Thổ lộ cùng ai chuyện núi sông?
(Nguyễn Quang Diêu)
Giữa sân từ đường lót gạch Bát Tràng rêu phong. Mụ Cả cười khẩy, nheo đôi mắt hằn học:
– Có trèo cao mấy cũng chỉ là bùn đất bám chân phượng hoàng mà thôi.
Mụ Nuôi hoàn toàn phớt lờ. Bà không mảy may liếc nhìn mụ Cả lấy một nhịp, đôi bàn tay gầy guộc vẫn thong thả miết chặt nếp giấy bản, xếp lại những xấp giấy tiền vàng mã tinh xảo lên chiếc sập gụ. Đối với mụ, sự ghen tuông hẹp hòi ấy thật nhỏ bé trước cái đói, cái nghèo đang bủa vây dân làng ngoài kia sau trận lũ dữ.
Đột nhiên, cánh cửa gỗ nặng nề đẩy ra. Ông Liên bước vào, dắt theo một người đàn bà sực nức mùi gió biển phương Nam, nét mặt sắc sảo.
Mụ Cả trố mắt nhìn người đàn bà mới đến, khuôn mặt biến dạng vì nhục nhã. Mụ gào lên, lao thẳng về phía bà Tư:
– Đồ con đĩ Salem phương Nam! Mày dám vác mặt đến đây cướp chồng, bôi nhọ cái gia phong này à? Làng mạc đang tang hoang sau lũ, tông đường đang khốn đốn, mà ông Liên lại rước cái loại sặc sỡ này về đây chọc tức tôi sao?
Bà Tư một tay đỡ phắt lấy cú cào xé của mụ Cả, dứt khoát đẩy mạnh ra rồi chống nạnh, cong cớn đáp trả:
– Ngon nhào vô đi chị lớn! Tưởng làm dâu trưởng họ Phan là ngon lắm hả? Mặt mũi thì cau có như khỉ ăn ớt rớt, hèn chi chồng đi biền biệt không thèm ngó ngàng!
– Mày… mày là cái thá gì mà dám lên giọng ở đất Thần Kinh này! – Mụ Cả tức đến run bần bật, định lao vào lần nữa.
Đứng giữa hai người vợ đang giằng co nảy lửa, ông Liên lại hoàn toàn phớt lờ họ. Ông không thèm can ngăn, cũng chẳng thèm liếc nhìn sự ghen tuông của hai người đàn bà. Ánh mắt ông dời qua vết bùn lũ trên tường từ đường, rồi dừng lại trên vóc dáng lầm lũi của mụ Nuôi. Ông dằn mạnh chiếc ba lô xuống đất, cất giọng miền Trung rặt, khàn đục nhưng chứa đầy sự mệt mỏi và gánh nặng thời cuộc:
– Im hết đi! Mấy mụ không thấy làng mạc ngoài kia đang xơ xác, dân tình đang đói rách sau trận lũ dữ rứa sao? Tôi về đây không phải để coi mấy mụ đánh ghen làm trò hề. Nợ nần nương rẫy, thuế má của tô tộc, rồi cả đống việc cứu tế cho bà con họ tộc đang đè nặng trên vai, trật tự cái nhà ni phải thu xếp cho nhanh để tôi còn lo việc lớn! Ai không chịu được thì bước ra khỏi cổng từ đường!
Lời nói bạc bẽo và uy quyền của ông khiến mụ Cả và bà Tư khựng lại, không gian bỗng chốc im bặt. Ông Liên quay sang nhìn mụ Nuôi, ánh mắt sững lại, dịu đi vài phần.
Mụ Nuôi dằn mạnh chiếc khay trà gụ xuống mặt bàn đá giữa sân. Một tiếng “Chát!” khô khốc vang lên, mụ bình thản đứng dậy, nhìn ông Liên rồi quay sang thu xếp cục diện:
– Chị Cả nờ! Coi lại cái tư cách dâu trưởng của chị đi, đừng để người ngoài nhìn vào lại cười cho. Còn cô Tư, đất miền Trung ni tuy nghèo, vừa qua trận bão lũ xơ xác thật, nhưng ‘đói cho sạch, rách cho thơm’, cô vào gian tả vu bên trái mà ở.
Bà Tư nhìn mụ Nuôi, cái vẻ đanh đá lúc nãy bay biến. Mụ Nuôi bấy giờ mới tiến lại gần mụ Cả, đặt bàn tay gầy guộc lên bờ vai đang run rẩy vì nhục nhã của người vợ cả, nói nhỏ:
– Chị lau nước mắt đi, vào nhà lo cho thằng Sơn. Đời mình coi như nát rồi, phải giữ cái đầu tỉnh táo để lo cho tương lai tụi nhỏ. Đừng để tụi đàn ông coi mình như cái áo cũ, muốn cởi là cởi, muốn mặc là mặc!
Mụ Cả ngước nhìn mụ Nuôi, nghẹn ngào rồi quay lưng đi thẳng vào trong nhà, buông bỏ hoàn toàn ý định đánh ghen.
Mụ Nuôi quay người, tiếp tục quẩy gánh giấy tiền vàng mã bước trở lại gian nhà chính. Bà cần phải tìm cái ăn, bao nhiêu cái miệng đang chờ bà, từ đám con thơ đến những mảnh đời nghèo đói ngoài kia; còn sự trở về cùng những toan tính gia phong của ông Liên chẳng phải là mối bận tâm của bà lúc này.
Tháng Chạp
Rời khỏi từ đường họ Phan ồn ã, mụ Nuôi quẩy gánh đi thẳng về phía cuối làng Sình, nơi gian nhà tranh vách đất sực nức mùi mực nho, mùi điệp và gỗ mứt của Ôn Biện — người nghệ nhân mộc bản già, bậc kỳ tài đứng sau những bức tranh mà mụ mang đi Đấu xảo. Ôn Biện dáng người gầy guộc như một thân tre già, đôi bàn tay chi chít những vết sẹo và thâm đen vì nhựa cây, đang lặng lẽ tỉ mẩn đục đẽo một thanh gỗ thị.
Thấy mụ Nuôi bước vào với gánh giấy tiền vàng mã trên vai, ông lão không ngước lên, chỉ cười khà khà, giọng trầm khàn đặc sệt chất Huế cổ: – Mụ Nuôi nờ, về rồi đó à? Cơn bão Đấu xảo trên phố quét sạch sành sanh rồi, giờ về quẩy gánh đồ mã đi bán cuối năm đó phỏng?
Ôn Biện đặt chiếc đục xuống, ngước đôi mắt kèm nhèm nhưng tinh anh nhìn mụ, khẽ nhấp một ngụm trà gừng rồi hỏi tiếp, giọng đầy thắc mắc: – Ta hỏi thật, ở cái chảo lửa Đấu xảo đó, người ta tranh nhau sứt đầu mẻ trán để chọn một cái phe mà nương tựa, sao mụ lại gạt tay từ chối hết thảy? Cơ hội đổi đời mười mươi trước mắt. Phe triều đình cũ muốn gầy dựng lại một giang sơn vàng son — thứ mà mụ Cả đang bán mạng đứng về. Rồi bên nền Cộng Hòa đưa ra lập luận về sự khai sáng bởi văn minh, khoa học, chính là con đường mà những doctor như cậu Địch và cả bà Thục Đoan tin tưởng lựa chọn. Ngay cả một cuộc đấu tranh đầy lý tưởng từ cánh miền Bắc, kêu gọi giải phóng qua những xấp truyền đơn của đám thiếu nữ dưới trướng Sư bà... Tất cả những tiếng nói ấy, lập trường ấy, răng lại chẳng gợi lên trong mụ một chút dao động nào rứa?
Mụ Nuôi khẽ gạt lọn tóc mai lốm đốm bạc, bình thản xếp lại những nếp giấy bản, khóe môi nhếch lên một nụ cười thâm trầm: – Ôn nờ, thói đời “trâu bò húc nhau ruồi muỗi chết”, phe nào thì cũng là bắt phận đàn bà, dân cày mình làm quân cờ mà thôi. Người ta lo tranh giành ngôi thứ, lo chọn phe chính trị, còn tôi... tôi bận lo cái mạng mình còn giữ được hay không.
Bà khẽ kéo nhẹ chéo áo nâu sồng, để lộ vết sẹo đỏ quạnh mới lên da non bên bả vai. Đó là bí mật kinh hoàng về trận ám sát hụt đêm Đấu xảo mà mụ giấu nhẹm, giấu luôn cả chồng mình là ông Liên. Phát đạn bắn tỉa của gã mật vụ Bình suýt chút nữa đã lấy mạng mụ nếu không có sự can thiệp từ bóng tối của người quen cũ. Đêm đó, chính cậu Địch đã thầm lặng, tự tay sát trùng và điều trị vết thương cho mụ trong mật thất, tuyệt đối giữ kín kẽ với gia tộc.
Mụ Nuôi thở dài, giọng ráo hoảnh: – Đi qua lằn ranh sinh tử rốt cục mới biết, cái danh phận chính thất hay dâu thứ, ngôi thứ trong nhà cổ họ Phan cũng chỉ là trò múa rối. Đến cái mạng mình mà tụi nó còn muốn tước đoạt một cách có sắp xếp, thì sự xuất hiện của bà Tư Vũng Tàu hay cái uy quyền gia phong của ông Liên bấy giờ có là chi đâu để tôi phải bận tâm, ghen tuông cho mệt xác? Tôi còn bao nhiêu cái miệng chờ ăn, đám con tôi còn đói rách sau lũ. Ôn cứ giao khuôn in tiền vàng loại tinh xảo nhất ngày xưa tiến cung cho tôi. Cuối năm rồi, người sống cần gạo, người chết cần đức tin, mình cứ lo kiếm tiền cứu mạng bà con trước đã, nghe ôn?
Ôn Biện nghe xong, im lặng một hồi lâu rồi thở dài, ánh mắt nhìn xoáy vào vết thương chưa lành trên vai mụ, giọng chùng xuống đầy thấu cảm: – Giờ ta ít nhiều rõ hơn rồi... Sự lựa chọn của ta giúp mụ thêm một lần nữa với đống giấy này vậy, nếu không được với kẻ sống thì biết đâu được với kẻ chết. Mà thời buổi ni, người sống và kẻ chết chẳng phân biệt được, quá nhiều kẻ đang sống sờ sờ ra đó mà cái tâm cái hồn như đã chết rồi đấy thôi.
Mụ Nuôi tự tay rót bát nước chè xanh đặt bên cạnh ông lão: – Ôn đã biết trước kết cục, rứa sao ngày đó ôn vẫn cặm cụi thức thâu đêm để vẽ, để giao hết mộc bản gia bảo cho tôi mang đi?
Ôn Biện bấy giờ mới hạ chiếc đục xuống, ngước đôi mắt kèm nhèm nhưng tinh anh nhìn mụ. Ông vuốt chòm râu bạc, thở dài một tiếng đầy thâm sâu:
– Đời ni làm chi có chuyện công bằng cho những sản vật của dân cày, hả mụ? Cái hội đồng Đấu xảo đó, ngay từ đầu đã là cái sân khấu chính trị của đám quan chức Cộng hòa và giới thượng lưu cung đình cũ. Tụi nó xài tiền đô-la, xài mưu hèn kế bẩn để dìm chết tranh làng Sình của mụ, ta đã lường trước từ khi mụ chưa bước chân lên xe đò. Ta giúp mụ, không phải vì cái giải hữu danh vô thực kia. Ta giúp mụ vì ta muốn mụ thấy rõ bộ mặt thật của thế cuộc. Thua một ván cờ sòng phẳng với kẻ tiểu nhân, để cái đầu mụ tỉnh ra, biết đường mà dấn thân vào con đường lớn hơn. Đó mới là cái đích của ta.
Mụ Nuôi khẽ gật đầu, lòng chợt nhẹ tênh. Sự thất bại có sắp xếp ấy hóa ra lại là một bài học nhân sinh đắt giá. Ôn Biện chỉ tay vào đống khuôn gỗ mới đục, hạ giọng:
– Trên phố người ta chuộng vàng son, còn dưới làng ni sau lũ, người sống cần ăn, người chết cần được sưởi ấm bằng đức tin. Cuối năm rồi, biết đâu nghề làm giấy tiền vàng mã ni sẽ cứu sống cái gia đình mụ và đám góa phụ làng Sình. Ta đã chuẩn bị sẵn khuôn in vàng mã mụ cứ đem về mà làm. Đàn ông lo việc súng đạn, đàn bà mình lo việc giữ mạng và giữ nghề.
Trước khi mụ Nuôi quẩy gánh ra về, Ôn Biện dắt mụ vào gian buồng tối, trao cho mụ một xấp giấy bản được gói bọc vô cùng cẩn mật trong lớp vải thô:
– Mụ Nuôi có đường đi lối lại trên phố Thần Kinh. Mang cái ni đến quán cà phê bên sông Hương, tìm gặp mấy người quen ta. Bảo với họ: “Mực làng Sình không phai dưới nước lũ, cốt cách người miền Trung không quỳ dưới họng súng.” Đi đường vòng để cứu người, việc ni chỉ có cái đầu lạnh của mụ mới làm nổi.
Mụ Nuôi siết chặt bọc giấy vào lòng, bước chân dứt khoát đạp lên lớp bùn non sau lũ. Một chương mới trong cuộc đời giao liên và sinh kế của mụ chính thức mở ra giữa những ngày cuối năm xám xịt mùi khói đạn. Nghề làm giấy tiền vàng mã. Ít ai biết, mụ đã thừa hưởng những bí kỹ làm đồ mã cốt cách cung đình, từng được tạo tác tinh xảo để tiến cung triều Nguyễn.
…
Vượt Ngục
Cơn bão gia tộc tạm lắng, trả lại cho gian nhà tả vu một bầu không khí im lìm, đặc quánh mùi ẩm ướt của đất sỏi miền Trung sau lũ. Chiếc đèn măng-xông vặn nhỏ hết cỡ, hắt lên vách đất những chiếc bóng lay lắt.
Mụ Nuôi bước vào, trên tay bưng một bát cháo hành nóng hổi cùng đĩa gừng nướng xắt lát — thứ thuốc dân dã nhưng linh nghiệm nhất của xứ này để chống lại cái khí lạnh độc sau bão. Bà dừng lại ở bực cửa, im lặng nhìn người đàn bà phương Nam đang ngồi trên chiếc phản gỗ.
Khác với cái vẻ dữ dằn, cong cớn dắt con thách thức mụ Cả lúc ban chiều, bà Tư lúc này bộc lộ rõ cái cốt cách của một người con gái đất Sài Gòn — Vũng Tàu. Bà Tư có vóc dáng nhỏ bé, mảnh mai, nhưng ở người đàn bà ấy toát ra một vẻ kiêu kỳ lạ lùng, thứ kiêu kỳ không đến từ lụa là cung đình như mụ Cả, mà đến từ tư tưởng tự do, phóng khoáng của một vùng đất mới. Mái tóc uốn lọn thời thượng kiểu phòng trà đã hơi rối, đôi mắt sắc sảo mang cái nhìn thẳng thắn, không chút kiêng dè hay giấu giếm. Dù mặc bộ đồ bộ lụa satin sặc sỡ đã lấm lem bùn đất, bà vẫn giữ cái lưng thẳng tắp, phong thái tự chủ của một người đàn bà đã đứng độc lập trong vùng duyên hải đầy sóng gió.
Thấy mụ Nuôi vào, bà Tư khẽ sửa lại tà áo, nhướng đôi mày thanh tú: – Chị Hai… Tôi tưởng chị vô đây để đưa cho tôi một cái luật gia phong nữa chứ?
Mụ Nuôi bình thản đặt bát cháo xuống mặt phản, hương gừng hành bốc lên cay nồng. Bà ngồi xuống chiếc đòn tre đối diện, khẽ vuốt lại nếp áo nâu sồng rách gấu, cất giọng thâm trầm:
– Cô Tư nờ, thói đời “ớt nào mà ớt chẳng cay, gái nào mà gái chẳng hay ghen tuông”. Nhưng mụ Nuôi ni đi qua hai làn sóng đạn rồi, cái mạng còn suýt mất dưới tay tụi mật vụ, thì ba cái trò ghen tuông ngôi thứ có mài ra mà ăn được mô? Cô ăn hết bát cháo ni cho ấm người, rồi tụi mình nói chuyện sòng phẳng.
Bà Tư khẽ khựng lại trước sự điềm nhiên đến lạnh lùng của mụ Nuôi. Bà bưng bát cháo lên, húp một ngụm, cái vị cay ấm lập tức chạy rần rật trong huyết quản. Bà nhìn mụ Nuôi, ánh mắt bộc lộ sự ngạc nhiên và một chút ngưỡng mộ ngầm: – Chị Hai nờ, nói thiệt lòng, ở trong Nam tôi nghe người ta đồn đàn bà miền Trung phong kiến, cam chịu dữ lắm. Chiều nay thấy mụ Cả khóc lóc, đòi lôi vong linh mệ chồng ra để ăn hiếp tôi, tôi cứ nghĩ chị cũng vậy. Nhưng cái cú dằn khay trà của chị chiều nay… thiệt tình làm tôi tỉnh người. Chị không giống đám đàn bà quanh quẩn xó bếp ở cái phủ này.
Mụ Nuôi bật cười, tiếng cười khan nhưng lạnh lẽo, sắc lẹm: – Cam chịu à? Đàn bà xứ ni nếu cam chịu thì đất cày lên sỏi đá, bão lũ triền miên làm răng mà sống nổi qua mấy đời? Mệ ruột tôi ngày xưa dứt khoát bước thêm bước nữa để tự định đoạt đời mình. Tôi lớn lên dưới bờ vai của cậu Vệ quốc đoàn, lèo lái cả một tiệm cơm lính tráng, thầu cả chuyên cơ chở hàng từ Nam ra Trung. Đời tôi tự cầm lái, chứ không đợi một gã đàn ông nào ban phát.
Nghe đến đó, đôi mắt bà Tư chợt sáng lên, một luồng tư tưởng đồng điệu va đập mạnh vào tâm trí. Người đàn bà Sài Gòn ấy hạ bát cháo xuống, dấn người tới trước, cái vẻ cong cớn đanh đá ban chiều bay biến, chỉ còn lại sự nhạy bén của một thương nhân thạo đời. Bà hạ giọng xuống cực thấp: – Vậy mà ông Liên về đây cứ nghĩ tụi mình chỉ là lũ đàn bà quanh quẩn xó bếp để ông ấy dùng luật gia phong áp đặt. Ở Sài Gòn, tôi mở tiệm buôn, tự tay giao dịch với giới thương hồ phương Tây, từ chối cả mật vụ Mỹ. Tôi yêu ông Liên vì dáng đứng khẳng khái dưới trận mưa đòn ở nhà tù Côn Đảo, và tôi bồng con lặn lội về tận cái làng Sình xơ xác này chịu tiếng "vợ theo", chịu nhục nhã... cũng là vì một mật cơ. Ông Liên... ông ấy là Việt Cộng nằm vùng, chị Hai nờ!
Hai chữ "Việt Cộng" vừa buông ra, mụ Nuôi bàng hoàng đến lặng đi. Bát nước chè xanh trên tay bà khẽ sóng sánh. Cả cuộc đời mụ đã quá chán ghét những danh xưng phe phái mang mùi máu và khói súng tàn nhẫn ấy. Nhưng sự tỉnh táo của người đàn bà thép lập tức kéo bà trở lại thực tại. Mụ Nuôi xoáy sâu ánh mắt vào bà Tư: – Lão Liên giấu tụi mình để làm đại cục, dắt cô về đây với cái cớ gia phong thực chất là một nước cờ ngầm. Cô mang tài chính từ miền Nam ra, lão có đưa cô giữ thứ gì không?
Bà Tư khẽ giật mình, chiếc kiềng vàng trên cổ lay nhẹ: – Ông Liên đưa cho tôi một mật mã tài chính và một danh sách điền địa cổ của dòng họ Phan - Trần, bảo tôi phải tính toán luân chuyển dòng tiền. Ông ấy nói... dưới lòng đất từ đường chi thứ có một thứ mà cả mật vụ lẫn cựu thần triều đình đều đang thèm khát.
– Đúng rứa! Và cái thứ dưới lòng đất đó, mụ Cả này cũng đã biết từ lâu!
Một giọng nói trầm đặc, lạnh lẽo bất ngờ vang lên từ phía bực cửa tối. Mụ Cả bước vào, khuôn mặt không còn vẻ điên loạn ghen tuông của một người đàn bà bị phụ tình, mà là sự sắc sảo, thâm trầm của kẻ đứng đầu chi trưởng. Mụ khẽ khép cánh cửa buồng, nhìn thẳng vào hai người đàn bà kia: – Hai người tưởng tôi chỉ biết có ghen tuông hẹp hòi thôi sao? Ông Liên tưởng ông ấy đi biệt tích thì tôi không biết ông ấy làm gì à? Tôi bám lấy phe triều đình cũ, bắt tay với mật vụ Bình cũng là để tìm cách giữ lại cái mạng cho thằng Sơn, con Thúy trước ván cờ sinh tử của cái dòng họ này. Ông Liên mang người đàn bà phương Nam về đây, dùng cái uy quyền gia phong để che mắt thiên hạ, thực chất là muốn kích hoạt huyết mạch tài chính ngầm trước khi bão táp ập tới.
Không gian gian nhà tả vu bỗng chốc trở nên nghẹt thở. Ba người đàn bà — ba thế lực, ba luồng tư tưởng đại diện cho ba miền và ba thế cuộc khác nhau — giờ đây đang đứng chung một chiến tuyến ngầm. Sự xuất hiện của bà Tư, sự nhẫn nhịn của mụ Nuôi và sự thức tỉnh của mụ Cả đã tạo nên một thế chân kiềng đầy toán tính. Họ nhận ra, ông Liên dẫu có bản lĩnh ngoài chiến khu, nhưng trong ngôi nhà này, ông đã đánh giá thấp những người đàn bà đầu gối tay ấp.
Mụ Nuôi đứng sừng sững, ánh nhìn sắc lẹm lướt qua mụ Cả rồi dừng lại ở bà Tư. Khuôn mặt tạc bằng đá núi của mụ hiện lên một quyết định tối hậu: – Đàn ông lo việc vĩ mô, lo chọn phe chính trị, còn đàn bà mình phải lo giữ lấy cái mạng sống và cốt cách cho con cái mình trước. Lão Liên muốn dùng tụi mình làm quân cờ che mắt thiên hạ, thì tụi mình sẽ tự tay lật ngược thế cờ. Cô Tư có cái đầu tính toán của thương trường, chị Cả có mối quan hệ của chi trưởng, còn tôi có cái mạng lì của đàn bà miền Trung.
Mụ Nuôi hạ giọng, thanh âm đầy uy lực đưa cả ba bước vào một âm mưu kinh hoàng: – Cái mật hộp dưới lòng đất từ đường kia... đêm rằm tới khi con nước sông Hương trở dạ, ba đứa mình phải tự tay đào nó lên trước ông Liên. Danh sách phản gián và long mạch dòng họ, phải do đàn bà chúng ta nắm giữ!
Mụ Cả và bà Tư nhìn nhau, một cái gật đầu ngầm đầy quyết đoán được thiết lập giữa ba người đàn bà thép. Bí mật thực sự về danh tính ông Liên, danh sách phản gián đứng đầu dòng họ và ván cờ lật đổ uy quyền gia phong vẫn còn nằm im lìm trong bóng tối, chờ đợi một đêm trăng máu định mệnh sắp tới...
Phần 1:https://chienphan.blogspot.com/2023/04/gio-ve-mien-trung-nguoi-ba-o-au-song.html
Phần 2: https://chienphan.blogspot.com/2023/04/gio-ve-mien-trung-2-lang-sinh.html
Phần 3: https://chienphan.blogspot.com/2026/05/story-gio-ve-mien-trung-3-tu-uong.html
Phần 4: https://chienphan.blogspot.com/2026/06/story-gio-ve-mien-trung-4-imperial.html
Phần 5: https://chienphan.blogspot.com/2026/06/story-gio-ve-mien-trung-5-ben-thuy.html
Phần 6: https://chienphan.blogspot.com/2026/06/story-gio-ve-mien-trung-6-song-khua.html
Phần 7: https://chienphan.blogspot.com/2026/06/story-gio-ve-mien-trung-7-au-xao.html
Phần 8: https://chienphan.blogspot.com/2026/06/story-gio-ve-mien-trung-8-phong-thu.html
***
Changing destiny, one grieves over the shifting tides of life, To whom can one confide the matters of mountains and rivers? (Nguyễn Quang Diêu)
In the middle of the courtyard paved with mossy Bát Tràng bricks, Mụ Cả stood arrogantly, narrowing her malicious eyes as she hurled bitter insults at Mụ Nuôi following the latter's failure at the Grand Exhibition the previous year:
"No matter how high you try to climb, you are nothing but mud clinging to the feet of a phoenix."
Mụ Nuôi ignored her completely. She did not cast so much as a single glance at Mụ Cả; her gaunt hands calmly smoothed down the sheets of coarse bamboo paper, neatly stacking the intricate bundles of joss paper and ghost money onto the heavy wooden bed. To her, such narrow-minded jealousy was entirely insignificant compared to the starvation and poverty plaguing the villagers outside after the recent devastating flood.
Suddenly, the heavy wooden doors were pushed open. Ông Liên walked in, leading a sharp-featured woman who carried the distinct scent of the Southern sea breeze.
Mụ Cả stared wide-eyed at the newcomer, her face contorting with humiliation. She shrieked, lunging straight at Bà Tư:
"You Southern Salem whore! How dare you show your face here to steal my husband and defile this clan's traditions? The village is ruined after the flood, the clan line is in dire straits, and yet Ông Liên brings this flamboyant creature back here just to spite me?!"
Bà Tư parried Mụ Cả's scratching hands with one arm, decisively thrusting her away. Standing with her hands on her hips, she retorted with sharp defiance:
"Bring it on, Eldest Wife! You think being the eldest daughter-in-law of the Phan clan makes you special? Your face is as sour as a monkey eating chili, no wonder your husband stays away and never bothers to look at you!"
"You... who the hell do you think you are to talk back like that in this Imperial Capital?!" Mụ Cả shook with absolute rage, preparing to lunge again.
Standing between his two fiery wives, Ông Liên ignored them completely. He made no effort to intervene, nor did he spare a glance at their petty jealousy. His gaze drifted across the flood-mud stains on the ancestral hall walls, before settling on Mụ Nuôi's gaunt silhouette. He slammed his backpack onto the ground, his voice—rattling with a thick, gravelly Central accent—heavy with exhaustion and the burden of the times:
"Quiet down, all of you! Can't you see the villages out there are devastated and the people are starving after that brutal flood? I didn't come back to watch you play the fool with your jealousy. The debts on the farms, the clan taxes, and a mountain of relief work for our relatives are weighing heavily on my shoulders. We need to settle the order of this house quickly so I can attend to greater matters! Anyone who can't stand it can walk right out of those gates!"
His callous, authoritative words made both Mụ Cả and Bà Tư freeze, plunging the courtyard into sudden silence. Ông Liên turned to look at Mụ Nuôi, his sharp gaze softening slightly.
Mụ Nuôi slammed her heavy tea tray onto the stone table in the center of the yard. A sharp, dry “Clack!” echoed through the space. She stood up calmly, looked at Ông Liên, and turned to take control of the situation:
"Sister Cả! Mind your dignity as the eldest daughter-in-law; don't let outsiders look in and laugh at us. As for you, Cô Tư, this Central land is poor and truly ravaged by the flood, but 'starve in clean clothes, stay pure in rags.' Move into the left wing of the side house."
Bà Tư looked at Mụ Nuôi, her previous shrewish demeanor vanishing instantly. Only then did Mụ Nuôi approach Mụ Cả, placing her gaunt hand on the eldest wife's trembling, humiliated shoulder, whispering softly:
"Wipe your tears and go inside to look after Sơn. Our lives are already ruined; we must keep a clear head to care for the children's future. Don't let men treat us like old coats—to be put on or cast off whenever they please!"
Mụ Cả looked up at Mụ Nuôi, choked back a sob, and turned to walk straight into the house, completely abandoning her intention to fight.
Mụ Nuôi turned and hoisted her shoulder poles laden with joss paper, heading back toward the main house. She needed to find food; too many mouths were waiting for her, from her own infants to the impoverished souls out there. Ông Liên's return and his schemes regarding clan hierarchy were none of her concern at this moment.
December
Leaving the clamorous ancestral hall of the Phan clan behind, Mụ Nuôi carried her gánh poles straight toward the far edge of Sình Village, where a mud-and-thatch house stood thick with the scent of ink, nacreous pigments, and persimmon wood. This was the home of Ôn Biện—the old woodblock artisan, the rare genius behind the very prints she had taken to the Grand Exhibition. Ôn Biện, gaunt as an old bamboo stalk, his hands scarred and blackened by wood resin, was quietly and meticulously carving a block of persimmon wood.
Seeing Mụ Nuôi enter with the poles of ghost money on her shoulders, the old man did not look up, only chuckling dryly in his gravelly, ancient Huế accent:
"So you're back, Nuôi? The storm of that Exhibition on the streets swept everything clean, eh? Now you're back to carrying a gánh of paper money to sell for the year-end, I reckon?"
Ôn Biện set his chisel down, his rheumy but piercingly sharp eyes fixing upon her. He took a sip of ginger tea and asked, his voice full of curiosity:
"Tell me honestly, in that cauldron of an Exhibition, where people were tearing each other apart just to pick a side to lean on, why did you wave them all away? A golden opportunity to change your life was right in front of you. The old imperial court faction wanted to rebuild a golden kingdom—the very side Mụ Cả is risking her life for. Then the Republic offered their arguments of enlightenment through Western civilization and science—the path that doctors like Young Master Địch and Madame Thục Đoan faithfully chose. Even the idealistic struggle from the North, calling for liberation through the leaflets of those young girls under the Reverend Matron... Why didn't any of those voices or stances sway you even a little?"
Mụ Nuôi faintly brushed back a strand of her silver-streaked hair, calmly folding the sheets of bamboo paper. The corner of her lips curved into a thâm trầm smile:
"Ôn nờ, as the proverb goes, 'when buffaloes fight, it's the flies that die.' Whichever side wins, they just use us women and farmers as mere pawns. Let them squabble over hierarchy and political sides. As for me... I'm too busy worrying about whether I can keep my own life."
She gently pulled aside her brown rustic tunic, exposing a dark red scar just healing into fresh skin on her shoulder. This was the terrifying secret of the botched assassination attempt on the night of the Exhibition—a secret she hid completely, even from her husband, Ông Liên. The sniper bullet from agent Bình would have claimed her life had it not been for the intervention from the shadows by her old acquaintance. That night, it was Young Master Địch who had quietly, by his own hand, sterilized and treated her wound inside the secret chamber, keeping it absolutely hidden from the clan.
Mụ Nuôi sighed, her voice flat:
"Only after crossing the boundary of life and death do you realize that the titles of primary or secondary wife, or one's rank in the ancient house of Phan, are nothing but a puppet show. When they can orchestrate an attempt to snatch my very life, why should the arrival of Bà Tư Vũng Tàu or Ông Liên's grand clan authority bother me? Why waste my breath on jealousy? I still have too many mouths to feed; my children are starving after the flood. Just hand over the finest paper-money molds that were once used for imperial tributes. It's the end of the year; the living need rice, and the dead need faith. Let us focus on making money to keep our people alive first, alright, Ôn?"
Hearing this, Ôn Biện fell silent for a long time before letting out a heavy sigh, his gaze drilling into the unhealed wound on her shoulder. His voice dropped with deep empathy:
"Now I understand a bit better... My choice will aid you once more with this pile of paper, then. If we cannot prevail with the living, then perhaps we can with the dead. Though in these times, there is little difference between the living and the dead; too many are walking around alive when their minds and souls have long been dead."
Mụ Nuôi poured a bowl of green tea with her own hands and set it beside the old man:
"You knew the outcome beforehand, Ôn. So why did you still toil through the nights to carve those blocks and hand over all your ancestral woodblocks for me to take away?"
Only then did Ôn Biện lower his chisel and look up at her. Stroking his silver beard, he sighed deeply:
"Since when has there ever been justice for the fruits of a farmer's labor, my dear? That Exhibition committee was, from the very start, nothing but a political stage for Republican officials and the old court aristocracy. They used US dollars and foul plots to bury your Sình Village prints; I foresaw it before you even stepped onto the bus. I didn't help you for some hollow prize. I helped you because I wanted you to see the true face of the world. Losing a fair game to a scoundrel clears your head, showing you how to embark on a greater path. That was my true goal."
Mụ Nuôi nodded slightly, her heart suddenly feeling light. That orchestrated failure had turned out to be a priceless lesson in life. Ôn Biện pointed at the pile of freshly carved wooden molds, lowering his voice:
"On the streets, they crave gold and splendor, but down here in the village after the flood, the living need food, and the dead need to be warmed by faith. It is the end of the year; perhaps this trade of making joss paper will save your family and the widows of Sình Village. I have prepared the molds for the gold-leaf paper; take them home and work. Let the men worry about guns and ammunition; we women will worry about keeping our lives and our craft."
Before Mụ Nuôi hoisted her gánh poles to leave, Ôn Biện led her into the dark inner room, handing her a stack of bamboo paper wrapped with absolute care in a piece of coarse cloth:
"You have your ways and connections on the streets of the Imperial Capital. Take this to the café by the Hương River and find my acquaintances. Tell them: 'The ink of Sình Village does not fade under floodwaters, and the character of the Central people does not kneel before the barrel of a gun.' To save people, we must take the winding path, and only your cold head can manage such a task."
Mụ Nuôi pressed the paper bundle tightly against her chest, her steps resolute as she trod upon the fresh mud left by the flood. A new chapter in her life as a liaison and provider officially opened amidst the year-end days grayed by the scent of gunpowder. The trade of making joss paper. Few knew that she had inherited the secret techniques of crafting palace-grade paper offerings, once meticulously created to be presented to the Nguyen Dynasty court.
The Escape
The clan's storm temporarily subsided, leaving the side house with a still, heavy atmosphere thick with the damp scent of Central Vietnamese gravel after the flood. The Coleman lamp was turned down to its lowest setting, casting flickering shadows against the dirt walls.
Mụ Nuôi walked in, carrying a hot bowl of scallion rice porridge and a plate of sliced grilled ginger—the most rustic yet potent remedy of this region against the toxic cold following a storm. She stopped at the threshold, silently observing the Southern woman sitting on the wooden platform.
Far from the fierce, shrewish creature who had brandished her child to challenge Mụ Cả earlier that afternoon, Bà Tư now revealed the true character of a daughter of the Saigon-Vũng Tàu region. She was small and slender, yet she exuded a strange, haughty elegance—an elegance that did not stem from imperial silks like Mụ Cả’s, but from the free, liberated ideals of a new land. Her fashionable, parlor-style curled hair was slightly tousled, and her sharp eyes held a direct, unblinking gaze that hid nothing. Even though she wore a colorful satin pajama set now stained with mud, her back remained perfectly straight, bearing the self-assured poise of a woman who had stood independent in the stormy coastal regions.
Seeing Mụ Nuôi enter, Bà Tư slightly adjusted her collar and raised her elegant eyebrows:
"Eldest Sister... I thought you came in here to enforce another clan rule upon me?"
Mụ Nuôi calmly set the porridge bowl onto the wooden platform, the pungent aroma of ginger and scallions rising warmly. She sat opposite her on a bamboo stool, gently smoothing the frayed hem of her brown tunic, and spoke in a deep, grounded voice:
"Cô Tư, as the saying goes, 'no chili lacks heat, no woman lacks jealousy.' But this Mụ Nuôi has walked through two crossfires and nearly lost her life to the secret police; what use do I have for petty games of household rank? Eat up this porridge to warm your body, and then we will talk straight."
Bà Tư paused, caught off guard by Mụ Nuôi's chilling composure. She lifted the bowl and took a sip, the warm spice immediately rushing through her veins. She looked at Mụ Nuôi, her eyes betraying surprise and a hint of quiet admiration:
"Eldest Sister, to be honest, down South I heard people say Central women are feudal and submissive. This afternoon, when Mụ Cả was crying and invoking the spirit of the mother-in-law to bully me, I thought you would be the same. But the way you slammed that tea tray... it truly woke me up. You are nothing like the women who tether themselves to the kitchen corners of this estate."
Mụ Nuôi let out a dry, witty chuckle:
"Submissive? If the women of this land were submissive, how could we have survived for generations when the soil turns to stone and the floods are relentless? When my own mother was abandoned by my father for a new wife, she decisively remarried to claim her own happiness; she believed if men could do it, why couldn't women? I grew up under the broad shoulders of a National Guard uncle, ran an eatery swarming with soldiers, and thầu-ed an entire cargo charter from the South to the Central region. I captain my own life; I do not wait for a man’s charity."
Hearing the mention of running a "cargo charter," Bà Tư's eyes flashed as a powerful wave of shared perspective struck her mind. The Saigon woman set her bowl down and leaned forward, her voice vibrant with the spirit of liberation yet tempered with gravity:
"Yet Ông Liên comes back here acting as though we are just a bunch of kitchen-bound hens he can suppress with clan rules. In Saigon, I run my own trading business, sign my own checks, and deal directly with Western merchants, turning away even the American secret service. We women have hands and minds; we are not old coats to be put on or cast off at a man's whim!
Bà Tư paused, her gaze drifting toward the darkened courtyard where Ông Liên’s silhouette had just vanished into the secret chamber. Her voice dropped, carrying a fierce, nostalgic pride:
"I don't love Ông Liên because he is rich or powerful. Lord knows Saigon is full of men begging to look after me. I love him because of the unyielding way he stood beneath the rain of blows at Côn Đảo prison. When I used my money and business connections to smuggle supplies to him, I saw a man who would rather break than bend. It was that fiery ideal that seduced a girl who previously cared for nothing but money and independence. Even my choice to leave the glitz of the city, carry my infant child, and travel all the way to this desolate, flood-ravaged Sình Village—enduring the humiliation of being labeled a 'tag-along wife' and slandered by Mụ Cả... it was all because he entrusted me with a mission. He said this village is holding the lifeblood of a grand game. Eldest Sister, do you know the true ideal that made him endure the chains of Côn Đảo rather than bow to the American-Ngụy regime? Ông Liên... he is a deep-cover Việt Cộng!"
The words "Việt Cộng," slipping from Bà Tư’s elegant lips, struck Mụ Nuôi like a bolt of lightning, leaving the iron woman completely stunned. The bowl of green tea in her hand trembled, nearly spilling over.
Mụ Nuôi's chest heaved as a bitter, terrifying wave from the past surged back. Her entire life, she had detested those grand political factions. To a woman who had lost everything—her eatery, her livelihood shattered by bombs, and nearly her firstborn son—labels like "Việt Cộng" or "Republic" carried nothing but the stench of blood and tany tành warfare. She had only wanted to make joss paper in peace to save the villagers. Yet, by a cruel twist of fate, the husband sharing her pillow, the man who had brought Bà Tư back to dictate clan order, was a central gear in the very machinery of conflict she had spent her life fleeing.
Suppressing her shock, Mụ Nuôi locked her sharp gaze onto Bà Tư, her voice hardening:
"Cô Tư, if Ông Liên were merely an underground operative, he wouldn't need to bring you back here to enforce clan order so ruthlessly upon Mụ Cả and me. He is hiding something else from us."
Bà Tư startled slightly, the golden collar around her neck shifting with her quickened breath:
"What do you mean by that? In Vũng Tàu, when he was preparing me to head Central, he gave me a financial cipher and a list of ancient land deeds belonging to the Phan and Trần clans, telling me to calculate the circulation of funds through the trading houses in Saigon. He said... the soil of this Sình Village is not just farmland after a flood. Beneath the ground of the secondary branch's ancestral hall lies something that both secret agents and the old court officials are desperate to possess."
"Exactly! And that very thing beneath the ground, this Mụ Cả has known about for a long time!"
A deep, chilling voice suddenly cut through the darkness from the threshold. Mụ Cả stepped inside, her face stripped of the hysterical jealousy from earlier, replaced by the sharp, calculating coldness of the head of the primary branch. She quietly closed the chamber door and looked directly at the two women:
"Did the two of you think I am only capable of narrow-minded jealousy? Did Ông Liên think that because he vanished into the war zones, I remained oblivious to what he was doing? I aligned myself with the old court faction and shook hands with agent Bình precisely to find a way to keep Sơn and Thúy alive before this clan's game of life and death plays out. Ông Liên brought a Southern woman here and used clan authority to blind the world, but in truth, he wants to activate that underground financial vein before the storm hits."
The air inside the side house grew agonizingly thin. Three women—three distinct forces and schools of thought representing three regions and three separate fates—now stood on a single, covert battle line. The arrival of Bà Tư, the endurance of Mụ Nuôi, and the awakening of Mụ Cả had formed an iron tripod of calculated strategy. They realized that however brilliant Ông Liên might be out in the war zones, within this house, he had severely underestimated the women sharing his life.
Mụ Nuôi stood towering, her piercing gaze sweeping across Mụ Cả before resting on Bà Tư. Her face, carved like mountain stone, hardened with a final, unyielding decision:
"Let the men worry about their macro-politics and choosing sides. We women must focus on safeguarding the lives and character of our children first. If Ông Liên wants to use us as pawns to deceive the world, then we will use our own hands to overturn the chessboard. Cô Tư has the calculating mind of the Southern markets, Sister Cả has the connections of the primary branch, and I have the stubborn grit of a Central woman."
Mụ Nuôi lowered her voice, her tone vibrating with an authority that drew all three into a terrifying plot:
"That cryptic box beneath the ground of the ancestral hall... on the upcoming full moon night when the waters of the Hương River go into labor, the three of us must dig it up with our own hands before Ông Liên can touch it. The counter-espionage list and the clan’s dragon vein must be held by our hands!"
Mụ Cả and Bà Tư exchanged a look, a silent nod of absolute resolve locking between the three iron women. The true secret of Ông Liên's identity, the counter-espionage list sitting at the top of the clan, and the grand strategy to dismantle his patriarchal authority remained buried in the dark, awaiting the fateful blood moon night...
