tiếng kêu 'Hết gân, chín chục' của cậu Tám, hay cái khăn rằn của bà Hai.”

Hạnh phúc là gì? Hạnh phúc không phải là sự biến mất của cái cũ để thay bằng cái mới hào nhoáng. Hạnh phúc là khi ta biết "chậm lại" một nhịp giữa mùng ba Tết, để nghe tiếng cá nhảy lạch bạch trên rổ, để ngửi mùi khói lam chiều vương trên áo mẹ, và để nhận ra rằng: dù thế giới có xoay vần đến đâu, thì sự chân thành của những "kẻ bán giấc mơ" giữa chợ quê vẫn là món quà quý giá nhất.

Bầu trời Cao Lãnh mùng ba Tết xanh ngắt một màu hy vọng. Sài Gòn hay miền Tây, nơi đâu có sự gắn bó, nơi đó có sự hồi sinh. Chợ không chỉ bán hàng, chợ bán cả một ký ức. Và chừng nào chúng ta còn nhớ, thì chợ vẫn sẽ còn xanh.

Lắng nghe nhé, những đứa trẻ của nó! Đừng bao giờ phủ nhận nơi mình sinh ra, bởi chính lớp sình non mặn mòi ấy đã nhào nặn nên linh hồn các con. Hãy cứ nếm trọn từng màu nắng, từng tiếng chửi đổng, vì thời gian trôi nhanh quá, nó chỉ sợ chẳng kịp để yêu thương hết những mảnh màu đời thường này.

***

The First Day of Tết. Early Morning.

Huddled. Cao Lãnh drifts in a deep sleep amidst the lingering chill of New Year’s Eve, but the sky has begun to brighten into a blue as clear as a child’s eyes. Piercing through the heart of the town. The market is strangely sparse. The stalls that are usually crowded and boisterous now sit silent under layers of tarpaulin. Only a scattered few have opened their doors—you could count them on one hand.

Smiling. Remembering. From the first day until nearly the end of the holidays. Stalls selling on the first day used to be countable on your fingers. Opening for business just to "catch the day." Starting the year. Opening on the first day wasn't about lacking a meal to get by; it was because the "market blood" had seeped into their very marrow, and perhaps because a fortune teller once decreed: your age is compatible with this day. Pull back the tarp, arrange the goods—a few fresh items left over from the afternoon market of the 30th. Light an incense stick, offer a full tray. Praying. May the new year bring fortune, smooth sailing, and fair winds. For the whole year.

Remembering. Smiling. Passing through the market hall, one catches a whiff of a "local specialty" sound echoing directly at you. The calling of numbers. Not the cries of street vendors, but the sound of… Lô tô.

A collector gathers the bets while the players sit at their stalls. The chanting of numbers resonates throughout the market hall, echoing from the inside out. Granny Tám, her hair dyed the color of white smoke and her hearing a bit faint, hasn't quite caught the number just announced:

“What number was it?”

Uncle Tám, the owner of a nearby stall with a cigarette clamped in his mouth, lets out a hearty laugh and bellows: “He read: All out of muscle—ninety!” (Hết gân, chín chục)

Granny Tám mumbles, her hands trembling as she traces the numbers on the blurred sheet of paper: “Bless his ancestors, call it properly, you little devil!”

Laughter erupts boisterously in the middle of the market. A refreshing smile for the first day of the year. The market begins with the sound of jesting.

Gradually. Sellers have abandoned the ritual of "choosing the day" to open; they sell straight through, no longer needing to "start the year."

The Second Day. The market begins to see more heads appearing. The meat and fish sellers have started bringing out their wares. The market gathers earlier.

Looking back. The market used to be incredibly picky about dates. The fourth, the sixth, even the tenth day of the new year was required to "break the ground." Tết was for feasting, playing, and resting after a year of toiling for a living.

Now. Tết is like a passing breeze—rushing through and then vanishing. People gather at the market early, as if fearing that if they don't return to their familiar stalls, they will be left behind by the current of life.

The Third Day. The market is truly bustling. No longer countable on one hand; the sellers now outnumber one hand, then two.

Normally, buyers outnumber sellers because supermarkets are still closed, and after three days of Tết "launching an all-out assault" on the refrigerator, the food begins to turn stale, and one grows weary of it. But looking closely, the sellers now have more "fire." They see profit, they see customers, and they abandon the festivities, the early spring gambling, or the promised spring excursions.

Tết has gradually drifted away from the market without anyone noticing. Or rather, the market has begun to "play Tết" for shorter durations. A cycle of life has changed.

He slows down, listening to the chatter. A woman is busily tidying up the remaining vases of gladiolus and pots of marigolds. “Tết passed by so quickly this year, didn't it, sister?” – Someone asks. “It wasn’t fast, dear; it’s just that our hearts are restless. The convenience stores stay open through Tết—if we don't come out to sell, our regulars will all run away. Our market is racing against time now, my friend.”

Her words make him pause. His hometown market—the remaining portrait of a time that was difficult yet full of sentiment—is now forced to don the armor of competition. The older generation of small traders like her, Granny Hai, Granny Tám, Uncle Tám… are striving to hold on, passing their stalls down to their children. But will the Gen Z kids still want to sit amidst the scent of fresh mud, the splashing of fish, and listen to the affectionate grumbling of Granny Tám? Or will they prefer the air-conditioned aisles where everything is heartlessly wrapped in plastic film?

The man’s gaze lingers on his mother, then on the family’s moss-covered stall, carrying a vast sense of regret. He loves this market—the place that raised him and paid for his education—but he also realizes that his mother's world is gradually dissolving.

He drives the children back. Passing by the river that is now receding, exposing a layer of dark brown silt glistening under the spring sun. “Dad, when I grow up, will the market still be there?” – Merci asks, eyes wide and round.

He silences for a beat, then replies: “The market will still be there, son, but it will be different. it won't be these dilapidated tin roofs anymore, but I hope it still keeps Uncle Tám’s cry of ‘ninety,’ or Granny Hai’s checkered scarf.”

What is happiness? Happiness is not the disappearance of the old to be replaced by the flashy new. Happiness is when we know how to "slow down" for a beat in the middle of the third day of Tết, to hear the flip-flop of a fish in a basket, to smell the blue evening smoke lingering on a mother’s shirt, and to realize that: no matter how the world turns, the sincerity of the "dream sellers" in a country market is the most precious gift of all.

The sky over Cao Lãnh on the third day of Tết is a brilliant blue of hope. Whether in Saigon or the West, wherever there is a bond, there is a rebirth. The market doesn't just sell goods; it sells a memory. And as long as we remember, the market will remain green.

Listen closely, my children! Never deny where you were born, for it is that very briny silt that molded your souls. Taste every color of the sun, every playful curse, for time passes so quickly—I only fear I won't have enough time to love all these everyday shades of life.

[Sách] Lịch sử của lên mẹn - Katherin Harman Courage

 "Bánh mứt, dưa hành, câu đối đỏ. Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh." 

Cao Lãnh những ngày cuối năm, mây trôi phiêu lãng trên đầu. Nó nhâm nhi một chút phong vị Tết sớm, chợt nhận ra rằng trong cái mâm cỗ linh đình ấy, "mồi nhậu" hay món ăn kèm bắt buộc phải có chút đồ chua. Một miếng dưa hành muối khéo, một lát kiệu giòn tan vừa đủ nắng, đủ ngọt, đủ cả chua—chúng không chỉ là thức nhắm, mà là linh hồn của sự cân bằng. 

Nó ngồi đó, đọc những gì của cuộc sống xung quanh qua lăng kính của Katherine Harmon Courage. Cuốn sách "Lịch sử của lên men" bỗng trở thành một bản hướng dẫn để ta thấu hiểu tại sao cái hũ sành trong góc bếp lại chứa đựng cả một nền văn minh vô hình.

"Chúng ta không sở hữu cơ thể này một mình; chúng ta là vật chủ của một vũ trụ vi sinh vật phức tạp, nơi sự cộng sinh là chìa khóa của sinh tồn."

Nếu Georges Coulet đi tìm linh hồn trong những nghi lễ tín ngưỡng, thì Katherine Harmon Courage lại đi tìm linh hồn trong chính những hũ dưa muối, những vại kombucha. Bà chỉ ra rằng con người chưa bao giờ đơn độc; chúng ta là một "siêu sinh vật" (holobiont), nơi mà số lượng vi khuẩn còn đông đảo hơn cả tế bào người.

Nó nhìn vào đĩa dưa hành trên bàn. Trong cái thế giới hiện đại ngoài kia, chúng ta đã quá quen với thực phẩm công nghiệp, tiệt trùng đến mức vô hồn. Đó là một sự "phó mặc" nguy hiểm—ta phó mặc hệ tiêu hóa cho những "chiếc hộp" sạch sẽ giả tạo và vô tình tiêu diệt những thiên thần nhỏ bé đang bảo vệ mình. Lên men chính là nỗ lực để không bao giờ "bỏ quên" nguồn cội sinh học của chúng ta.

"Lên men là cuộc đối thoại giữa con người và thiên nhiên thông qua thời gian. Bạn không thể vội vàng khi làm việc với sự sống li ti."

Lên men là một quá trình đòi hỏi sự kiên nhẫn tột cùng. Nhớ, những ngày giáp Tết, chị nó phơi đầy sân, ướp nắng những mâm kiệu trắng tươi đầy. Ướp nắng đủ đầy sẽ sum vầy với vi sinh. Sợ. Người nay lo lắng những kiểu lên men. Bạn không thể thúc ép dưa hành phải chua ngay trong một sớm một chiều; bạn chỉ có thể tạo ra môi trường tốt nhất với muối, đường, nước ấm và... chờ đợi.

Mỗi gia đình có một công thức muối riêng, tạo nên một căn tính ẩm thực độc nhất. Katherine chỉ ra rằng, sự lười biếng tâm linh nhất của con người hiện đại là việc cắt đứt sợi dây liên kết với cách thức ăn uống của cha ông. Việc nhâm nhi đồ chua khi đọc về cuộc sống xung quanh chính là cách ta "hàn gắn vết nứt" (Kintsugi) giữa một thế giới công nghệ khô khốc và một quá khứ giàu bản sắc.

"Mồi nhậu của cuộc đời cần vị chua của sự trải nghiệm. Một chế độ ăn thiếu vắng vi sinh vật sống là một chế độ ăn phó mặc linh hồn cho sự thoái hóa."

Hãy học cách của tổ tiên: sống sòng phẳng với thiên nhiên, thấu cảm với các vi sinh vật. Đừng để cuộc sống "phè" theo thực phẩm công nghiệp; hãy để mỗi bữa cơm cuối năm với dưa hành, bánh chưng trở thành một sự "thanh tẩy" và "chữa lành" thực sự cho tâm hồn.

Lịch sử của lên men – Một cuốn sách để thấy rằng, tương lai của nhân loại nằm ở việc quay về bắt tay với những người bạn vi khuẩn cổ xưa nhất trong hũ đồ chua nhà mình.

***

"Candied fruits, pickled onions, red couplets. Tet poles, firecrackers, green glutinous rice cakes." Cao Lanh in the final days of the year, clouds drifting aimlessly overhead. He sips a bit of the early Tet flavor, suddenly realizing that in that lavish feast, the "appetizers" or side dishes must always include something pickled. A skillfully pickled onion, a slice of leek (kiệu) crisped just right by the sun—sweet enough, sour enough—they are not merely side dishes, but the soul of balance.

It sits there, reading about life through the lens of Katherine Harmon Courage. The book "Cultured" suddenly becomes a guide for us to understand why the ceramic jar in the corner of the kitchen contains an entire invisible civilization.

"We do not possess this body alone; we are hosts to a complex microbial universe where symbiosis is the key to survival."

If Georges Coulet sought the soul in religious rituals, Katherine Harmon Courage seeks it in jars of pickles and vats of kombucha. She points out that humans have never been alone; we are a "holobiont," a super-organism where bacteria outnumber human cells.

It looks at the plate of pickled onions on the table. In the modern world outside, we are too accustomed to industrial, processed food—pasteurized to the point of being soulless. This is a dangerous "abandonment"—we abandon our digestive systems to "boxes" of artificial cleanliness and unintentionally destroy the little angels protecting us. Fermentation is the effort to never "forget" our biological roots.

"Fermentation is the dialogue between humans and nature through time. You cannot rush when working with microscopic life."

Fermentation is a process that demands ultimate patience. It remembers the days leading up to Tet, its sister spreading leeks across the yard, marinating trays of fresh white leeks in the abundant sunlight. Being fully bathed in the sun means being united with the microbes.

Fear. People today worry about the methods of fermentation. But you cannot force a pickled onion to turn sour overnight; you can only create the best environment with salt, sugar, warm water, and... wait.

Each family has its own pickling recipe, creating a unique culinary identity. Katherine points out that the ultimate spiritual laziness of modern humans is severing the link to the way our ancestors ate. Sipping on pickles while reading about life is how we "mend the cracks" (Kintsugi) between a dry, technological world and a heritage-rich past.

"The appetizers of life need the acidity of experience. A diet lacking live microorganisms is a diet that abandons the soul to degeneration."

Learn from the ancestors: live fairly with nature and empathize with the microorganisms. Do not let life "drift" along with industrial food; let every year-end meal with pickled onions and bánh chưng become a true "purification" and "healing" for the soul.

Cultured – A book to show that the future of humanity lies in returning to shake hands with our oldest bacterial friends in the pickle jar at home. For him, that is enough.

Nhật ký của cha - Giao thừa [Dad's Diary: New Year's Eve]

 — “Ngủ ngon các chàng trai! Nhẹ tựa khói sương, bình thường như hơi thở.”

Giao thừa. Bính Ngọ. Cao Lãnh. 

Đêm.

Gió từ phía sông Tiền thổi về, liu riu rồi yếu dần khi càng vào bờ, mang theo hơi nước lành lạnh và cả mùi nồng nàn của những chậu vạn thọ, cúc mâm xôi đang phơi mình chờ Tết. Bầu trời đêm chuẩn bị chuyển giao như một tấm nhung đen đặc, không một gợn mây, tĩnh lặng đến mức người ta có thể nghe thấy tiếng nhựa cây đang chuyển mình trong những nhành mai vàng rực.

Mới đó thôi. Rộn rã. Người ta đổ ra đường sau những ngày chờ đợi mòn mỏi cho một đợt pháo hoa.

Tỉnh lẻ. Pháo nở tung trời sớm hơn thành phố, mới mười giờ đêm đã rực rỡ một góc trời. Chiếc xe máy cũ chở theo cô nhóc Julie, “Em”, Cô Năm cùng đứa cháu Carrot cũng bắt đầu thưởng thức những đóa hoa lửa trên nền trời đêm. Đẹp. Rồi tắt ngúm. Người ta lục đục kéo nhau về, chuẩn bị cho một thời khắc thiêng liêng nhất của năm.

Giao thừa năm nay nó không đón cùng đứa cháu. Thằng nhóc giờ lớn thêm một chút, bắt đầu tự tạo giao thừa cho riêng mình. Bày ra cúng kiếng, thay cha, lẫn mẹ; nguyện cầu một năm mới bình an.

Đối nghịch với cái tĩnh lặng mênh mông của vũ trụ là sự tất bật của những con người dưới mặt đất. Ánh đèn neon từ những hiên nhà hắt ra, soi rõ những mâm cúng tất niên được bày biện tỉ mỉ. Ở đó, có những giấc mơ được phơi ra, đặt trang trọng trên những chiếc đĩa sứ hàng Việt, hàng Trung đủ cả; như một niềm yêu thích của bà nội; người tình tóc bạc của ông già, mua chén dĩa “kiểu” như một kiểu tích của để dành.

“Năm nay, hai đứa thức đón cúng giao thừa với ba, con chạy một vòng xem có điều gì khác lạ?” – Ông già cười, mớm lời cho đứa trẻ giờ đã bắt đầu có những đổi thay trong cơ thể, cả tánh tình.

Merci. Thằng nhóc mười ba tuổi của ông già, đứa vẫn thường say mê với những cú sút trên sân cỏ hay những gam màu rực rỡ của hội họa, đêm nay lại mang một vẻ mặt suy tư lạ kỳ. Nó đứng đó, giữa sân nhà nội, hương đưa thoang thoảng. Ông già lúi cúi chuẩn bị bày biện cúng kiến.

Cầu – Sung – Dừa – Đủ – Xoài.

Đó là lời nhắn gửi của ông bà mình vào đất trời. Mong một năm mới vừa đủ, vừa sung túc, chẳng cần thừa thãi, chỉ cần bình an. Ông già đang thắp lại một nỗi niềm, cứ lặp đi lặp lại mỗi năm, như thể đất trời và thời gian cứ chờ đợi mãi để chứng giám cho một lời nguyện cầu chẳng bao giờ thay đổi.

..

“Ba ơi, sao mình phải để trái dừa cạnh trái xoài?” – Merci hỏi, đôi mắt to tròn lấp lánh dưới ánh nến bập bùng.

Ông già giải thích, tay khẽ chạm vào trái dừa có lớp vỏ ngoài hơi ngả màu. Nhớ lời chị bán dừa ở chợ lúc sáng, chị cười đon đả: “Dừa này chị bán không có ngâm thuốc, nên nó không được trắng trẻo mượt mà đâu em ơi. Em về muốn trắng cứ lấy chanh chà vào, chứ dừa chị bán không ngâm thuốc. Bệnh.”

Thiệt tình. Người miền Tây đôi khi làm ông già thấy nhói lòng. Phẩm hạnh chẳng để bán buôn. Bán buôn lại vô tình gom cả hạnh phẩm vào lòng lúc nào chẳng hay. Ông già nhớ. Tình thiệt. Sớm. Ra chợ mua một trái bí đao, chưa kịp trả tiền, chạy đi hẹn quay lại liền, chị bán hàng đã gọt sẵn ngon lành cho tiện về nấu canh, nhét luôn cả vài tép hành vào túi chẳng buồn tính toán thiệt hơn. Chuyện. Canh thì phải có hành mới ngon. Cái lòng tốt ấy, đôi khi rẻ như nhành hành, nhưng sao lại lấp lánh thu hút mê người.

Merci chạy ù ra ngoài, từ đầu làng đến xuối xóm, từ đường cạnh đến đường bên, rồi lại chạy vào, nghe ông già nói về cách sắp xếp mâm cúng, về cách bày biện một giấc mơ, một nguyện cầu. Thằng nhóc hứng thú với lịch sử, với những điển tích. Lạ. Trẻ giờ lại thích thú những thứ xưa cũ của cha ông.

Giấy tiền vàng bạc. Ông già nhặt sắp vào một dĩa đầy, đặt cạnh hoa và hai chung nước.

Nhớ. Văn hóa thuộc về một đất nước xa xăm nào đó.

Tự hỏi. Sao mình vẫn giữ đến tận bây giờ? Một nốt lặng rơi tõm vào thời khắc giao mùa. Đúng là có những cuộc tranh luận vẫn đang râm ran trên mạng về việc bỏ hay giữ, về nguồn gốc của những tập tục mà người ta gán cho hai chữ “mê tín”. Nhưng với ông già, đó là sợi dây liên kết tâm tưởng. Đốt một tờ giấy, gửi đi một lời chào đến những người đã khuất. Có gì sai khi người ta muốn được ghi nhớ?

Giao thừa đến.

Tiếng pháo hoa vang lên từ phía xa, xé toạc màn đêm. Có nhà ai đó vừa tự đốt một phong pháo vừa mua – pháo giờ mua phải có giấy tờ đàng hoàng mới được đốt. Những ngọn đèn trên bàn thờ được thắp sáng rực, khói nhang quyện vào gió làm lắc lư hai ngọn đèn dầu. Lavie – thằng nhóc thứ hai – cũng đã chạy ra, tay cầm trái bóng giấy quấn băng keo, nhưng lần này nó không sút. Nó đứng nép vào Merci, lặng lẽ nhìn vào hư không.

Thằng nhóc Merci chạy ù về, khoe: “Ba ơi, con thấy mọi nhà đều bày ra cúng giống nhà mình luôn!”

Khoảnh khắc đó, ông già thấy tình làng nghĩa xóm hiện lên thật rõ. Những giao tiếp không lời giữa không gian chuyển giao năm cũ và năm mới đó. Ngộ. Ông già ngỡ có một sự tĩnh lặng sâu thẳm trong mắt Merci. Nó đang học cách lắng nghe một năm cũ trôi đi và một trách nhiệm mới đang dần hình thành trên đôi vai bé nhỏ của mình.

— “Đi thôi hai đứa!”

Ông già hét lên, dắt hai thằng nhóc chạy ra xe, lướt ngang qua nhà Bác Hai. Tập tục xông đất – một cuộc chạy đua với thời gian để mang cái “vận may” đầu năm đến cho người thân. Bà nội hai đứa từ trong nhà ngoắc ba cha con vào, nụ cười hiền hậu rạng rỡ cả đêm đen.

Ba cha con chạy quanh các ngõ xóm. Đường quê đêm giao thừa vắng lặng nhưng tràn ngập hương vị mùa xuân. Merci ngồi sau, nó liên tục hỏi về cách thờ cúng ở các nhà mà nó vừa lướt qua.

— “Sao mâm cúng các nhà gần như giống nhau?” — “Xông đất là gì hả ba?”

Ông già cười, vừa lái xe vừa bắt đầu những bài “thuyết giảng” thực tế. Ông già không nói về thần thánh, ông nói về lòng hiếu khách và sự chân thành.

— “Xông đất là người đầu tiên sau giao thừa bước chân vào nhà. Cầu cho hợp tuổi, hợp mạng. Nguyện cho gia chủ phúc trạch thọ toàn, đủ những điều tốt đẹp. Giờ người ta ngại xông đất, sợ chuyện thường tình có lên có xuống. Lên thì chẳng sao, xuống lại sợ bị đổ thừa nọ kia. Con cũng nên chú ý sau này.”

Lạ. Tự dưng kể mấy chuyện nặng nề đó với trẻ con. Vậy thôi.

Ba cha con ghé vào nhà Bác Hai, rồi lại vội vã chạy sang nhà Cô Năm. Ở mỗi nơi, Merci đều quan sát rất kỹ. Nó thấy Bác Hai gái rót chén trà bằng cả hai tay, thấy Cô Năm mừng rỡ khi thấy ba cha con xuất hiện, gửi lời chúc năm mới phát tài vang vọng cả một con xóm. 

Ông già nhận ra một người trưởng thành đôi khi thật “nặng mang” – phải nhớ hết những mối quan hệ, duy trì những kết nối từ đời ông bà; thực hành những tập tục, chẳng để cho mình, chăng phải dành hết cho con cháu, chẳng nghỉ đến mai sau, chẳng qua là để làm bởi hai từ tự mang: trách nhiệm. 

Điểm đến cuối cùng là Miễu Ông Bà Chủ Chợ Cao Lãnh.

Nơi đây ngợp người đi. Khói nhang mù mịt dưới ánh đèn lồng đỏ. Ông già dắt tay Lavie bước vào, Merci lẽo đẽo phía sau. Thằng nhóc mười ba tuổi giờ đã cao đứng ngang ông già. Ông già bắt đầu kể cho nó nghe về lịch sử nơi này. Về những người đã có công khai thiên lập địa, hình thành nên ngôi chợ sầm uất.

— “Họ là những người bình thường, nhưng nhờ sự tận tâm và công đức mà được người đời nhớ ơn, lâu dần trở thành một điểm tựa tâm linh.”

Khắc. Con người ta cần một điểm tựa, lúc chơi vơi lại tìm kiếm đến tâm linh.

Lặng.

Dị đoan từ đó cũng thành hình như tấm mề đai hai mặt. Người ta khai thác sự chơi vơi và yếu lòng để dìu dắt từ tín ngưỡng trở thành dị đoan. Mụ mị là thứ dị đoan làm, trục lợi dựa trên những đấng thần linh. Ông già lặng đi, giấu dòng cảm xúc vào trong, sợ rằng nói quá nhiều sẽ làm thay đổi lăng kính cuộc đời trong mắt trẻ.

Merci nhìn những dòng người đang thành kính nguyện cầu. Ắt hẳn. Nó thấy những gương mặt khắc khổ, những người trẻ tuổi đang dấn thân vào đời, ai cũng mang theo một hy vọng. Những đứa trẻ không được lựa chọn tôn giáo. Có lẽ. Thằng nhóc của ông già bắt đầu hiểu, tôn giáo hay tập tục thực chất là một hình thức của hy vọng. Có thể. Con người ta cần một nơi để gửi gắm nỗi đau, mong cầu sự giải thoát và để thấy mình không cô đơn giữa dòng đời.

Ông già nhận rõ hơn về một sự tiếp nối.

Bầu trời Cao Lãnh lúc này mây bắt đầu hiện rõ dưới ánh trăng mờ, dấu hiệu của một năm mới với nhiều biến chuyển. Nhưng giữa cái mênh mông ấy, ba cha con vẫn dắt tay nhau đi qua những ngõ nhỏ.

— “Ngủ ngon các chàng trai! Nhẹ tựa khói sương, bình thường như hơi thở.”

Ông già thầm thì.

***

—“Sleep well, boys! Light as mist, ordinary as breath.”

New Year's Eve. Year of the Horse. Cao Lãnh.

Night.

The wind from the TRiver blows in, whispering then weakening as it reaches the shore, carrying a chilly mist and the heady scent of marigolds and potted chrysanthemums basking in the wait for Tet. The midnight sky is like a sheet of solid black velvet, without a single cloud, so silent that one could almost hear the sap stirring within the vibrant yellow apricot branches.

Just a moment ago. Bustle. People poured into the streets after long days of weary waiting for a round of fireworks.

A provincial town. The fireworks burst into the sky earlier than in the city; at just ten o'clock at night, a corner of the heavens was already radiant. An old motorbike carrying little Julie, “Em,” Aunt Nam, and her grandson Carrot also began to enjoy those fire-flowers against the night sky. Beautiful. Then, extinguished. People filtered back home, preparing for the most sacred moment of the year.

This New Year's Eve, he didn't welcome it with his nephew. The boy has grown a bit more, starting to create his own midnight. Setting out offerings, standing in for both father and mother; praying for a peaceful new year.

Contrasting with the vast silence of the universe is the frantic activity of humans on earth. Neon lights from eaves spill out, illuminating meticulously arranged New Year's Eve offering trays. There, dreams are laid out, placed solemnly on porcelain plates—some Vietnamese, some Chinese; a favorite of Grandma, the Old Man’s “Silver-Haired Lover,” who collected "antique-style" dishes as a form of cherished savings.

“This year, you two stay up to welcome the midnight offerings with me. Why don't you run around and see if there's anything different?” – The Old Man smiles, feeding words to a child who has begun to undergo changes in both body and temperament.

Merci. The Old Man's thirteen-year-old boy, usually obsessed with soccer kicks or the vivid hues of painting, wears a strangely pensive expression tonight. He stands there, in the middle of his paternal grandmother’s yard, the scent of incense drifting. The Old Man fusses over the arrangement of the offerings.

Cầu – Sung – Dừa – Đủ – Xoài. (Pray – Prosper – Coconut – Enough – Mango).

This is the message our ancestors sent to the heavens and earth. A wish for a new year that is just enough, prosperous enough, no need for excess, only peace. The Old Man is rekindling a sentiment, repeating it year after year, as if heaven, earth, and time are forever waiting to witness a prayer that never changes.

...

“Dad, why do we have to put the coconut next to the mango?” – Merci asks, his large round eyes sparkling under the flickering candlelight.

The Old Man explains, his hand gently touching a coconut with a slightly discolored husk. He remembers the words of the woman selling coconuts at the market this morning; she smiled brightly: “I don't soak these coconuts in chemicals, so they aren't pearly white and smooth, dear. If you want them white, just rub them with lemon. My coconuts aren't soaked. That causes sickness.”

Truly. The people of the West (Mekong Delta) sometimes make the Old Man’s heart ache. Virtue is not for sale. Yet, in selling, they unintentionally gather virtue into their hearts without realizing it. The Old Man remembers. Genuine kindness. Early morning. Buying a winter melon at the market, not yet paid for, running off to an appointment only to return immediately; the seller had already peeled it perfectly for easy cooking, even stuffing a few stalks of green onion inside without bothering to calculate profit or loss. Matters. Soup is only good with onions. That kind of kindness—sometimes as cheap as a stalk of onion—yet why does it shimmer with such mesmerizing attraction?

Merci runs out, from the head of the village to the end of the hamlet, from one side road to the next, then runs back in, listening to the Old Man talk about how to arrange an offering tray, how to set out a dream, a prayer. The boy is fascinated by history, by legends. Strange. Children now find interest in the ancient things of their forefathers.

Joss paper (Spirit money). The Old Man picks them up and arranges them on a full plate, placed next to flowers and two cups of water.

Remember. This culture belongs to a far-off land.

Wonder. Why do we still keep it until now? A note of silence falls into the transition of the seasons. It's true there are debates buzzing online about whether to discard or keep it, about the origins of customs that people label as “superstition.” But for the Old Man, it is a thread of spiritual connection. Burning a piece of paper, sending a greeting to those who have passed. What is wrong with wanting to be remembered?

Midnight arrives.

The sound of fireworks echoes from afar, tearing through the night. Someone nearby has just lit a string of firecrackers they bought—crackers now require proper paperwork to be ignited. The lamps on the altar are lit bright, incense smoke swirling in the wind, making the two oil lamps flicker. Lavie—the second boy—has also run out, holding a paper ball wrapped in Scotch tape, but this time he doesn't kick. He stands close to Merci, silently gazing into the void.

Merci runs back, bragging: “Dad, I saw every house setting out offerings just like ours!”

In that moment, the Old Man sees the village neighborliness manifest so clearly. Those wordless interactions in the space transitioning between the old year and the new. Curious. The Old Man senses a profound stillness in Merci’s eyes. He is learning to listen to an old year passing away and a new responsibility gradually forming on his small shoulders.

—“Let’s go, you two!”

The Old Man shouts, leading the two boys to the motorbike, gliding past Uncle Hai’s house. The custom of xông đất (first footing)—a race against time to bring "luck" for the beginning of the year to relatives. Their grandmother waves the three of them in, her gentle smile radiant against the dark night.

The father and sons ride around the hamlets. The country road on New Year's Eve is deserted but filled with the flavor of spring. Merci sits in the back, constantly asking about the worship styles in the houses they just passed.

—“Why are the offering trays in every house almost the same?” —“What exactly is xông đất, Dad?”

The Old Man smiles, driving while starting practical “sermons.” He doesn't talk about gods; he talks about hospitality and sincerity.

—“The xông đất person is the first one to step into the house after midnight. A prayer for matching ages and destinies. A wish for the host to have full blessings and longevity, all good things. Now, people are hesitant to do it, fearing the common ups and downs of life—if things go up, there's no problem, but if they go down, they fear being blamed. You should pay attention to this later on.”

Strange. Suddenly telling such heavy stories to children. Just like that.

The father and sons stop by Uncle Hai’s house, then hurry over to Aunt Nam’s. At each place, Merci observes very carefully. He sees Uncle Hai’s wife pouring tea with both hands; sees Aunt Nam rejoicing as the three appear, her New Year’s wishes for prosperity echoing through the alley.

The Old Man realizes that being an adult is sometimes a "heavy burden"—having to remember all the relationships, maintaining connections from the grandparents' generation; practicing customs not for oneself, not entirely for the children, not thinking of the future, but simply to fulfill the self-imposed word: responsibility.

The final destination is the Shrine of the Founders of the Cao Lãnh Market (Miễu Ông Bà Chủ Chợ).

The place is overwhelmed with people. Incense smoke is thick under the red lanterns. The Old Man takes Lavie’s hand as they enter, Merci trailing behind. The thirteen-year-old boy is now as tall as the Old Man, beginning to deal with the changes of his body and such; now he listens to the story of this place. About the people who had the merit of opening the heavens and earth, forming the bustling market of today.

—“They were ordinary people, but thanks to their dedication and merit, they are remembered with gratitude, eventually becoming a spiritual anchor.”

Etched. Humans need an anchor; when drifting, they seek the spiritual.

Silence.

Superstition also forms from there, like a two-sided medal. People exploit the drifting and the weak-hearted to lead them from faith into superstition. Delusion is what superstition creates, profiting based on the divine. The Old Man falls silent, hiding his emotions within, fearing that saying too much about a picture will change the lens of life in a child’s eyes.

Merci watches the crowds praying with devotion. Surely. He sees the haggard faces, the young people venturing into life, everyone carrying a hope. Children who don't get to choose their religion. Perhaps. The Old Man’s boy begins to understand: religion or custom is essentially a form of hope. Maybe. Humans need a place to deposit their pain, to seek liberation, and to feel they are not alone in the currents of life.

The Old Man sees a continuation more clearly.

The Cao Lãnh sky now shows clouds appearing under the faint moonlight, a sign of a new year with many shifts. But amidst that vastness, the father and sons still hold hands, walking through the small alleys.

—“Sleep well, boys! Light as mist, ordinary as breath.”

The Old Man whispers.

[Sách] Tín ngưỡng tôn giáo An Nam - Georges Coulet

"Người An Nam không sống cho riêng mình; họ sống trong một dòng chảy liên tục của các linh hồn, nơi cái chết không phải là sự kết thúc mà là một sự chuyển hóa của hiện diện." 

Nó lật giở những trang khảo cứu của Georges Coulet—một công trình từ đầu thế kỷ XX—để thấy lại cái "nhà hát của bản ngã" người Việt, nơi sự hiện diện của thần linh còn chân thực hơn cả thực tại.

Cùng khai thác chủ đề tâm linh người An Nam, nhưng Georges Coulet mang đến một trải nghiệm khác biệt hoàn toàn so với Paul Giran trong "Phù thuật và tín ngưỡng An Nam". 

https://chienphan.blogspot.com/2022/10/sach-phu-thuat-va-tin-nguong-nam-paul.html

Nếu Giran thường tập trung vào những khía cạnh kỳ bí, ma thuật và đôi khi mang định kiến của một kẻ quan sát từ bên ngoài, thì Coulet lại có một cái nhìn khách quan và tổng quan hơn.

"Sự khách quan trong việc nhìn nhận tín ngưỡng chính là việc thừa nhận mạch lịch sử đã nhào nặn nên nó, thay vì chỉ nhìn vào những biểu hiện ma thuật nhất thời."

Ông không chỉ dừng lại ở các nghi lễ bề nổi mà đi sâu vào mạch ngầm lịch sử. Ông phân tích xem các sự kiện, các luồng tư tưởng đã tác động ra sao qua chiều dài thời gian để tạo hình nên một nền tín ngưỡng độc đáo. Tín ngưỡng An Nam trong mắt Coulet không phải là những mảnh ghép rời rạc của bùa chú, mà là một hệ thống sống động, có gốc rễ và có sự vận động không ngừng để khẳng định căn tính (identity) của dân tộc.

Đọc Coulet, nó chợt nảy ra một suy tưởng: Tại sao con người cứ phải đi tranh cãi, giành giật đúng sai về các đức tin, nó thuộc về nơi nào, nếu như bản chất của chúng vốn là như thế?

Tín ngưỡng của người Việt là một cộng đồng mở, nơi người sống và người chết, thần linh và con người cùng hiện diện. Khi ta đứng ở vị thế của kẻ đứng giữa để thấu hiểu—ta sẽ thấy mọi sự tranh giành đều trở nên vô nghĩa. Sự hiện diện của Tam Giáo (Phật - Đạo - Nho) hòa quyện trong một tâm hồn duy nhất là minh chứng cho sự trung dung đầy nghệ thuật. Người Việt không bài trừ, họ dung nạp. Họ không tranh đoạt chân lý, họ sống cùng nó. Sự "phó mặc" ở đây không phải là lười biếng, mà là một sự chấp nhận thanh thản trước dòng chảy của định mệnh.

"Tín ngưỡng là tấm lá chắn giúp người Việt không bị bóp nghẹt bởi những khắc nghiệt của thiên nhiên. Mỗi nghi lễ là một lời khẳng định: Tôi vẫn ở đây, và tổ tiên tôi vẫn ở đây."

Georges Coulet chỉ ra rằng người An Nam xưa không bao giờ đơn độc. Việc thờ cúng tổ tiên hay Thành hoàng làng chính là nỗ lực tuyệt vời để không bao giờ "phó mặc" linh hồn cho sự hư vô.

"Sao phải giành giật một vị thế, khi tín ngưỡng đã là hơi thở, là cách thức mà người dân giải mã những bí ẩn của định mệnh một cách tự nhiên nhất?"

Tín ngưỡng tôn giáo An Nam – Một cuốn sách để thấy rằng, chúng ta không cần tranh cãi với lịch sử, chúng ta chỉ cần hiện diện và cảm nhận nó.

***

Religious Beliefs of the Annamese: A Spiritual Map and the Acceptance of Values that "Are"

"The Annamese do not live for themselves; they live in a continuous flow of souls, where death is not an end but a transformation of presence."

It flips through the research pages of Georges Coulet—a work from the early 20th century—to rediscover the "theater of the ego" of the Vietnamese, where the presence of deities is even more real than reality itself.

Exploring the same theme of Annamese spirituality, Georges Coulet offers an experience entirely different from Paul Giran in "Magics and Beliefs of the Annamese" (Phù thuật và tín ngưỡng An Nam). While Giran often focuses on the mystical, magical aspects and sometimes carries the prejudice of an outside observer, Coulet maintains a more objective and comprehensive perspective.

"Objectivity in perceiving beliefs lies in acknowledging the historical thread that molded them, rather than merely looking at transient magical manifestations."

It does not stop at surface-level rituals but dives deep into the historical undercurrents. It analyzes how events and ideological flows impacted over time to form a unique system of beliefs. In Coulet's eyes, Annamese beliefs are not fragmented pieces of spells but a vibrant system with roots, constantly moving to affirm the nation's identity.

Reading Coulet, a thought suddenly occurs: Why must humans constantly argue and fight over the right and wrong of beliefs, or where they belong, if their nature simply is as it is?

Vietnamese belief is an open community where the living and the dead, gods and humans, coexist. When we stand in the position of the one in the middle to understand—all fighting becomes meaningless. The presence of the Three Religions (Buddhism - Taoism - Confucianism) harmonizing within a single soul is a testament to an artistic moderation. The Vietnamese do not exclude; they incorporate. They do not strive to seize the truth; they live with it. "Relinquishing" here is not laziness, but a serene acceptance before the flow of destiny.

"Belief is a shield that helps the Vietnamese from being suffocated by the hardships of nature. Each ritual is an affirmation: I am still here, and my ancestors are still here."

Georges Coulet points out that the Annamese of old were never alone. Ancestor worship or the worship of the Village Tutelary God (Thành hoàng) is a magnificent effort never to "abandon" the soul to nothingness.

He recalls the tragedy of Nobody Knows. The most terrifying form of being forgotten is when humans sever the link to their roots. Conversely, Annamese belief, in Coulet's view, is a "box" that preserves character, where each individual is present with full responsibility toward the past and the future. In a world shifting due to "Epstein files" or the tax pressures of 2025, returning to reverence for the invisible is how we find cleansing for the soul.

"Why fight for a status, when belief is already the breath, the very way people naturally decode the mysteries of destiny?"

"The Annamese do not live for themselves; they live in a continuous flow of souls, where death is not an end but a transformation of presence."

Final Reflections: When "Trương Tử" Observes the Incense Smoke

Whether in an era of deceit or a new fairness in the economy, the fears of uncertainty always remain. Let us learn from the Annamese of old: be present in a sober and sincere manner (Shoshin). Do not let life "drift" with the years; let each empathy (Omoiyari) toward the invisible world become the anchor that keeps us attached to our truest self.

Religious Beliefs of the Annamese – A book to show that we do not need to argue with history; we only need to be present and feel it. For him, that is enough

[Sách] Hãng luật -John Crisham

"Trong một thế giới của những kẻ dối trá nhân danh luật pháp, sự thật chính là vũ khí nguy hiểm nhất và cũng là tấm lá chắn duy nhất." 

Đầu năm, nó lần theo những dấu vết trinh thám, khám phá một mạch tình tiết nhanh đến nghẹt thở của những sự việc trốn thuế núp bóng dưới một công ty luật danh giá, vốn được điều hành bởi những tổ chức mafia tinh vi. Nó nhấp một ngụm cà phê đắng, giai điệu mùa Xuân của thập niên 80 quay lại, tiếng hát từ băng đĩa còn chúc mừng năm "Quý Hợi" vẫn dìu dặt bên tai, đối lập hoàn toàn với sự dối trá tàn khốc mà John Grisham đang bốc trần trong "Hãng luật".

Trước đọc, nó kỳ vọng nhiều hơn vào những phiên điều trần rầm rộ, những màn tranh tụng nảy lửa tại tòa án. Nhưng Grisham lại dẫn nó đi theo một lối rẽ khác—một mạch truyện trinh thám với tốc độ dồn dập của những âm mưu tài chính. Sự thất vọng nhẹ về việc thiếu vắng những phiên tòa bỗng chốc tan biến khi nó nhận ra: đây mới chính là bộ mặt thật của quyền lực.

Thay vì công lý, người ta thấy những con số trốn thuế được phù phép; thay vì luật sư, người ta thấy những con tốt thí trong tay mafia. 

Điều này gợi nhắc nó về vấn đề Thuế—một trong những sự việc làm rúng động cả một năm 2025. Bức tranh kinh tế gần như thay đổi hoàn toàn. Với riêng nó, đó là sự khởi đầu cho một sự sòng phẳng hơn giữa những người "chơi theo luật" và những gã chơi không đúng luật.

Đám trẻ xung quanh nó lo lắng nhiều về việc mất khách hàng, về những xáo trộn trong công việc. Nó chỉ cười. Sân chơi suy cho cùng vốn dĩ cũng chỉ có bao nhiêu đó, nguồn lực không mất đi, nó chỉ dịch chuyển từ kẻ chơi sai luật về phía những người chọn "chơi theo luật". Những kẻ chưa thức tỉnh rồi sẽ dần phải quay lại cuộc chơi, nhưng dưới một tâm thế minh bạch và tỉnh táo hơn.

Điều này gợi nhắc nó về sự kiện "Epstein files" đang làm rung chuyển bộ máy luật pháp Mỹ hiện nay—nơi những người đứng đầu, giới tinh hoa và giới siêu giàu dính líu vào những mảng tối kinh tởm nhất. Luật pháp, trong cả sách lẫn đời thực, đôi khi chỉ là tấm khiên mạ vàng che đậy cho những bàn tay nhúng chàm.

Mitch McDeere bước vào hãng luật với tâm thế của một "người mới bắt đầu" (Shoshin) đầy khát vọng, để rồi nhận ra một sự thật cay đắng mà cuốn sách đã bốc trần: "Chúng ta dơ dáy hơn chúng ta nghĩ." Kết nối với tư tưởng của M. Scott Peck trong Tính bản ác, cái ác ở đây không nằm ở những hành động bạo lực thô mộc, mà nằm ở sự dối trá có hệ thống. Những trí thức luật pháp—những người được coi là vệ thần của công lý—lại chính là những kẻ "lười biếng tâm linh" nhất khi chọn cách phớt lờ đạo đức để đổi lấy sự xa hoa. Sự dơ dáy ấy không chỉ thuộc về Mafia, mà nó nằm ngay trong sự tham lam và hèn nhát của những kẻ trí thức đang tự huyễn hoặc mình bằng những bộ âu phục đắt tiền.

Mitch bị kẹt giữa sự truy đuổi của FBI và sự giám sát chết người của Hãng. Đây là cuộc chiến giữa hai phe mà phe nào cũng mang trong mình những toan tính riêng, không ai hoàn toàn sạch sẽ. 

Thay vì tiếp tục "phó mặc" linh hồn cho guồng máy, anh chọn cách tỉnh táo để tự cứu mình. Anh dùng chính những khe hở pháp lý mà Hãng đã dạy để bốc trần bản chất dơ dáy của họ. Cuộc đào thoát của anh là nỗ lực để không bị "bỏ quên" trong đống tro tàn của sự tha hóa, là cách anh giữ lại chút nhân phẩm cuối cùng giữa một thế giới mà giới tinh hoa đã đánh mất lương tri.

"Tiền bạc có khả năng bóp nghẹt mọi câu hỏi về đạo đức trước khi chúng kịp hình thành trong tâm trí."

"Chúng ta dơ dáy hơn chúng ta nghĩ. Sự hào nhoáng bên ngoài chỉ là lớp son phấn rẻ tiền che đậy cho những tâm hồn đã mục nát từ bên trong."

Nó nhấp nốt ngụm cà phê, nhìn dòng xe rầm rầm ngoài phố. Những cái tên trong "Epstein file" hay những luật sư trong "Hãng luật" đều là những người đã chọn cách dối trá để tồn tại. 

***

"In a world of liars in the name of the law, truth is the most dangerous weapon and the only shield."

At the start of the year, he follows detective traces, discovering a breathtakingly fast-paced sequence of tax evasion schemes lurking beneath a prestigious law firm, operated by sophisticated mafia organizations. He takes a sip of bitter coffee as the Spring melodies of the 80s return; the singing from an old record—still offering greetings for the Year of the Pig ("Quý Hợi")—drifts gently by his ears. It stands in stark contrast to the brutal deception John Grisham exposes in "The Firm."

1. From Courtroom Expectations to Financial Intrigue

Before reading, he expected more: grand hearings, fiery debates in the courtroom. But Grisham leads him down a different path—a detective thriller with the frantic pace of financial conspiracies. The slight disappointment over the lack of trials quickly vanishes as he realizes: this is the true face of power.

Instead of justice, one sees tax numbers conjured like magic; instead of lawyers, one sees pawns in the hands of the mafia.

This reminds him of the Taxation issue—one of the events that shook the entire year of 2025. The economic landscape has almost completely shifted. For him personally, it marks the beginning of a greater fairness between those who "play by the rules" and the rogues who do not.

The youngsters around him worry much about losing clients and workplace upheavals. He only smiles. After all, the playground is only so big; resources are not lost, they simply shift from those playing outside the rules toward those who choose to "play by the rules." Those who have not yet awakened will eventually have to return to the game, but with a more transparent and sober mindset.

2. The Gilded Shield for Dirty Hands

This also brings to mind the "Epstein files" currently shaking the American legal apparatus—where leaders, the elite, and the ultra-rich are implicated in the most disgusting shadows. The law, both in books and in reality, is sometimes merely a gilded shield covering hands stained with filth.

Mitch McDeere enters the firm with an aspirational "Beginner's Mind" (Shoshin), only to realize a bitter truth the book strips bare: "We are dirtier than we think."

Connecting this to M. Scott Peck’s ideas in People of the Lie, evil here does not reside in crude acts of violence, but in systemic deception. These legal intellectuals—the supposed guardians of justice—are actually the most "spiritually lazy," choosing to ignore ethics in exchange for luxury. That "dirtiness" belongs not only to the Mafia but resides within the greed and cowardice of intellectuals who delude themselves in expensive suits.

Mitch is trapped between the FBI's pursuit and the Firm's lethal surveillance. This is a war between two sides where both harbor their own calculations; no one is entirely clean. 

Instead of continuing to "abandon" his soul to the machine, he chooses to stay alert to save himself. He uses the very legal loopholes taught by the Firm to expose their dirty nature. His escape is an effort not to be "forgotten" in the ashes of depravity; it is how he preserves his final shred of dignity in a world where the elite have lost their conscience.

"Money has the power to stifle every moral question before it even has a chance to form in the mind."

"We are dirtier than we think. External glamour is merely cheap makeup covering souls already rotten from within."

It sips the rest of its coffee, watching the traffic roar outside. Whether it is the names in the "Epstein files" or the lawyers in "The Firm," they are all people who chose deception to survive.

The book serves as a reminder: Do not let yourself be "forgotten" amidst the illusions of the elite's virtue. Maintain a cold, sharp gaze on the truth to see that, even if the legal system shakes or the rules of the game change, the presence of a "fair player" who remains awake is the only cleansing remedy.

Writing to heal – because each of us deserves to be heard by ourselves, right here, right now. To clear the space for new things to enter. For him, that is enough.

Nhật ký của cha - Lấy vợ tốn tiền [Dad's Diary: Getting married is expensive]

 

“Lấy vợ tốn tiền” Đó là kết luận của một thằng nhóc tám tuổi.

Sài Gòn những ngày này, nắng không còn gắt gỏng kiểu muốn thiêu cháy mọi thứ, mà bắt đầu mang một phong vị khác. Ngọt. Thanh. Và có chút gì đó bồn chồn. Nắng chói chang xuyên qua những tán lá me bay, rắc xuống mặt đường Hai Bà Trưng những mảnh vàng lấp lánh như vảy bạc. Trên cao, bầu trời xanh ngắt, mây trôi phiêu lãng thành từng dải mỏng, thong dong như chẳng hề biết đến cái khái niệm "chạy deadline" của những con người đang hối hả phía dưới.

Trong căn nhà trong hẻm nhỏ, ông già đang loay hoay với những hồ sơ cuối ngày, cuối năm. Bất chợt, thằng nhóc Lavie – đứa con trai thứ hai với đôi chân lúc nào cũng trực chờ đá vào một trái bóng tưởng tượng – đứng chống nạnh trước mặt.

— "Sau này con không lây vợ đâu!" Thằng nhóc nói dõng dạc với bà vú, người đang lúi húi dọn dẹp những món ăn còn sót lại của một buổi cơm chiều.

Ông già dừng lại, bỏ lại những dòng ghi chú dang dở cho một hồ sơ trên màn hình máy tính. 

— "Sao con không lấy vợ?" 

— "Lấy vợ tốn tiền." 

Thằng nhóc vừa nói, vừa tung một cú sút. Quả bóng giấy đập bộp vào vách kính, dội ngược lại. Nó khéo léo dùng mu bàn chân đỡ lấy, hệt như một cầu thủ chuyên nghiệp đang biểu diễn trên thảm cỏ Champions League, chứ không phải trong gian phòng chật hẹp đầy mùi thức ăn.

— "Sao lấy vợ tốn tiền?" 

Ông già hào hứng. Một đề tài hay. Ông cố ghìm lại nụ cười, giữ gương mặt nghiêm túc nhất có thể. Ở trên lầu, “Em” bắt đầu lắng nghe. Trong bếp, bà vú cũng rục rịch phát ra những âm thanh nén cười khó cưỡng.

— “Lấy vợ tốn tiền. Tốn tiền mua mỹ phẩm cho vợ. Đẻ con lại tốn tiền nữa. Phiền lắm!”

Thằng nhóc lặp lại, vẫn say sưa với quả bóng của mình. Tiếng quả bóng giấy đập vào kính đều đặn như nhịp đập của một trái tim đang lo âu về kinh tế.

Lặng. Một nốt lặng rơi tõm vào giữa màn hình đống hồ sơ dở dang.

Ông già sững lại. Một nốt lặng rơi tõm vào giữa đống hồ sơ dở dang.

— “Thì ba nhìn xem, nuôi con tốn tiền, mà trẻ con thì hay lèm bèm. Con cũng sẽ không lấy vợ luôn. Tốn tiền mua mỹ phẩm, tốn tiền nuôi con. Tốn tiền.”

Ông già bỗng thấy mình lúng túng. Tìm kiếm. Lục lọi. Những triết lý cao siêu trong sách vở, những từ ngữ bóng bẩy vẫn dùng để “dạy đời” trên mạng bỗng chốc bay đi đâu hết. Trước sự chất vấn ngây thơ nhưng trần trụi của Lavie, ông già thấy mình như một gã thợ may bị đánh rơi kim chỉ.

— “Con đẻ con ba nuôi con con nha!”

Thằng nhóc tiếp tục sau một thoáng suy nghĩ, trong lúc ông già vẫn còn chưa tiêu hóa hết cái logic “tốn tiền” ban nãy.

Sững

— “Ô hay! Con chú, chú nuôi, sao lại bắt tôi nuôi nữa?” – Ông già giả vờ phát cáu.

— “Thì ba nuôi con, rồi nuôi con con luôn đi! Rồi con con lớn lên nuôi ba.”

Thằng nhóc chống chế, giải thích và biện hộ bằng một sự hồn nhiên đến mức… không thể cãi lại.

— “Này! Hai vợ chồng tôi chẳng cần mấy cô, chú lớn lên nuôi. Lo mà sống tốt, vui vẻ là được.”

Thằng nhóc chạy tọt lên lầu

Từ trên lầu, Em hỏi vọng xuống: "Đấy, cái này có phải Ba nó lèm bèm suốt nên nó bị ảnh hưởng không?!" — 

Tiếng bà nội cười rôm rả, mang theo hơi thở của mảnh đất phù sa, làm dịu đi cái không khí oi nồng của phố thị.

Ông già vừa ngượng, vừa buồn cười. Tiếng cười hì hì vang lên từ chiếc màn hình điện thoại đang đặt trên bàn. Qua cuộc gọi video Zalo, bà nội ở Cao Lãnh quê nhà đang nheo mắt cười, chứng kiến toàn bộ màn đối đáp "cụ non" của thằng cháu nội.

Lạ. 

Trẻ giờ lớn khôn. Trẻ giờ nhận thức. Chẳng thể chối bỏ rằng chúng là tấm gương phản chiếu sắc nét nhất những gì người lớn thể hiện. Ông già tự hỏi, bao nhiêu lần mình đã than vãn về hóa đơn, về áp lực kiếm tiền trước mặt con? Để rồi trong đầu một đứa trẻ tám tuổi, cuộc sống gia đình chỉ còn là một bảng tính thu chi đầy lo âu thay vì là một tổ ấm của những cái ôm.

Sài Gòn cuối năm vội vã. Những con người ngoài kia đang gồng mình lên để có một cái Tết "hoành tráng". Và ông già, vô tình, cũng đã từng là một phần của dòng chảy hối hả đó, mà quên mất rằng, thứ Lavie cần nhất chẳng phải là một bộ đồ hiệu hay một chuyến du lịch đắt đỏ, mà là một ông bố biết cười thật sự, chứ không phải một ông bố chỉ biết nhíu mày bên chiếc smartphone.

Chiều.

Ông già dắt Lavie ra sân bóng. Đây là “vương quốc” của thằng nhóc. Nơi những tên cầu thủ lừng danh như Messi, Ronaldo, Mbappe… được nó sắp xếp thành hàng trong tâm tưởng.

Đối nghịch.

Phía xa kia, những tòa nhà chọc trời đang rực lên ánh đèn neon vô hồn, đại diện cho một thế giới của những con số, của sự thay đổi khốc liệt và những giấc mơ bê tông. Còn ở đây, dưới chân Lavie, chỉ có trái bóng tròn và mặt cỏ xanh rì.

Thằng nhóc chạy. Mồ hôi nhễ nhại. Nó cười.

Một nụ cười rạng rỡ, nguyên sơ, không cần bất kỳ một lớp “filter” nào của TikTok hay Facebook. Nó đá bóng không phải để nhận được “like”, cũng chẳng phải để chứng tỏ mình xuất sắc với ai. 

Giật mình.

Ông già tỉnh, như vừa thoát khỏi một giấc mộng hoang. Trước giờ, ông già cứ mải mê tìm kiếm những nụ cười xa xôi qua khung hình điện thoại, máy tính. Có chăng cũng chỉ là ôn lại những khoảnh khắc đời đã qua bằng sự hước hài nằm trong những dư âm.

Vô tình.

Thấy bản thân mình đi tìm những thứ xa xôi, ca ngợi những giá trị nhân tạo, tôn thờ những nụ cười được dàn dựng tinh vi để làm “nội dung”. Nội dung chẳng phải được tạo từ những khát khao? 

Dần dà, ông già bỏ việc gồng mình tạo ra những bức ảnh, hay nụ cười để “ngạo” với thế gian. Cái sự “tạo” đó, vốn dĩ đã là chẳng tự nhiên.

Trái bóng bay đi, lệch mục tiêu, thằng nhóc ngã nhào. Nó đứng dậy, phủi mông, cười toe toét rồi lại tiếp tục chạy.

Dạy.

Thằng nhóc Lavie đang dạy ông già về sự chấp nhận. Chấp nhận những thăng, trầm, vui, buồn của cuộc sống một cách tự nhiên như hơi thở. Cuộc sống đã đủ đầy những gia vị đó rồi, chẳng cần phải “decor” thêm.

Ông già nhớ đến lời bài hát thịnh hành: “Xuân ơi xuân, xuân vừa ghé qua đây... lòng ta bỗng thấy nhẹ nhàng như mây”.

Nhẹ nhàng như mây.

***

“Getting married is expensive.”

That was the conclusion of an eight-year-old boy.

Saigon these days. The sun is no longer harsh enough to scorch everything in its path. Instead, it carries a different flavor. Sweet. Pure. And perhaps, a bit restless. The bright sunlight filters through the leaves of the tamarind trees, sprinkling golden shards like silver scales onto Hai Ba Trung Street. Above, the sky is a deep, endless blue. Clouds drift aimlessly in thin ribbons, leisurely wandering as if they have never heard of the concept of a "deadline" that haunts the hurried people below.

In a small house tucked away in a tiny alley, the Old Man was wrestling with files at the end of the day, at the end of the year. Suddenly, Lavie—the second son, whose feet were always poised to kick an imaginary ball—stood with his hands on his hips right in front of him.

—“I’m never getting married!”

The boy spoke firmly to the nanny, who was busily tidying up the leftovers from an early dinner.

The Old Man paused. He abandoned the half-finished notes for a file on his computer screen.

—“Why won’t you get married?”

—“Getting married is expensive.”

As the boy spoke, he launched a kick. A paper ball—meticulously crafted from layers of scrap paper bound tightly with Scotch tape—hit the glass pane with a soft thump and bounced back. He deftly caught it with the top of his foot, like a professional player performing on the grass of the Champions League, rather than in a cramped room filled with the scent of food.

—“Why is it expensive?”

The Old Man was intrigued. A fascinating topic. He suppressed a smile, maintaining the most serious expression possible, while "Em" upstairs began to listen and the nanny in the kitchen started making muffled sounds of suppressed laughter.

—“Getting married is expensive. Cosmetics for a wife are expensive. Having kids is expensive. It’s too much trouble,” the boy repeated, still engrossed with his ball, which he kept kicking against the glass door.

Silence. A note of silence fell right into the middle of the pile of unfinished files.

—“But look, Dad. Raising kids costs money, and kids grumble a lot. I won’t get married. Money for makeup, money for kids. It’s just money.”

The Old Man felt a sudden clumsiness. Searching. Rummaging. The lofty philosophies from books, the polished words he often used to "preach" online suddenly vanished. Faced with Lavie’s innocent yet naked interrogation, the Old Man felt like a tailor who had dropped his needle and thread.

—“When I have a kid, you raise them for me, okay?” the boy continued after a moment of thought, while the Old Man was still digesting the "expensive" logic from before.

Daze.

—“Oh, really? Your kid is your responsibility. Why are you making me raise another one?” the Old Man feigned irritation.

—“Well, you raised me, so just raise my kid too! Then when my kid grows up, they’ll take care of you,” the boy countered, explaining and defending his stance with a logic that was… impossible to argue with.

—“Listen! Your mom and I don’t need any of you to grow up and take care of us. Just worry about living well and being happy,” the Old Man snapped playfully.

The boy dashed upstairs.

From above, Em called down: “There, you see? Is it because his Dad grumbles about money all the time that he’s influenced like this?!”

Grandma’s laughter echoed through the phone on the table. Through a Zalo video call, Grandma back in the hometown of Cao Lanh was squinting with laughter, witnessing the whole "little old man" performance of her grandson. Her laughter carried the breath of the alluvial soil, softening the humid, stifling atmosphere of the city.

Strange.

Children these days are mature. They are perceptive. There is no denying that they are the sharpest mirrors reflecting what adults project. The Old Man wondered: how many times had he complained about bills and the pressure of making money in front of his child? Consequently, in the mind of an eight-year-old, family life had become a balance sheet of anxious income and expenses rather than a sanctuary of hugs.

Saigon at the end of the year is hurried. People out there are straining themselves for a "grand" Tet. And the Old Man, unintentionally, had also been a part of that frantic flow, forgetting that what Lavie needed most wasn't a brand-name outfit or an expensive trip, but a father who truly knew how to laugh—not a father who only knew how to frown at a smartphone.

Afternoon.

The Old Man took Lavie to the football field. This was the boy’s "kingdom." A place where famous names like Messi, Ronaldo, and Mbappe were lined up in his imagination.

Contrast.

In the distance, skyscrapers glowed with soulless neon lights, representing a world of numbers, fierce changes, and concrete dreams. But here, under Lavie’s feet, there was only a round ball and green grass.

The boy ran. Drenched in sweat. He laughed.

A radiant, primal smile. No need for any "filter" from TikTok or Facebook. He didn't play for "likes," nor to prove his excellence to anyone. He played for the pure joy of seeing the ball—even a paper one—hit the back of the net.

Startled.

The Old Man woke up as if from a wild dream. Until now, he had been searching for distant smiles through phone screens and computers. Perhaps it was just a way to revisit past moments through the lingering echoes of calculated humor.

Unintentionally.

He saw himself searching for far-off things, praising artificial values, worshipping smiles meticulously staged for "content." But isn't content born from desires?

Gradually, the Old Man gave up the act of forcing a photo or a smile just to "show off" to the world rather than for himself. That kind of "staged" joy was, by its very nature, unnatural.

The ball flew, missed the target, and the boy tumbled. He stood up, brushed off his bottom, grinned ear to ear, and continued to run.

Lesson.

Lavie was teaching the Old Man about acceptance. Accepting the ups, downs, joys, and sorrows of life as naturally as breathing. Life is already full of these flavors; there is no need for further "decor."

The Old Man remembered the lyrics of a popular song: “Spring, oh Spring, you’ve just stopped by... my heart suddenly feels as light as a cloud.”

As light as a cloud.

Saigon at night. Streetlights began to shimmer. The Old Man pulled Lavie into his arms.

Love.

Love for the children of this era, who must grow up amidst the pressure of change, in a world where adults sometimes forget how to love their own children. Books teach. Be like friends with your kids. Tiger moms, lion dads. All sorts of theories.

The Old Man promised himself he would slow down. No more evenings buried in a phone screen while Lavie wanted to recount a spectacular shot.

The value of life is not found in far-off places. It lies right in Lavie’s crisp laughter after a match, in the gentle gaze of Grandma through a phone screen, and in the moment father and son walk hand-in-hand under the Saigon spring sun.