[Sách] Sông Đà - Philippe Le Friller

"Sông Đà không chỉ là một dòng nước chảy qua núi rừng; nó là dòng máu nóng chảy trong huyết quản của Tây Bắc, mang theo cả ký ức của cha ông và hơi thở của tương lai." 

Sông Đà không chỉ đơn thuần là một cuốn sách ảnh; nó là một bài thơ bằng ánh sáng, một cuốn nhật ký hành trình xuyên thời gian và không gian của nhiếp ảnh gia người Pháp Philippe Le Friller. Qua hơn một thập kỷ gắn bó, Philippe đã khắc họa một dòng sông Đà không chỉ với tư cách là một thực thể địa lý, mà còn là một thực thể có linh hồn, có tính cách và có cả định mệnh gắn liền với con người Tây Bắc.

Nếu như trong văn học, Nguyễn Tuân đã bất tử hóa sông Đà bằng con chữ với sự hung bạo và trữ tình, thì Philippe Le Friller lại làm điều đó bằng ống kính. Cuốn sách dẫn dắt người xem đi từ những khúc sông thượng nguồn gập ghềnh, đầy ghềnh thác hiểm trở đến những công trường vĩ đại của các đập thủy điện.

Tác giả không chỉ chụp cảnh; ông chụp sự thay đổi. Sông Đà trong mắt Philippe là sự giằng co giữa vẻ đẹp thiên nhiên kỳ vĩ và nhịp sống công nghiệp hóa. Những bức ảnh về đại công trường thủy điện Sơn La, Hòa Bình hiện lên sừng sững, đối lập với sự tĩnh lặng của những bản làng chìm trong sương sớm.

"Tôi đi tìm sông Đà không phải để chinh phục nó, mà để học cách lắng nghe nó kể về những số phận người đã gắn bó với thác ghềnh suốt hàng nghìn năm qua."

Điểm chạm lớn nhất của cuốn sách chính là con người. Philippe dành một thời lượng lớn để ghi lại chân dung của những người dân tộc Thái, Mông, Dao... sống dọc hai bên bờ.

Chúng ta thấy những nụ cười trong veo của trẻ nhỏ, ánh mắt sâu thẳm của các cụ già và sự nhọc nhằn nhưng kiêu hãnh của những người lái đò. Những bức ảnh chân dung đen trắng của ông có một sức mạnh kỳ lạ, nó lột tả được vẻ đẹp mộc mạc, bền bỉ của con người trước sự khắc nghiệt của thiên nhiên.

"Giữa những khối bê tông khổng lồ của đập thủy điện và những cánh rừng già, tôi nhận ra một điều: Con người có thể thay đổi dòng chảy của một con sông, nhưng không bao giờ có thể dập tắt được cái chất hoang dại, tự do của nó."

Đặt cuốn sách xuống, lòng người xem không khỏi bùi ngùi. Trước đây, nhắc đến Sông Đà, tâm tưởng ta thường chỉ đóng khung trong hình ảnh "Người lái đò" của Nguyễn Tuân – một cuộc chiến giữa cái tôi cá nhân và thiên nhiên dữ dội. Nhưng qua ống kính của Philippe, ta chợt nhận ra một dòng chảy lịch sử rộng lớn hơn thế.

Sự xuất hiện của những dòng họ như họ Đèo không chỉ là câu chuyện của một gia tộc, mà là một minh chứng lịch sử cho sự hình thành và ổn định của vùng đất này. Nó gợi nhắc về hành trình của Homo sapiens từ thuở di cư xa xưa, chọn những dòng sông làm mạch sống để định cư và xây dựng nên những nền văn minh lúa nước rực rỡ.

Sông Đà đã chứng kiến tất cả: từ thuở hồng hoang con người nương tựa vào nước để sinh tồn, cho đến khi dòng sông trở thành ranh giới cho những cuộc tranh giành, chém giết và cả những thăng trầm của quyền lực. Dòng nước ấy vừa là mẹ hiền nuôi dưỡng, vừa là chứng nhân lặng lẽ cho những phần tối sáng trong lịch sử nhân loại.

Phong cách của Philippe Le Friller trong "Sông Đà" là sự kết hợp giữa nhiếp ảnh tư liệu và nhiếp ảnh nghệ thuật. Ông sử dụng ánh sáng tự nhiên một cách tài tình để tạo ra độ tương phản, làm nổi bật sự gai góc của đá rừng và sự mềm mại của mặt nước. Mỗi khuôn hình đều được chăm chút kỹ lưỡng về bố cục, mang đến cảm giác vừa chân thực, vừa như một giấc mơ về một vùng đất huyền thoại.

"Ánh mắt của người già vùng cao nhìn về phía dòng sông giống như nhìn vào một người bạn cũ – có sự thấu hiểu, có nỗi buồn, nhưng trên hết là một sự chấp nhận thanh thản trước dòng chảy của thời gian."

Sông Đà - Philippe Le Friller là một cuốn sách dành cho những ai yêu nhiếp ảnh, yêu Tây Bắc và muốn tìm hiểu về một chương quan trọng trong sự phát triển của Việt Nam. 

Cuốn sách là một nốt lặng cần thiết để chúng ta dừng lại và chiêm ngưỡng vẻ đẹp của một vùng đất đang thay đổi từng ngày, đồng thời suy ngẫm về vị thế của con người trong dòng chảy bất tận của thời gian.

***

"The Da River is not just a flow of water through mountains and forests; it is the hot blood coursing through the veins of the Northwest, carrying the memories of our ancestors and the breath of the future."

Sông Đà (The Da River) is not merely a photo book; it is a poem composed of light, a travel diary through time and space by the French photographer Philippe Le Friller. Over a decade of connection, Philippe has portrayed the Da River not just as a geographical entity, but as a soulful being with a distinct personality and a destiny intertwined with the people of the Northwest.

If in literature, Nguyen Tuan immortalized the Da River through words of ferocity and lyricism, Philippe Le Friller achieves this through his lens. The book leads the viewer from the rugged, rapid-filled upper reaches to the monumental construction sites of hydroelectric dams.

The author does not just photograph scenery; he photographs change. In Philippe’s eyes, the Da River is a tug-of-war between majestic natural beauty and the pulse of industrialization. Photos of the massive Son La and Hoa Binh hydroelectric sites stand towering, in stark contrast to the silence of villages submerged in early morning mist.

"I went searching for the Da River not to conquer it, but to learn how to listen to it tell the stories of the human fates that have been bound to these rapids for thousands of years."

The strongest point of connection in this book is the people. Philippe dedicates a vast amount of space to capturing the portraits of the Thai, H’Mong, and Dao ethnic groups living along the banks. We see the crystal-clear smiles of children, the profound gaze of the elderly, and the arduous yet proud spirit of the boatmen. His black-and-white portraits possess a haunting power, stripping away the superfluous to reveal the rustic, resilient beauty of humanity in the face of nature’s harshness.

"Between the giant concrete blocks of the dams and the ancient forests, I realized one thing: Humans can change the course of a river, but they can never extinguish its wild, free essence."

Setting the book down, the viewer is left with a sense of poignant reflection. Previously, our perception of the Da River was often framed by Nguyen Tuan’s "The Boatman"—a battle between the individual ego and fierce nature. But through Philippe’s lens, we recognize a much vaster historical current.

The presence of lineages like the Deo family is not just a clan’s history, but historical evidence of the formation and stability of this land. It recalls the journey of Homo sapiens from ancient migrations, choosing rivers as their lifeblood to settle and build brilliant wet-rice civilizations.

The Da River has witnessed it all: from the dawn of humanity when we leaned on water for survival, to when the river became a boundary for conflict, power struggles, and the ebbs and flows of authority. That water is both a nurturing mother and a silent witness to the light and dark shades of human history.

Philippe Le Friller’s style in "Sông Đà" is a blend of documentary and fine art photography. He masterfully uses natural light to create contrast, highlighting the jaggedness of the forest rocks and the softness of the water's surface. Each frame is meticulously composed, offering a feeling that is both grounded in reality and akin to a dream of a legendary land.

"The gaze of the elderly in the highlands toward the river is like looking at an old friend—there is understanding, there is sadness, but above all, a serene acceptance of the passage of time."

Sông Đà - Philippe Le Friller is a book for those who love photography, love the Northwest, and wish to understand a crucial chapter in Vietnam’s development. It is a necessary pause, a moment of silence for us to stop and admire the beauty of a land changing day by day, while contemplating the position of humanity within the endless flow of time.