[Sách] Sam Altman - Thủ lĩnh chat GPT, CEO OpenaI - Chu Hằng Tinh

"Sam Altman không nhìn công nghệ như một công cụ kiếm tiền. Ông nhìn AI như một thực thể tiến hóa tất yếu của loài người, một thứ oxy mới cho nền văn minh Sapiens."

Phú Quốc những ngày này nắng vàng rực cả góc trời. Giữa cái oi ả của biển chiều, nó nhắn tin hỏi thăm cô em gái, một thói quen nhỏ như để duy trì và vun trồng một mối quan hệ cần được chăm sóc. 

Em cười, nhắn lại rằng mình vẫn đang miệt mài với những kế hoạch dài hạn. Năng lượng từ em tỏa ra qua từng dòng chữ, và em bảo em đang tìm hiểu về AI. Nó mỉm cười thả tim.

Tin nhắn của em khiến nó lần tìm về Copilot của Microsoft, sau khi đã miệt mài trải nghiệm hệ sinh thái Gemini của Google; ngay sau thời điểm ChatGPT làm cả thế giới phải chú ý đến. Nó chợt nhận ra cả một hành trình dịch chuyển của hai gã khổng lồ công nghệ này thực chất đều đang xoay quanh một trục tọa độ mang tên: Sam Altman.

Trong cuốn sách "Sam Altman - Thủ lĩnh Chat GPT, CEO OpenAI" của tác giả Chu Hằng Tinh, nó không chỉ được đọc về tiểu sử của một tỷ phú công nghệ thông thường. Đứng ở chặng đường nhìn lại, cuộc đời nó thấy mình quá mắn may khi được chứng kiến hai lần đổi thay vĩ đại của lịch sử công nghệ, đúng như lời Bill Gates từng đúc kết: "Trong đời, tôi mới chỉ chứng kiến hai lần công nghệ mang tính cách mạng: lần đầu là hệ điều hành đồ họa, và giờ đây là trí thông minh nhân tạo AI."

Chiếc máy tính biết tư duy và Bệ phóng của Giới tinh hoa

Đọc về Sam Altman, nó bất chợt liên tưởng đến hình ảnh những chàng trai công nghệ Việt thế hệ đầu tại Singapore từng viết trên dòng nhật ký blog của mình—những con người cởi mở, kết nối, luôn mang trong mình nỗi khát khao được bước vào sân chơi quốc tế và tỏa sáng rực rỡ.

Sam Altman, gã trai gốc Do Thái ấy, từ thuở thiếu niên đã mang lên mình nỗi khát khao cháy bỏng về một chiếc máy tính biết tư duy. Chiếc máy tính Macintosh mà cha mẹ tặng đứa trẻ 8 tuổi ngày nào đã trở thành bệ phóng tư duy cho cả một đời người. 

Bỏ học Stanford—đó là điểm chung của những gã lạc loài chẳng muốn phí phạm thời gian vào những lối mòn đúc sẵn. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó thì chưa đủ để nói về các thiên tài; họ luôn có một con đường rõ ràng và nhận được sự hỗ trợ, dẫn dắt từ giới tinh hoa bậc nhất. Điều này chẳng phải cổ vũ cho việc nghỉ học, nhận ra thiên tài học tập mãi đến cuối đời.

Chu Hằng Tinh đã bóc tách trọn vẹn hành trình từ một cậu bé bỏ học cho đến khi trở thành "vị vua không vương miện" của Thung lũng Silicon, người kích hoạt một nhát chạm lịch sử làm thay đổi vĩnh viễn cách con người giao tiếp với tri thức.

"Sam Altman không nhìn công nghệ như một công cụ kiếm tiền. Ông nhìn AI như một thực thể tiến hóa tất yếu của loài người, một thứ oxy mới cho nền văn minh Sapiens."

Chiến lược lạnh lùng và những Hợp đồng tâm lý phức tạp

Tác giả đã rất thành công khi mô tả Sam Altman không phải như một kẻ mộng mơ viển vông, mà là một nhà chiến lược lạnh lùng với một bộ óc thực nghiệm chuẩn xác. Sinh ra trong một gia đình Do Thái, Sam thừa hưởng thứ gene nhạy bén với thời cuộc và một sự tự chủ (Autonomy) tuyệt đối. Khác với những chính trị gia luôn "nhào nặn" lời nói để tìm kiếm hư danh chức sắc, Sam Altman thẳng thắn đối diện với công nghệ.

Nhớ. Nó lại nghĩ đến một đứa em khác, đang dấn thân vào lĩnh vực tài chính, ngân hàng. Lấy phòng quản trị rủi ro làm chỗ neo đậu, em được giao trọng trách lớn về chuyển đổi số, và AI chính là một trong những con bot mà em đang tự tay tạo ra...để chơi, trải nghiệm một xu hướng.

Cuốn sách dắt độc giả đi qua những ngày đầu gian khó của OpenAI, khi công ty còn là một tổ chức phi lợi nhuận với mục tiêu lãng mạn: bảo vệ nhân loại khỏi sự thống trị của AI độc quyền. Bản thân Sam đã phải thực hiện những chuyển đổi vô cùng phức tạp với những bộ óc tinh hoa nhất thế giới: từ sự điên rồ đầy ngạo nghễ của Elon Musk, tầm nhìn thực dụng của Bill Gates, cho đến những triết lý sản phẩm tối giản chịu ảnh hưởng từ Steve Jobs. Vượt qua những hoài nghi, quấy rối tinh thần từ giới học thuật và những thất bại nghẹt thở trong phòng thí nghiệm, Sam đã đưa OpenAI vượt qua vùng tối để tạo nên hiện tượng ChatGPT.

"Mối nguy hiểm lớn nhất của AI không phải là việc chúng sẽ tiêu diệt con người, mà là việc chúng ta sẽ quên mất cách làm người trước khi chúng kịp thông minh hơn chúng ta."

Sam Altman hiểu rõ điều đó. Cuộc khủng hoảng sa thải rồi quay trở lại OpenAI ngoạn mục của ông trong vòng 5 ngày chính là một nhát chạm thực tế khốc liệt. Nó chứng minh rằng ngay cả trong thế giới của những thuật toán tối cao, thì những va đập của sự chính trực và tinh thần gắn kết giữa người với người vẫn là thứ duy nhất quyết định vận mệnh của một đế chế.

Cuốn sách của Chu Hằng Tinh là một nhát chạm buốt người nhưng vô cùng cần thiết cho những ai đang sống trong kỷ nguyên số. Nó nhắc nhở chúng ta rằng, dẫu thế giới có phát triển đến đâu, dẫu những siêu máy tính có thể xử lý hàng tỷ dữ liệu trong một giây như một "Funes kẻ nhớ dai" phiên bản công nghệ, thì con người vẫn là chủ thể duy nhất sở hữu trái tim biết rung động.

***

"Sam Altman does not view technology as a money-making tool. He sees AI as an inevitable evolutionary entity of humankind, a new form of oxygen for the Sapiens civilization."

Phú Quốc during these days is drenched in brilliant golden sunlight that fills the sky. Amidst the sweltering heat of the evening sea, it (the character) text messages its younger sister—a small habit to maintain and cultivate a relationship that needs nurturing.

She replies with a smile through her text, stating that she is still deeply engrossed in her long-term plans. The energy radiating from her words is palpable, and she mentions that she is currently learning about AI. It smiles and leaves a heart reaction.

Her message prompts it to look into Microsoft’s Copilot, after having thoroughly explored Google’s Gemini ecosystem—coming right after the moment ChatGPT caught the entire world's attention. It suddenly realizes that the entire developmental journey of these two tech giants actually revolves around a single coordinate named: Sam Altman.

In the book "Sam Altman - The Leader of ChatGPT, CEO of OpenAI" by author Chu Hang Tinh, it does not merely read an ordinary biography of a tech billionaire. Looking back from this stage of its life, it feels incredibly fortunate to have witnessed two monumental shifts in technological history, precisely as Bill Gates once concluded: "In my lifetime, I have seen two demonstrations of technology that struck me as revolutionary: the first was the graphical user interface, and the second is artificial intelligence (AI)."

The Thinking Computer and the Launchpad of the Elite Reading about Sam Altman, it is suddenly reminded of the first generation of Vietnamese tech youths in Singapore who used to write on their personal blogs—those open, connected individuals who always carried a burning desire to step into the international arena and shine brilliantly.

Sam Altman, that youth of Jewish descent, carried a fierce yearning for a thinking computer since his adolescence. The Macintosh computer given to him by his parents when he was an eight-year-old child became the cognitive launchpad for his entire life.

Dropping out of Stanford—that is the common trait among those misfits who refuse to waste time on pre-molded paths. Yet, merely stopping there is not enough to define these geniuses; they always possess a clear trajectory and receive the support and guidance of the absolute global elite. This does not serve as an encouragement to drop out of school, recognizing that true geniuses remain lifelong learners.

Chu Hang Tinh completely dissects the journey from a college dropout to becoming the "uncrowned king" of Silicon Valley—the man who activated a historical touch that permanently altered how humans interact with knowledge.

"Sam Altman does not view technology as a money-making tool. He sees AI as an inevitable evolutionary entity of humankind, a new form of oxygen for the Sapiens civilization."

The Cold Strategy and Complex Psychological Contracts The author successfully depicts Sam Altman not as a delusional dreamer, but as a cold strategist possessed of a precise empirical mind. Born into a Jewish family, Sam inherited the genetic trait of being highly perceptive to temporal shifts and an absolute sense of autonomy. Unlike politicians who constantly "mold" their words to seek the hollow status of official titles, Sam Altman confronts technology with sheer upfront honesty.

It remembers. It thinks of another younger brother, who is venturing into the financial and banking sector. Anchoring himself within the risk management department, he has been entrusted with the massive responsibility of digital transformation, and AI happens to be one of the bots he is personally creating... just for fun, to experience a rising trend.

The book leads the reader through the arduous early days of OpenAI when the company was still a non-profit organization with a romantic goal: protecting humanity from the dominance of monopolized AI. Sam himself had to navigate incredibly complex transitions with the finest minds in the world: from the arrogant madness of Elon Musk and the pragmatic vision of Bill Gates to the minimalist product philosophies influenced by Steve Jobs. Overcoming skepticism, the moral harassment from academia, and suffocating failures in the laboratory, Sam guided OpenAI through the dark zone to forge the phenomenon of ChatGPT.

"The ultimate danger of AI is not that it will wipe out humanity, but that we will forget how to be human before it manages to become smarter than us."

Sam Altman understood this perfectly. The crisis of being fired and his spectacular return to OpenAI within five days was a fierce touch of reality. It proves that even in a world of supreme algorithms, the collisions of integrity and the spirit of human connection remain the only forces that dictate the destiny of an empire.

Chu Hang Tinh’s book is a piercing touch, cold but profoundly necessary for those living in the digital age. It reminds us that no matter how much the world develops, even if supercomputers can process billions of data points in a single second like a technological version of "Funes the Memorious," humans remain the sole subjects who possess a heart that knows how to vibrate

[Sách] Ngôn ngữ của sự cuồng tín - Amanda Montell

 

"Ngôn ngữ là thứ thay đổi cách chúng ta nhìn thế giới, và cách chúng ta nhìn thế giới thay đổi ngôn ngữ của chúng ta." 

Sự kiểm định là suy nghĩ đầu tiên chạy qua đầu; khi bản thân đọc một quyển sách gây nhiều tranh cải với những góc nhìn ngược lại hoàn toàn như mặt trái của tấm huân chương, điều chỉ duy nhất thông qua sự tự tin khẳng định của duy nhất tác giả. Hầu hết các nguồn thông tin kiểm chứng trên mạng xã hội đều không có, chỉ có hai trường hợp, một là bị chặn xóa hoặc là hoàn toàn không tồn tại. Lửng lơ những câu hỏi cần phải có một sự kiểm duyệt với ấn phẩm in như sách. 

Trong thế giới đầy rẫy thông tin và những làn sóng tư tưởng mới, khả năng nhận diện và hiểu được cách ngôn ngữ định hình niềm tin của chúng ta trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Cuốn sách "Ngôn ngữ của sự cuồng tín" (Cultish: The Language of Fanaticism) của Amanda Montell không chỉ là một nghiên cứu học thuật khô khan mà còn là một hành trình hấp dẫn vào cách các nhóm, từ các giáo phái đến các công ty đa cấp hay thậm chí là những cộng đồng "wellness" thời thượng, sử dụng ngôn ngữ để thu hút, thuyết phục và giữ chân thành viên.

Montell, với giọng văn sắc sảo, hóm hỉnh và đầy tính nghiên cứu, đã bóc tách từng lớp vỏ bọc ngôn ngữ mà các tổ chức này sử dụng. Cô không chỉ dừng lại ở những trường hợp cực đoan như giáo phái khét tiếng Jim Jones mà còn mở rộng ra các hiện tượng văn hóa đại chúng gần gũi hơn, khiến người đọc phải giật mình tự hỏi: liệu mình có đang bị ảnh hưởng bởi những "ngôn ngữ cuồng tín" mà không hay biết?

Một trong những điểm mạnh nhất của cuốn sách là cách Montell cho thấy ngôn ngữ không chỉ là công cụ truyền tải thông tin mà còn là phương tiện kiến tạo thực tại. Cô khám phá những chiến lược ngôn ngữ tinh vi như việc tạo ra từ ngữ mới, biệt ngữ độc quyền, cách sử dụng các cụm từ mơ hồ nhưng đầy sức gợi, hay thậm chí là sự lặp lại ám ảnh để củng cố hệ tư tưởng của nhóm.

"Biệt ngữ tạo ra sự gắn kết giữa những người 'bên trong' và đẩy những người 'bên ngoài' ra xa." 

Đây là một sự thật hiển nhiên nhưng ít người để ý trong các cộng đồng "cuồng tín" hoặc có cấu trúc chặt chẽ. Việc sử dụng biệt ngữ không chỉ giúp thành viên cảm thấy thuộc về một nhóm đặc biệt mà còn tạo ra rào cản vô hình, khiến những người không thuộc nhóm khó có thể thâm nhập hoặc thậm chí là hiểu được những gì đang diễn ra, từ đó củng cố quyền lực và tính độc quyền của nhóm.

"Ngôn ngữ của sự cuồng tín" là một cuốn sách đáng đọc cho bất kỳ ai muốn hiểu sâu hơn về sức mạnh của ngôn ngữ trong việc định hình xã hội và tâm lý con người. Nó không chỉ cung cấp cái nhìn sâu sắc về các hiện tượng "cuồng tín" mà còn trang bị cho bạn khả năng tư duy phản biện để nhận diện và bảo vệ mình trước những ảnh hưởng ngôn ngữ tinh vi trong cuộc sống hàng ngày. Cuốn sách này sẽ khiến bạn nhìn nhận lại cách mình giao tiếp và cách những lời nói xung quanh tác động đến bạn.

***

"Language is what changes how we see the world, and how we see the world changes our language."

My first thought is always verification; when I read a controversial book offering completely inverse perspectives, like the flip side of a medal, the only thing upholding it is the author's sole, confident assertion. Most verifying information sources online are non-existent, either blocked and deleted or simply never created. This leaves lingering questions about the need for censorship or vetting for printed publications like books.

---

In a world overflowing with information and new ideological waves, the ability to recognize and understand how language shapes our beliefs has become more crucial than ever. Amanda Montell's "Cultish: The Language of Fanaticism" is not merely a dry academic study, but a fascinating journey into how groups—from religious cults to multi-level marketing schemes, or even trendy "wellness" communities—employ language to attract, persuade, and retain members.

Montell, with her sharp, witty, and deeply researched prose, meticulously peels back the layers of linguistic manipulation these organizations use. She doesn't just stop at extreme cases like Jim Jones' notorious cult but expands to more relatable pop culture phenomena, making readers pause and ask themselves: am I unknowingly influenced by "cultish language"?

One of the book's greatest strengths is how Montell illustrates that language is not just a tool for conveying information but a means of creating reality. She explores sophisticated linguistic strategies such as coining new terms, exclusive jargon, the use of ambiguous but evocative phrases, or even obsessive repetition to reinforce a group's ideology.

"Jargon both bonds people on the inside and pushes people on the outside away."

This is an obvious yet often overlooked truth within "cultish" or tightly structured communities. The use of jargon not only makes members feel part of a special group but also creates an invisible barrier, making it difficult for outsiders to penetrate or even comprehend what is happening, thereby reinforcing the group's power and exclusivity.

"Cultish: The Language of Fanaticism" is a must-read for anyone seeking a deeper understanding of language's power in shaping society and human psychology. It not only offers profound insights into "cultish" phenomena but also equips you with the critical thinking skills to recognize and protect yourself from subtle linguistic influences in everyday life. This book will make you re-evaluate how you communicate and how the words around you impact you.

Nhật ký của cha - Merci - Sách [Dad's diary - Merci- Book]

Một tối Sài Gòn thấm mùi khói bụi và đèn vàng, xe máy nối đuôi nhau trên con đường Hai Bà Trưng như thể một dòng chảy không bao giờ dứt. Những quán cà phê vỉa hè rì rào tiếng cười nói, mùi bánh tráng nướng thoảng qua khiến bụng đói cồn cào. Trên chiếc xe máy đã sờn yên vì thời gian, ông già và thằng nhóc Merci – đứa con trai đầu lòng đang dần chạm vào tuổi mười hai, cùng nhau rẽ vào con đường quen thuộc: Nhà sách.

Tiếng nhạc xập xình từ loa của tiệm bên kia đường phát ra một bản remix cũ mèm của "Người lạ ơi", làm nền cho câu hỏi bất ngờ vang lên sau lưng:

– Ba nè… ba đọc sách để làm gì vậy?

Ông già khựng tay ga, quay đầu nhìn vào đứa trẻ ngồi ở sau mình. Đứa trẻ sắp không còn trẻ. Lơ đãng. Ánh đèn đường rọi vào mắt thằng nhóc, ánh lên sự tò mò ngây ngô mà ông già từng thấy trong chính mắt mình hồi còn nhỏ. Câu hỏi đó không mới, nhưng cái cách thằng nhóc hỏi, giữa tiếng xe cộ ồn ào và mùi khói xăng của một buổi tối chộn rộn, lại khiến ông già giật mình. Như thể một cây kim nhỏ chích vào tim, nhói lên vài giây rồi lan ra cả một chuỗi ký ức.

Ông già không trả lời ngay. Chỉ nhếch miệng cười, và cho xe rẽ trái vào bãi giữ xe trước nhà sách F... Bước xuống xe, ông già chỉnh lại quai mũ bảo hiểm, vuốt nhẹ mái tóc bù xù của thằng nhóc, rồi nói:

– Vô nhà sách đã, rồi ông già nói cho nghe.

Chúng tôi bước vào không gian mát lạnh của máy lạnh, mùi giấy mới khiến ông già thấy lòng bình yên một cách kỳ lạ. Thằng nhóc chạy về quầy sách thiếu nhi quen thuộc. Ông già lững thững đến khu sách văn hóa, chạm tay vào một cuốn của Harari, "21 bài học cho thế kỷ 21". Bìa sách vẫn vậy, lạnh và hơi sắc như chính cách tác giả mở ra từng trang đầy trăn trở.

Merci quay lại, ôm theo một chồng sách:

– Ba, con muốn mua mấy cuốn này.

– Có "Bill Gate" à? Con chưa đọc xong quyển “dạy con làm giàu” lần trước mà?

– Con muốn tìm hiểu xem có khác với chú “câu cá trên trời không?” .

Ông già cười. Khoái. Thằng nhóc như là thừa hưởng “máu đọc” từ ông già. Ông già dắt thằng nhóc ra quầy thanh toán, rồi rủ ngồi ở quán nước bên hông nhà sách. 

Quán nhỏ, người thưa. Một cóc trà và một ly nước ép. Thằng nhóc giờ có sự chú ý đến thân thể nhiều hơn, đâu đó còn có cả một quyết tâm giảm cân. Lạ. Tin nhắn bắt đầu qua lại trong những buổi cuối ngày, có nụ cười bất chợt tìm đến. Một mình. 

Đèn xe chiếu qua tấm kính, rọi bóng hai cha con lên tường, như hai cái bóng già trẻ đang trò chuyện giữa Sài Gòn không ngủ.

– Nãy con hỏi ba đọc sách để làm gì đúng không? – Ông già bắt đầu, vừa khuấy đá trong cốc vừa để mắt xem nó có tập trung không.

Merci gật đầu, chân đung đưa dưới gầm bàn.

– Ba đọc sách vì nghèo. – Ông già nói, chẳng buồn châm biếm, chỉ là một sự thật trần trụi mà dịu dàng.

Thằng nhỏ trợn mắt, chưa hiểu hết.

– Nghèo ở đây là nghèo đủ thứ: nghèo tiền, nghèo thời gian, nghèo cả trải nghiệm. Nhưng nhờ sách, ba học được cách làm cha, làm chồng, làm người. Sách dạy ba biết yêu thương, biết chịu trách nhiệm. Như thể tìm về con "Đường xưa mây trắng", để con tim mình chẳng còn một nổi sợ, bởi không sinh, không diệt.

– Sách nghe như người thầy của ba?

– Ừ. Là một người thầy thầm lặng, bảng là giấy trắng, phấn viết ở hư không, chỉ có dòng chữ tuôn trào chẳng bao giờ dứt, trong đó chỉ đưa ra những câu hỏi chờ con tự hiểu. Con sẽ thấy mình nhỏ bé khi đọc càng nhiều.

– Mà sao ba đọc hoài vậy? 

– Vì sách còn là bạn, Merci à. Một người bạn đưa ba đi vòng quanh thế giới, từ Paris đến Kyoto, từ chiến trường thời Napoleon trong "Chiến tranh và hòa bình" đến buổi chiều mưa ở Hà Nội trong "Gió heo may đã về". Con sẽ đến đó không cần visa, không cần tiền máy bay.

Ánh mắt thằng nhóc long lanh; như thể nhìn một gã sống lâu vẫn còn nghĩ về câu chuyện thơ ấu như Doraemon có cánh cửa thần kỳ. Ngộ.

Ông già cười và tiếp câu chuyện của mình:

– Chính xác như một người bạn! Và đôi khi, bạn ấy còn giúp ba trở về thời quá khứ, cái hồi ba còn là thằng nhóc nhà quê chuyên đi tìm truyện tranh để đọc.

Ông già muốn kể nhiều hơn, kể cho Merci nghe về buổi chiều đầu tiên ông già cầm được quyển truyện tranh “Dũng sĩ Hesman” bị rách bìa, chỉ còn nửa cuốn, nhưng đọc đi đọc lại hàng chục lần. Về ngày mưa, ông già ngồi ở một sàn nước sau nhà, lật giở từng trang sách, hồn lạc vào trong câu chuyện cổ tích của ngày xưa. Một bên bếp lửa, một bên mưa, ông già ngồi đọc một“Tuổi thơ dữ dội” đến nức nở.

Ngẫm. Ông già và Sách. Hỏi, đó có phải là tri kỷ không? Thoại. Một mình. Như thể trở thành một quyển sách sống, đang ngồi ghi lại những thổn thức của ông già. 

Có những lúc mệt mỏi, ông già không cần ai nói gì, chỉ cần mở lại một cuốn sách ra là như một thế giới mới tìm đến như "Tôi là Bêtô" hay "Đi qua hoa cúc", là thấy lòng dịu đi như được ôm lấy. Như thể hồi ức mở rộng vòng tay đón nhận về một thuẩ học trò. Lặng thầm. Sách giống như người bạn tri âm, ngồi im lặng nghe mình kể khổ. Thậm chí đôi khi ông già thấy mình trong chính những nhân vật đó.

– Giống như lần con đọc “Nhóc Nicolas” rồi, ba nói ôm sách hôn tới hôn lui hả ba?

Ông già phì cười, lấy tay xoa đầu Merci:

– Ờ, như một sự cuồng tín vậy. Sách phải khiến người ta rung động thì mới là sách hay. Đó là những quyển sách khi gấp lại, lòng ta lại cảm thấy rạo rực lâng lâng, hay muốn viết những dòng cảm xúc, những gì học được. Khó tìm. Dẫu vậy vẫn là đang tồn tại những quyển sách hay, chẳng là phải nhọc lòng ta tìm ra mà thôi. 

Nhưng nhớ nè, đọc vừa đủ thôi. Đừng cố gồng mình đọc chỉ vì ông già yêu cầu. Nhớ. Ông già biết mấy đứa nhỏ, những đứa mình gắn thêm trách nhiệm khi đi cùng nhau một hành trình. Biệt lập. Ngót nghét đã gần mười năm. Có đứa chẳng thích đọc sách lắm.

Ngộ. Ông già như thể phát cuồng. Gán ghép, bắt buộc đủ cả trò, đến độ điên rồ trả tiền khuyến khích đọc sách với thuyết trình để làm quen. Một người bạn giá trị và đắt giá để làm quen. 

Ông già nhấp một ngụm trà, như thể đang ngồi xuống cùng với những tác giả của mình để lắng nghe, thưa chuyện. Luận bàn đọc sách phải ra sao.

– Ừ, hay đó. Đọc sách cũng giống như ăn. Phải từ tốn, phải cảm nhận. Sách sẽ nuôi lớn con, từng chút một. Và ba hy vọng, sau này, con cũng sẽ chia sẻ điều đó lại cho người khác. Như cách ba đang làm với con.

Thật ra, ông già không chỉ chia sẻ với mỗi thằng nhóc. Miệt mài, ông già cứ ngồi gõ phím, viết những dòng chữ cho mỗi quyển sách như nhật ký đề từ ghi vội, cho những con người lướt qua trang mạng mỗi sáng online, lại thấy gì đó mới hay của một ngày, như cách ông già nuôi dưỡng tâm hồn của mình theo thời gian bị bào mòn với cơm, áo lẫn gạo, tiền.  

Tiếng còi xe bên ngoài kéo dài như sợi chỉ, văng vẳng vọng vào. Ông già nhìn Merci – thằng nhóc đang nâng niu cuốn sách mới mua như báu vật. Một hình ảnh khiến ông già thấy nhẹ lòng, như thể dù cuộc sống có kéo mình đi đâu, thì ở đâu đó, hành trình này vẫn đáng giá. Hiện tại là ở đây.

Ông già chống tay đứng dậy:

– Về thôi con.

Merci bật cười, ôm chồng sách như ôm giấc mơ. Hai cha con hòa vào dòng người xe đông như mắc cửi trên đường Hai Bà Trưng, lòng nhẹ tênh, như vừa ghé qua một thế giới khác, nơi những trang sách vẫn âm thầm thắp lên niềm tin và sự sống.

Sách luôn hữu ích. Chỉ cần ta đọc bằng cả trái tim.

Và hành trình làm cha, đôi khi, bắt đầu từ một câu hỏi giản đơn: "Ba ơi, ba đọc sách để làm gì?"

***

A Saigon night steeped in dust and amber lights.
Motorbikes snaked along Hai Bà Trưng street like an unending current. The sidewalk cafés hummed with laughter and chatter; the scent of grilled rice paper drifted by, stirring a sharp hunger. On an old motorbike with a worn-out seat, an old man and Merci – his eldest son, almost twelve now – turned down a familiar street: the bookstore.

From across the street, a shop’s loudspeaker blared a tired remix of “Người lạ ơi” as a backdrop to an unexpected question from behind:

— “Dad… why do you read books?”

The old man eased off the throttle, glancing back at the boy behind him. The boy who was no longer quite a boy. His gaze was distant. The streetlight caught his eyes, revealing a naive curiosity – the same curiosity the old man once saw in his own eyes. The question wasn’t new, but the timing, amidst the honking traffic and gasoline fumes of a bustling evening, made the old man pause. As if a needle pricked his heart—sharp for a second, then rippling out into a stream of memories.

He didn’t answer right away. Just smiled wryly and turned left into the parking lot of the F... bookstore.
After parking, he adjusted the helmet strap, smoothed the boy’s messy hair, and said:

— “Let’s go into the bookstore first. I’ll tell you inside.”

They entered the air-conditioned space, the scent of new paper bringing a strange peace to the old man's heart. The boy ran off to the children’s section. The old man wandered to the culture books aisle, brushing his hand over Harari’s "21 Lessons for the 21st Century." The cover was the same—cool, a bit sharp—like the author's piercing, contemplative prose.

Merci returned with a stack of books:

— “Dad, I want to buy these.”

— “Oh, one about Bill Gates? You haven’t even finished Rich Dad Poor Dad yet.”

— “I want to see how he’s different from the ‘man who fishes in the sky’.”

The old man laughed. Pleased. The boy seemed to have inherited his “reading blood.” They paid for the books and sat at the café next to the bookstore.

It was a small place, quiet. A cup of iced tea and a juice. The boy was now more conscious about his body, even showing signs of a determination to lose weight. Strange. Texts began appearing late in the day, spontaneous smiles blooming out of nowhere. Alone.

Headlights passed by the glass wall, casting the shadows of the father and son on the wall—an old man and a boy talking in sleepless Saigon.

— “So… you asked me why I read books, right?” the old man began, stirring the ice in his drink while glancing at the boy to see if he was listening.

Merci nodded, feet swinging under the table.

— “I read books because I was poor.”
The old man said it plainly—not mockingly, but with a tender honesty.

The boy widened his eyes, not quite understanding.

- Poor in every way: money, time, even experience. But through books, I learned how to be a father, a husband, a human being. Books taught me love, responsibility. Like following the path in Old Path White Clouds, so that the heart fears nothing—no birth, no death.”

— “So books were like a teacher to you?”

— “Yes. A silent teacher. Its board is blank paper, its chalk writes in thin air, and all it does is pose questions for you to find your own answers. The more you read, the smaller you realize you are.”

— “But why do you keep reading so much?”

— “Because books are also friends, Merci. A friend who takes me around the world, from Paris to Kyoto, from Napoleon’s battlefield in War and Peace to a rainy afternoon in Hanoi in The Autumn Winds Have Come. You can go there without a visa, without a plane ticket.”

The boy’s eyes sparkled, as if he was listening to an old man still dreaming of childhood, like Doraemon’s magic door. Funny.

The old man smiled and continued:

— “Yes, exactly like a friend. And sometimes, that friend brings me back to the past, when I was just a village boy sneaking comic books to read.”

He wanted to tell Merci more—about the first time he held a tattered copy of Hero Hesman, just half a book, but read dozens of times. About rainy days when he’d sit near the back porch, flipping through pages, getting lost in old fairy tales. One side, a fire. The other, the rain. Reading A Fierce Childhood, sobbing.

He paused. He and books. Were they soulmates? A dialogue. With himself. As if becoming a living book, recording the old man’s innermost stirrings.

Sometimes, when exhausted, he didn’t need words from anyone. Just opening a book—I Am Beto or Through the Chrysanthemums—was like being embraced. Like a memory reaching out to welcome back a schoolboy self. Quiet. Books were like confidants, silently listening. Sometimes, he saw himself in their characters.

— “Like when I read Little Nicolas, and you said you used to hug your books and kiss them?”

The old man chuckled, ruffling Merci’s hair.

— “Yeah… like a book fanatic. A good book should move you. The kind of book you close, and your heart stirs, and you want to write something down, something you learned. Rare, but they exist. You just have to search for them.”

— “But remember, read just enough. Don’t force yourself just because I said so. I know kids, especially the ones we walk this journey with. Separate souls. It’s been nearly ten years. Some kids don’t like reading at all.”

Strange. The old man had gone overboard—forcing, bribing with rewards, even hosting book presentations to spark interest. An expensive and priceless friend to get to know.

He sipped his tea, as if sitting down with his favorite authors, listening and conversing. Mulling over how one should read.

— “Yes, reading is like eating. You need to slow down and savor. Books will nourish you, bit by bit. And I hope one day, you’ll share that with someone else—like I’m sharing it with you.”

In truth, the old man didn’t only share with the boy. Tirelessly, he kept typing, writing reflections for each book like rushed diary entries—for people scrolling through morning feeds, hoping they’d stumble upon something meaningful for the day. That’s how he nourished his soul, worn down by rice, bills, and survival.

Outside, a motorbike horn stretched like thread into the quiet. The old man looked at Merci—holding his new books like treasures. A moment that filled him with ease, as if no matter where life dragged him, this journey still mattered. The present was here.

He braced his hand on the bench and stood up:

— “Let’s go home, son.”

Merci laughed, hugging the stack of books like holding a dream. Father and son melted back into...