"Trong văn phòng của Tự Lực Văn Đoàn, những mái đầu xanh đang đánh cuộc với lịch sử: dùng 'bút sắt' để khai tử những hủ lậu của 'bút lông' và vẽ nên một diện mạo mới cho người đàn ông Việt."
Nó vén rèm, để bước vào thế giới đằng sau của một thế giới khác—một nơi phục vụ những lạc thú ăn chơi, ngổn ngang những mùi "son phấn, mùi vật dụng và cả mùi người". Theo chân những mái đầu trẻ của Tự Lực Văn Đoàn (TLVĐ), nó bước vào văn phòng của họ, nơi những trí thức hấp thụ nền văn hóa Pháp và Châu Âu đang lơ lửng ở giao thời của Nho giáo và kiến thức trời Âu. Nó gặp lại quá nhiều con người: Nhất Linh, Vũ Trọng Phụng, Thạch Lam...Một sự đấu tranh nội tại bắt đầu bùng nổ.
Cuốn sách của Ben Tran đưa ta ngược dòng thời gian về buổi giao thời của lịch sử Việt Nam, khi kỳ thi Hương cuối cùng kết thúc vào năm 1919, để trả lời cho câu hỏi về căn tính nam giới trong một xã hội đang bị "bóp nghẹt" bởi thực dân và sự đổi thay.
Nó ngồi với Nhất Linh.
Nhất Linh là gã đầu tiên cầm cờ trong cuộc cách mạng thẩm mỹ này. Ben Tran phân tích rằng qua những nhân vật như Dũng trong Đoạn Tuyệt hay Lộc trong Hồn bướm mơ tiên, Nhất Linh đã xây dựng một nam tính gắn liền với sự giải phóng cá nhân.
Những người trẻ tuổi ở văn phòng TLVĐ không còn đo giá trị bằng khoa bảng, mà bằng sự thanh lịch, trí tuệ và đặc biệt là sự u sầu (melancholy). Nam tính của họ là một "chiến lược thẩm mỹ"—một cách để giữ khoảng cách với sự thô kệch của chế độ thuộc địa, khẳng định một cái tôi có chiều sâu giữa thế giới đang chuyển mình đầy hỗn loạn.
Nhìn sang một gã ngông nghênh - Vũ Trọng Phụng, gã như đóa sen lớn lên từ bùn đất, bung nở rực rở, tỏa một mùi ngăn ngắt như để ngạo đời.
Đối lập với vẻ lý tưởng của Nhất Linh là một Vũ Trọng Phụng tài hoa và gai góc. Ông quan sát "thế thời, thời thế" bằng một đôi mắt sắc lạnh, phơi bày sự "lai căng" và kệch cỡm của nam tính hậu khoa cử.
Qua nhân vật Xuân Tóc Đỏ trong Số Đỏ, nam tính hiện lên như một màn kịch lố bịch của tầng lớp thượng lưu dỏm. Vũ Trọng Phụng rực rỡ ra đi ở độ tuổi hoa đang bung nở nhất, để lại những bản cáo trạng đanh thép về "cái ác của sự dối trá" (như M. Scott Peck từng nói) trong lòng xã hội thuộc địa. Nếu Nhất Linh là ánh sáng lãng mạn, thì Vũ Trọng Phụng là ngọn lửa châm biếm soi rọi vào những góc tối của "mùi son phấn và mùi người" đầy tạp chất.
Giữa những cuộc đấu tranh nội tại gay gắt và sự náo nhiệt của phố thị, Thạch Lam hiện lên như một nốt trầm dịu dàng. Ông không chọn sự đối đầu trực diện hay trào phúng cay nghiệt, mà đưa nam tính trở về với căn tính nguyên bản qua những rung động tinh tế nhất.
Khi theo chân Thạch Lam về lại "Dưới bóng hoàng lan", ta thấy một nam tính được bồi đắp bởi sự thấu cảm (tương đồng với Omoiyari). Những người đàn ông của Thạch Lam mạnh mẽ ở sự tĩnh lặng, ở cách họ trân trọng những giá trị vật chất bình dị nhưng đầy hơi ấm tình thân. Đó là sự chữa lành cho những tâm hồn đang bị "nghẹt thở" bởi dòng chảy thực dụng của thời đại.
"Nam tính hậu khoa cử là một cuộc đàm phán đau đớn trên trang giấy, nơi ranh giới giữa bản ngã chân thật và những chiếc mặt nạ tân thời luôn mong manh như mùi hương hoàng lan trong gió."
Nó nhấp một ngụm chè, ngẫm về sự đối lập giữa Nhất Linh, Vũ Trọng Phụng và Thạch Lam. Một người cầm cờ tiên phong, một người phơi bày hiện thực nghiệt ngã, và một người giữ lại linh hồn dân tộc trong những điều nhỏ bé.
Đọc Ben Tran để thấy rằng, dù là nam tính lãng mạn hay sự lai căng, tất cả đều là những nỗ lực để không bị "bỏ quên" trong dòng chảy lịch sử.
"Hậu Khoa cử" là lời nhắc nhở rằng: sự hiện diện của chúng ta cần một điểm tựa thẩm mỹ và đạo đức vững chắc, để không trở thành những "Xuân Tóc Đỏ" vô hồn, và cũng không bị vùi lấp trong những lạc thú son phấn vô nghĩa của thời đại.
***
"In the office of the Self-Reliance Literary Group (Tự Lực Văn Đoàn), young minds were gambling with history: using the 'steel pen' to execute the obsolete traditions of the 'brush pen' and painting a new face for the Vietnamese man."
It (the character) draws back the curtain to step into the world behind another world—a place catering to hedonistic pleasures, cluttered with the "scents of cosmetics, objects, and the scent of people." Following the young leaders of the Self-Reliance Literary Group (SLG), it enters their office, where intellectuals absorbed in French and European cultures are hovering at the crossroads of Confucianism and Western knowledge. It encounters so many figures: Nhất Linh, Vũ Trọng Phụng, Thạch Lam... An internal struggle begins to erupt.
Ben Tran’s book takes us back to the transitional period of Vietnamese history, following the final imperial examination in 1919, to answer the question of masculine identity in a society "suffocated" by colonialism and change.
It sits with Nhất Linh. Nhất Linh was the first to wave the flag in this aesthetic revolution. Ben Tran analyzes that through characters like Dũng in "Breaking Ties" (Đoạn Tuyệt) or Lộc in "The Butterfly Spirit" (Hồn bướm mơ tiên), Nhất Linh constructed a masculinity tied to individual liberation. These young men at the SLG office no longer measured value by academic degrees, but by elegance, intellect, and notably, melancholy. Their masculinity was an "aesthetic strategy"—a way to maintain distance from the crudeness of the colonial regime, asserting a soulful "Self" amidst a world in chaotic transition.
It looks over at a defiant figure - Vũ Trọng Phụng. He is like a lotus rising from the mud, blooming brilliantly, radiating a sharp, pungent scent as if to mock the world. In contrast to Nhất Linh’s idealism is a talented and gritty Vũ Trọng Phụng. He observes the "circumstances of the times" with cold, sharp eyes, exposing the "hybridization" and pretentiousness of post-mandarinate masculinity. Through the character Xuân Tóc Đỏ in "Dumb Luck" (Số Đỏ), masculinity appears as a ridiculous play staged by the fake upper class. Vũ Trọng Phụng passed away brilliantly at the peak of his blooming, leaving behind stinging indictments of the "evil of lying" (as M. Scott Peck once said) within the heart of colonial society. If Nhất Linh was the romantic light, Vũ Trọng Phụng was the satirical flame illuminating the dark corners of the impure "scents of cosmetics and people."
Amidst the fierce internal struggles and urban bustle, Thạch Lam emerges as a gentle low note. He did not choose direct confrontation or bitter satire; instead, he returned masculinity to its original identity through the most delicate vibrations. Following Thạch Lam back "Under the Shadow of the Ylang-Ylang" (Dưới bóng hoàng lan), we see a masculinity nurtured by empathy (akin to Omoiyari). Thạch Lam’s men are strong in their silence, in how they cherish simple material values filled with familial warmth. This is the healing for souls being "suffocated" by the era's pragmatic flow.
"Post-mandarinate masculinity was a painful negotiation on paper, where the boundary between the true self and modern masks was always as fragile as the scent of ylang-ylang in the wind."
It takes a sip of tea, reflecting on the opposition between Nhất Linh, Vũ Trọng Phụng, and Thạch Lam. One held the pioneer flag, one exposed the harsh reality, and one preserved the national soul in small things. Reading Ben Tran is to see that, whether it be romantic masculinity or hybridization, all were efforts to avoid being "forgotten" in the current of history.
"Post-Mandarinate" is a reminder: our presence requires a solid aesthetic and moral anchor to avoid becoming soulless "Xuân Tóc Đỏs" and to keep from being buried in the meaningless cosmetic pleasures of the age.
