Sáu tháng sau ngày ông theo thiên sứ về trời.
Một buổi chiều nắng quái, có ba người trẻ đứng lặng bên lan can bến Bạch Đằng.
Áo mặc theo thời, điện thoại và máy ảnh đắt tiền, với ánh mắt lại ngơ ngác như những kẻ lạc đường. Ngộ. Lạc đường ở nơi cha ông sống. Thomas và hai người em họ – những đứa cháu tò mò về một nơi người ông đã ra đi. .
Thomas cầm trên tay một chiếc hộp nhỏ bằng gỗ sồi, bên trong là tập hồ sơ mà ông đã để lại trên bàn trước khi về Việt Nam. Những bức ảnh trắng đen về Sài Gòn xưa, những dòng tản văn viết tay bằng tiếng Việt mà chúng từng cho là "vô giá trị", giờ đây trở thành tấm bản đồ dẫn lối. Lạ. Sức mạnh nào kéo người đàn ông từng tuổi đó, đưa ra một quyết định dứt khoát đến vậy, mặc cho con cháu cản ngăn.
Thomas vẫn nhớ như in, lúc ông ngồi nghe “tâm sự”, khuyên răn, chất vấn, năn nỉ…đủ kiểu của con cháu; ông chỉ ngồi lặng im như nghe một ngôn ngữ xa lạ, để rồi ông chỉ nhắc đi nhắc lại đúng một câu để kết thúc mỗi đoạn thoại với từng người: “Ba sẽ về lại Việt Nam!”
Thomas không hiểu, không rõ nhưng chẳng thể quên. Ông chẳng buồn trả lời cho những câu hỏi tại sao, như thể đời ông đã quá nhiều lần phải tự hỏi điều đó. Thiệt. Ông ngán phải cảm thấy thế nào, giờ chỉ còn là suy nghĩ và ý tưởng. Chìm sâu. Nổi háo hức phải làm những gì nghĩ suy. Thế thôi
"Là ở đây sao?" – Lisa, đứa em út, khẽ hỏi bằng tiếng Anh. Cô nhìn xuống dòng sông Sài Gòn đang cuộn sóng. "Ông đã chọn nơi này để tan biến sao?"
Thomas không đáp. Anh mở chiếc điện thoại, truy cập vào trang Facebook cũ của bà. Trên đó, tấm hình biểu tượng vẫn là nửa trái tim gấp bằng tờ hai đô ố vàng. Anh nhớ lại ngày ông ra sân bay, khi mở chiếc ví của ông, anh đã thấy nửa còn lại. Anh đã từng cười nhạo ông là "old-fashioned" (cổ hủ), nhưng khi đứng ở đây, hít hà cái mùi nước sông, dậy một mùi nồng nàn của vị ngọt phương Nam, ngưỡng đường xích đạo, ướp đủ cái nắng "mật đào" đặc trưng của phương Nam, Thomas bỗng thấy sống mũi mình cay nồng.
Đám trẻ bắt đầu đi bộ. Lộ trình của chúng không theo chỉ dẫn của Google Maps, mà theo nhịp đập của những trang viết mang tên Chien Phan, để lần tìm lại cảm xúc của ông. Tưởng. Một người ông khi đó là thế nào; người đã từng bế chúng vào lòng, vác chúng lên vai, nói bằng ngôn ngữ tiếng Việt, kể chúng nghe về mãnh đất hình chữ S, chẳng quan tâm chúng có thiết tha thế nào. Rõ. Ông yêu thương chúng, như ôm ấp một tình yêu lớn bằng nơi ông kể về, như thể nó vốn là.
Chúng đi từ nhà thờ Đức Bà, nơi đàn bồ câu vẫn hăng hái mồi mỗi chiều. Thomas dừng lại đúng vị trí mà ông đã từng đứng để đợi bà năm mươi năm trước. Anh nhắm mắt lại, cố gắng hình dung ra gã trai đại học Vạn Hạnh với chiếc áo sơ mi thấm đẫm mồ hôi, đang hồi hộp chờ đợi tà áo dài của cô sinh viên Văn Khoa.
Lần đầu tiên trong đời, Thomas cảm nhận được sự "đau thương" mà anh từng thấy trên các băng rôn ở hải ngoại không phải là những khẩu hiệu chính trị khô khan. Đau, Cắt. Sự hy sinh thầm lặng của một người đàn bà ở lại chăm mẹ già, và là nỗi khắc khoải của một người đàn ông mang nửa trái tim đi qua nửa vòng trái đất. Chia lìa để gắn chặt. Thomas liệt kê lại những cô gái cũng đến với mình, yêu thương có, tò mò có, chỉ là để vui cũng có…nó không có sự đợi chời, lìa xa và kết nối như câu chuyện của ông bà. Ngợ. Thomas vẫn không nghĩ đời tồn tại một chuyện mơ, chuyện chỉ truyện, chỉ phim mới có, chủ đích cũng để tạo một cao trào thu hút một người xem. Ngớ. Truyện viết từ đời, đời viết thành truyện. Phim thì cũng chẳng phải thế sao?
Lần dò.
Điaịa chỉ của bà ở một con hẻm nhỏ ven đô. Bà đón chúng trong chiếc áo dài màu nhạt, mái đầu nhuộm màu mây trắng xóa. Bà không ngạc nhiên khi thấy chúng. Bà mỉm cười, cái cười lấp lánh như nắng tan trên dòng sông.
"Các con về rồi đó hả?" – Bà nói bằng tiếng Việt, chậm rãi và rõ ràng.
Thomas lúng túng cúi đầu, dùng vốn tiếng mẹ đẻ ít ỏi đã bị bỏ quên từ lâu: "Dạ... tụi con về thăm Nội... và thăm Bà."
Thomas có cảm giác như bà đã biết chúng từ lâu, như thể bà ngồi cạnh ông trong những ngày ông chơi đùa cùng chúng nó, hay kể cả lúc ông thăm mộ người bà “thật sự” của chúng ở một nước Mỹ xa xôi.
Bà dắt chúng vào nhà. Trên bàn thờ, tấm hình ông đang cười ma mãnh đặt cạnh một lọ gốm nhỏ. Bà lấy ra nửa mảnh giấy hai đô còn lại – mảnh giấy mà bà đã "cháy" cùng ông trong tâm tưởng, nhưng thực chất bà đã giữ lại một phần tro tàn của nó để ép vào cuốn sổ tay.
"Ông các con nói rằng, ông tin rằng các cháu sẽ về!" bà khẽ khàng nói, đôi mắt chì thời gian kẻ dài ở mí sâu lại long lanh như nước suối.
Chiều hôm đó, bà dẫn ba đứa trẻ ra lại bến sông. Thomas lấy ra một nhúm đất nhỏ mang từ khu vườn gỗ sồi ở North Carolina – nơi ông đã sống bốn mươi năm. Anh rắc nó xuống dòng sông Sài Gòn. Đất phương Tây hòa vào sình non phương Đông. Tro tàn hòa vào phù sa.
Đứng dựa vào lan can, Lisa chợt thốt lên: "Sài Gòn đẹp quá, Bà ạ!"
Bà quàng tay qua vai cô gái trẻ, cái quàng tay y hệt cách ông đã làm với bà. Một luồng điện ấm áp truyền qua lớp vải caro. Lisa cảm thấy như có một sự hồi sinh đang diễn ra trong chính huyết quản mình. Cô không còn cảm thấy mình là một người khách lạ. Tự dưng. Cô gái muốn ở lại một nơi mới đến này. Chẳng hiểu.
Thomas lấy máy ảnh ra, nhưng rồi anh hạ xuống. Có những khoảnh khắc không thể thu vào ống kính, chỉ có thể ghi lại bằng tim. Vô vị. Những bức ảnh đăng trên instagram, hay các trang mạng vừa dùng, tìm kiếm những lời, khen, chê bình luận như bị sóng cuộn ra giữa sông rồi biến đi biệt tăm. Chỉ còn một ảnh hình lấp lánh trên sông. Anh nhìn thấy bóng dáng ông bà, trẻ trung và tràn đầy nhựa sống, đang sóng đôi đi trên vỉa hè Đồng Khởi.
Bà nói nhỏ, mắt thảng thả về sông: "Hết một vòng rồi đó các con. Giờ thì ai cũng đã được tự do. Đi vui nhé, hẹn gặp lại"
Trời về chiều, gió sông thổi mạnh. Nhà thờ Đức Bà phía sau lưng vẫn uy nghiêm đứng đó.
Bà mỉm cười, nụ cười đợi Xuân rạng rỡ trên gương mặt pha màu nhang khói. Những đứa trẻ "xa xứ" giờ đã không còn xa nữa. Chúng đã tìm thấy nửa trái tim còn lại của mình ngay tại con đường này – con đường mà ông bà đã chung một lối đi qua suốt một đời người.
..
Sài gòn, ngày 06 tháng 02 năm 2026. Thomas Blog!
Sài Gòn không nằm trên bản đồ da dê mà Nội vẫn hằng giữ, Sài Gòn nằm trong hơi thở của bà và trong nửa tờ hai đô đã sờn rách nếp gấp thời gian.
Chúng tôi đã từng lớn lên với niềm kiêu hãnh về những tòa nhà chọc trời và thứ ngôn ngữ toàn cầu, để rồi nhìn những bức ảnh cũ của Nội như nhìn vào một bảo tàng đã hóa thạch. Chúng tôi gọi mình là những người tự do, nhưng hóa ra, chúng tôi lại là những kẻ mắc kẹt trong sự thiếu vắng cội nguồn.
Chiều nay, khi đứng bên lan can bến Bạch Đằng, nhìn bà trút những hạt tro cuối cùng vào lòng sông, tôi mới hiểu thế nào là sự "hỉ xả". Hóa ra, hạnh phúc của đời người không phải là sở hữu bao nhiêu mét vuông đất ở xứ người, mà là có một nơi để trao gửi nắm tro tàn sau một vòng đời dâu bể. Hạnh phúc là khi người ta dám đi trọn một con đường, dẫu con đường đó có tên là Tự Do hay Đồng Khởi, miễn là có một bàn tay để nắm, một bờ vai để quàng qua lúc tóc đã phai màu mây.
Nội đã đi một vòng trái đất để tìm lại nửa trái tim mình gửi lại Sài Gòn. Và chúng tôi, những đứa trẻ mang dòng máu pha màu nhang khói, đã tìm thấy chính mình trong nụ cười héo hắt nhưng bao dung của bà.
Tôi sẽ trở về Mỹ, nhưng trái tim tôi giờ đây đã có một nếp gấp mới. Một nếp gấp mang hình trái tim của tờ hai đô. Tôi sẽ kể cho những người bạn của mình nghe rằng: Quê hương không phải là nơi ta sinh ra, mà là nơi ta cảm thấy linh hồn mình được nhẹ bẫng khi chạm tay vào đất mẹ.
Phút giao mùa này, tôi không còn thấy lạnh. Vì tôi biết, ở một góc phố nào đó của Sài Gòn, linh hồn Nội vẫn đang sóng đôi cùng bà, đi giữa lòng con đường rộn rã, cười: "Đến cuối đường rồi em ạ..."
Hết một vòng. Mọi thứ đã hóa hư không, chỉ còn tình yêu là ở lại.
Six months after the day he followed the angels to heaven.
On a late afternoon under a lingering sun, three young people stood silently by the Bach Dang wharf railing. They wore the clothes of the trend, carrying expensive phones and cameras, yet their gazes were bewildered, like those who had lost their way. Strange. To be lost in the very place where their ancestors lived. Thomas and his two cousins—grandchildren curious about the place from which their grandfather had departed.
Thomas held a small oak box in his hand. Inside was the file his grandfather had left on the table before returning to Vietnam. Black-and-white photos of old Saigon, handwritten essays in Vietnamese that they once deemed "worthless," had now become a guiding map. Odd. What power could pull a man of that age to make such a definitive decision, despite the protests of his children?
Thomas remembered vividly the moment his grandfather sat listening to their "confessions," advice, questioning, and pleas... of every kind. He only sat in silence, as if listening to a foreign language, and then repeated just one sentence to end every conversation: "I am going back to Vietnam!"
Thomas did not understand, but he could not forget. His grandfather didn't bother to answer the "whys," as if his life had already asked that question too many times. Truthfully. He was tired of feeling a certain way; now, only thoughts and ideas remained. Deeply submerged. The urge to execute what he thought was all that mattered. That was it.
"Is it here?" Lisa, the youngest, asked softly in English. She looked down at the swirling waters of the Saigon River. "Did Grandpa choose this place to vanish?"
Thomas did not answer. He opened his phone and accessed the old woman’s Facebook page. There, the profile picture remained the half-heart folded from a yellowed two-dollar bill. He remembered the day his grandfather went to the airport; when he opened the old man's wallet, he saw the other half. He had once mocked him for being "old-fashioned," but standing here, breathing in the scent of the river water—a pungent, sweet fragrance of the South, near the equator, steeped in that characteristic "honey-peach" sunlight—Thomas suddenly felt a sharp sting in his nose.
The youths began to walk. Their route followed no Google Maps directions, but rather the heartbeat of the writings signed Chien Phan, tracing back the old man's emotions. Imagining. Who was their grandfather then? The man who had cradled them, carried them on his shoulders, spoke in Vietnamese, and told them about the S-shaped land, regardless of how much they cared. Clear. He loved them as he embraced a great love for the place he spoke of, as if it had always been so.
They walked from the Notre Dame Cathedral, where the pigeons still eagerly pecked for food every afternoon. Thomas stopped exactly where his grandfather had stood to wait for her fifty years ago. He closed his eyes, trying to visualize the lad from Van Hanh University with a sweat-soaked shirt, anxiously awaiting the silk tunic of the student from the Faculty of Letters.
For the first time in his life, Thomas felt that the "pain" he once saw on banners overseas was not just dry political slogans. Cutting, Aching. The silent sacrifice of a woman who stayed behind to care for an ailing mother, and the yearning of a man carrying half a heart halfway across the world. Separated to be bound tighter. Thomas listed the girls who had come into his own life—some for love, some for curiosity, some just for fun... none held that waiting, that parting, that connection like the story of his grandparents. Doubtful. Thomas never thought life held a dreamlike story, the kind only found in books or movies to create a climax for the audience. Absurd. Stories are written from life, and life is written into stories. Is film not the same?
Searching.
Her address was in a small alley on the outskirts. She greeted them in a pale-colored áo dài, her hair dyed the color of white clouds. She was not surprised to see them. She smiled, a sparkle like sunlight dissolving on the river.
"You’ve come back, haven't you?" she said in Vietnamese, slowly and clearly.
Thomas bowed his head awkwardly, using his meager, long-forgotten mother tongue: "Yes... we’ve come to visit Grandpa... and to visit you, Grandma."
Thomas felt as if she had known them for a long time, as if she had sat beside him during the days he played with them, or even when he visited the grave of their "real" grandmother in far-off America.
She led them into the house. On the altar, the photo of him smiling mischievously sat next to a small ceramic jar. She took out the remaining half of the two-dollar bill—the paper she had "burned" with him in her mind, but in reality, she had kept a part of its ash pressed into her notebook.
"Your grandfather said, he believed that you all would return!" she said softly, her eyes—lined by the kohl of time—shimmering like spring water.
That afternoon, she led the three youths back to the river wharf. Thomas took a handful of soil brought from the oak garden in North Carolina—where the old man had lived for forty years. He scattered it into the Saigon River. Western soil merged with Eastern silt. Ashes merged with alluvium.
Leaning against the railing, Lisa suddenly exclaimed: "Saigon is so beautiful, Grandma!"
The old woman draped her arm over the young girl’s shoulder, the exact same way he had once done to her. A warm current of electricity surged through the plaid fabric. Lisa felt a revival occurring in her own veins. She no longer felt like a stranger. Suddenly. The girl wanted to stay in this newly found place. She didn't quite understand why.
Thomas took out his camera, but then he lowered it. There are moments that cannot be captured by a lens, only by the heart. Pointless. The photos posted on Instagram or other networks, seeking likes or comments, seemed as if they would be swept out to sea and vanish. Only a shimmering image remained on the river. He saw the silhouettes of his grandparents, young and full of life, walking side by side on the Dong Khoi sidewalk.
The old woman spoke softly, her eyes drifting toward the river: "The circle is complete, my children. Now, everyone is free. Go in joy, until we meet again."
Evening fell, the river wind blew strongly. The Notre Dame Cathedral stood solemn behind them.
She smiled, a smile awaiting Spring, radiant on a face shaded with the color of incense smoke. The "exiled" children were no longer far away. They had found the remaining half of their heart right here on this road—the path their grandparents had shared for an entire lifetime.
..
Saigon, February 6, 2026. Thomas’s Blog!
Saigon is not found on the parchment map that Grandpa always kept; Saigon lives in Grandma’s breath and in the half of a two-dollar bill with its frayed folds of time.
We grew up with pride in skyscrapers and a global language, looking at Grandpa's old photos as if peering into a fossilized museum. We called ourselves free, but it turns out we were the ones trapped in the absence of roots.
This afternoon, standing by the Bach Dang wharf railing, watching Grandma pour the last grains of ash into the river, I finally understood the meaning of "release." It turns out, human happiness is not about owning square meters of land in a foreign country, but having a place to entrust one's ashes after a lifetime of upheaval. Happiness is when one dares to walk a road to its very end, whether that road is named Tu Do or Dong Khoi, as long as there is a hand to hold and a shoulder to lean on when hair has faded to the color of clouds.
Grandpa traveled around the world to find the half of his heart he left in Saigon. And we, children with blood tinted by the color of incense smoke, found ourselves in the withered yet forgiving smile of Grandma.
I will return to America, but my heart now has a new fold. A fold shaped like the heart of a two-dollar bill. I will tell my friends: Homeland is not where you are born, but where you feel your soul grow light upon touching the motherland.
In this threshold of seasons, I am no longer cold. Because I know, at some corner of Saigon, Grandpa’s soul is still walking beside Grandma, moving through the bustling street, smiling: "We’ve reached the end of the road, my dear..."
The circle is complete. Everything has turned to void; only love remains.
