"Jazz không nằm ở những nốt nhạc nung nấu trong khuông nhạc xơ cứng. Nó là nhát cắt ứng tác trần trụi của bản thể—nơi tiếng kèn saxophone rền rĩ nghẹn ngào xé rách sự phẳng lặng của đêm đen, nối liền vệt ức ức viễn xứ với tiếng thở dại thô mộc của cội nguồn."
Công bằng mà viết, nó biết đến Jazz, đầu tiên phải kể đến saxophone—thứ nhạc cụ có thanh âm ma mị, da thiết làm nó mê đắm đến hoại tử cả xúc cảm. Và để rõ ràng hơn nữa, người đã khơi gợi, rạch tung cánh cửa đưa nó bước vào địa hạt âm nhạc đầy mê dụ ấy chính là Trần Mạnh Tuấn.
Đó là cả một vệt ký ức lảng bảng ở ngưỡng trời chao đảo giữa những năm tháng cuối cấp phổ thông và bước chân đầu tiên vào ngưỡng cửa đại học. Ngày ấy, cô bạn học chuyên Lê Hồng Phong tròn tuổi mộng đã dắt nó tìm về "thánh địa" của những khoảng lặng: nơi quầy đĩa bày bán ngăn nắp trong nhà sách Xuân Thu nằm khép mình trên con đường Đồng Khởi sầm uất. Ngót nghét đã mấy chục năm trôi qua. Mùi giấy cũ, ánh đèn vàng ám bụi và những bìa đĩa CD xếp hàng đờ đẫn ngày ấy vẫn đọng lại trong tâm khảm nó như một vệt sơn chưa kịp khô.
"Về quê" của Phó Đức Phương qua tiếng kèn saxophone Trần Mạnh Tuấn trở thành giai điệu hòa khí trinh nguyên mà nó chọn lựa. Dù bản chất gốc mang đậm âm hưởng dân gian Bắc Bộ, nhưng qua ngón bấm và hơi thở ứng tác biến tấu tự do của Trần Mạnh Tuấn, câu kèn đã mang trọn vẹn tinh thần Smooth Jazz—vừa mềm mại, vừa phá phá mọi rào cản khuông nhạc xơ cứng. Có một gã sinh viên cứ nghe miết đến đĩa mòn.
Nó thường thả cho tâm hồn mình dìu dắt vào giai điệu ấy trong những phút giây khắc khoải tìm kiếm xúc cảm để viết bài, hay đơn giản chỉ là để tự mình "hồn lây lất" qua những ngày dài cô độc. Bên cạnh những bản tấu bốn mùa (Four Seasons) kiêu hãnh của Vivaldi hay những bản hòa tấu thanh khiết của Mozart miệt mài đi tìm lại bóng hình ấu thơ và sự biến chuyển diệu kỳ của thiên nhiên, tiếng kèn saxophone
Để rồi ngày hôm nay, cô em "giám tuyển" của riêng nó—một danh xưng đằm thắm nó trân trọng dành riêng cho em—đã gửi vào Nam một thước phim hành trình đầy đặn. Thước phim ấy như một chiếc chìa khóa đồng mở ra cánh cửa lịch sử Việt đan cài cùng từng vệt trầm tích của Jazz.
Nó bước chân theo cuốn sách của Tan - Tangbau, mở cửa. Tác phẩm "Jazz ở Hà Nội" xuất hiện như một khoảng trắng thẩm mỹ tĩnh lặng, đưa nó trôi dạt ngược dòng thời gian, lần tìm về những vệt ký ức lỏng lẻo của một thời sinh viên lang bạt.
Những năm tháng sinh viên ở Sài Gòn, có những đêm mưa rơi chao đảo, nó lang thang qua đường Nguyễn Du, tạt vào góc quán Saxn'Art của Trần Mạnh Tuấn. Giữa không gian đặc quánh khói thuốc và ánh đèn vàng mờ ỉu, tiếng kèn saxophone ngập tràn tính ứng tác cất lên. Nhạc Jazz ở đây không phô trương; nó là tiếng lòng tự do, là sự ngẫu hứng đâm thủng mọi quy chuẩn.
Và khi lẽo đẽo theo Tan - Tangbau, ký ức Sài Gòn ấy dội ngược, kết nối với một Hà Nội, nó chứng kiến hành trình lẫy lừng của Jazz chốn Bắc Hà: từ những ngón đàn guitar, piano du nhập thời tiền chiến, những đêm nhạc lén lút trong chiến tranh gian khổ, cho đến sự hình thành của Bình Minh's Jazz Club bên hông Nhà hát Lớn dưới sự gầy dựng kiên trung của nghệ sĩ Quyền Văn Minh. Jazz ở Hà Nội hay Sài Gòn, suy cho cùng, đều là tiếng kêu xé ruột của những bản thể khao khát tự do, dùng âm nhạc để phẫu thuật sự cô đơn chốn đô thị.
Như thể nghe em nói, nhỏ nhẹ và thấu suốt giữa tiếng mưa dầm chốn đô thị: 'Anh à, Jazz nước mình đâu chỉ có mỗi Tuấn?
Đó là Quyền Văn Minh—người anh cả đã gầy dựng nên Bình Minh's Jazz Club bên hông Nhà hát Lớn Hà Nội, kẻ dũng cảm đặt những viên gạch nền móng đầu tiên cho Jazz Việt giữa những năm tháng gian khổ.
Đó là Quyền Thiện Đức—người nối nghiệp tiếp quản ngọn lửa, mang tư duy hiện đại thổi vào từng phím kèn da thiết.
Đó là Nguyễn Bảo Long cùng ban nhạc JumpforJoy—thế hệ trút toàn bộ năng lượng trẻ trung, biến Jazz thành một cuộc đối thoại sinh động, cởi mở giữa phố phường; Và là những ngón đàn tài hoa của An Trần, Hoàng Mẫn, hay Nguyễn Tiến Mạnh... những người trẻ mang Jazz Việt vươn ra đại dương bao la, không phải để vay mượn hay, mà để thốt lên tiếng nói nguyên bản của thế hệ mình. Nó gặp lại cả một Trần Tiến thời thanh xuân ngông nghênh với những nốt nhạc đã phải nằm trong danh sách "lưu ý" của thời đại bấy giờ.
Jazz ở Hà Nội hay Jazz ở Sài Gòn, suy cho cùng, đều là tiếng kêu xé ruột của những bản thể khao khát tự do. Họ dùng âm nhạc để phẫu thuật sự cô đơn, biến những đau thương rứt rách thành thứ nghệ thuật trinh nguyên, bất chấp sự bóp nghẹt của hoàn cảnh.
Tan - Tangbau đã không dừng lại ở những góc phố cổ Hà Nội. Qua từng trang biên khảo mẫn cảm, tác giả dắt tay nó bước vào một hành trình viễn xứ bao la, nơi Jazz cất tiếng hát ở khắp nơi trên thế giới.
Nó lắng nghe tác giả rủ rỉ giải mã cội nguồn nguyên bản của thứ âm nhạc ma mị này. Jazz không sinh ra trong các nhung lụa đài các. Nó đâm chồi từ những cánh đồng bông nắng cháy miền Nam nước Mỹ, từ tiếng hò lao động (Work songs) nén chặt nỗi đắng cay của những thân phận nô lệ da đen bị tước đoạt cội nguồn. Trong đêm đen của sự áp bức, họ cất lời ca—không phải để van xin, mà để nương tựa vào nhau, để cống hiến cho hư không những lời thủ thỉ trần trụi về thời mình, về những đớn đau, tủi nhục và nỗi khát khao tự do tột cùng. Từ Mỹ đến Nhật, cả một Shanhai rồi trở lại Hà Nội, Sài Gòn, jazz như viết lại lịch sử bằng những nốt nhạc trên nền nhạc cụ.
Từ Mỹ đến Nhật, lướt qua một Thượng Hải phồn hoa chìm đọng trong sương mù lịch sử, rồi trôi dạt trở lại với Hà Nội cổ kính và Sài Gòn hối hả. Tan - Tangbau đã dẫn dắt nó dấn thân vào một hải trình âm thanh bao la. Jazz không chịu nằm yên trong bất kỳ biên giới địa lý nào. Bằng thứ ngôn ngữ thô mộc của nốt nhạc và hơi thở nén chặt nơi khuông nhạc ứng tác, Jazz âm thầm viết lại lịch sử—một lịch sử không xây bằng gạch đá hay những chiến công kiêu hãnh, mà được tạc nên bởi những vết đớn đau, sự bất tuân và lòng khát khao tự do tột cùng của con người.
Rồi cũng phải nói lời tạm biết Tan Tangbau, nó trở lại những phím gõ và tiếng jazz cũng day dứt, khơi nguồn cảm xúc dâng.
***
To write fairly, its entry into Jazz began first and foremost with the saxophone—that instrument possessing a spellbinding, agonizing voice that enchanted It to the point of emotional necrosis. And to be even more precise, the person who unlocked and slashed wide open the door to that intoxicating realm of music was Tran Manh Tuan.
It was a hazy trail of memory lingering at the unsteady threshold between the final years of high school and the first steps into university. In those days, a high-school classmate from Le Hong Phong, then in the sweet prime of youth, guided It back to the "sanctuary" of quiet intervals: the orderly rows of disc counters inside Xuan Thu Bookstore, nestled along the bustling Dong Khoi Street. Decades have drifted by since. The scent of aged paper, dust-kissed yellow light, and lifeless CD covers lined up back then still linger within its soul like a coat of paint not yet dry.
Phung Duc Phuong’s "Ve Que" (Returning Home), channeled through Tran Manh Tuan’s saxophone, became the pristine melody of harmony It chose. Though rooted deeply in the folk motifs of the Northern delta, through Tran Manh Tuan’s fingering and freely improvised breath, the phrasing embodied the full spirit of Smooth Jazz—soft yet shattering every rigid barrier of the musical stave. There was a university student who played the CD endlessly until the disc wore thin.
It would often let its soul be guided by that melody during agonizing moments of searching for emotion to write, or simply to drift "languid and lost" through long, solitary days. Alongside Vivaldi’s proud Four Seasons or Mozart’s pure concertos tirelessly seeking lost shadows of childhood and the miraculous shifts of nature, the saxophone’s voice stood apart.
And then today, its personal "curator"—a tender title It lovingly reserves for her—sent South a rich, full journey on film. That footage acted like a brass key opening the doors of Vietnamese history, interwoven with every sedimented layer of Jazz.
It steps in behind Tan - Tangbau’s book, opening the door. Jazz in Hanoi emerges like a tranquil aesthetic void, drifting It back against the current of time, tracing loose, fraying memories of a wandering student life.
During student years in Saigon, on nights when rain fell unsteadily, It would wander down Nguyen Du Street, ducking into a corner of Tran Manh Tuan’s Saxn'Art. Amidst a space thick with cigarette smoke and dim yellow light, the saxophone’s voice rose, brimming with improvisation. Jazz here was unpretentious; it was the voice of a free heart, an outburst of spontaneity piercing through all rigid norms.
And as It followed Tan - Tangbau, those Saigon memories surged back, connecting with Hanoi as It witnessed the glorious journey of Jazz in the Northern land: from pre-war guitar and piano chords brought from afar, secretive musical nights during grueling war years, to the founding of Binh Minh's Jazz Club beside the Hanoi Opera House under the steadfast stewardship of artist Quyen Van Minh. Jazz in Hanoi or Jazz in Saigon, at its core, was the soul-shattering cry of beings craving freedom, using music to dissect urban loneliness.
As if hearing her murmur, soft and penetrating amid the urban drizzle: "Anh, our country's Jazz isn't just Tuan, you know?"
It was Quyen Van Minh—the eldest brother who built Binh Minh's Jazz Club beside the Hanoi Opera House, the courageous soul who laid the very first foundation stones for Vietnamese Jazz during grueling years.
It was Quyen Thien Duc—the heir taking up the flame, breathing modern thought into every poignant key.
It was Nguyen Bao Long alongside the band JumpforJoy—a generation pouring out youthful energy, transforming Jazz into a vivid, open dialogue across city streets; and the gifted hands of An Tran, Hoang Man, or Nguyen Tien Manh... young souls carrying Vietnamese Jazz out into the boundless ocean, not to borrow or imitate, but to utter the original voice of their own generation. It even encountered a youthful, reckless Tran Tien, whose notes once sat on the era's "watch list."
Jazz in Hanoi or Jazz in Saigon, at its core, was the soul-shattering cry of beings craving freedom. They used music to dissect loneliness, transforming jagged, torn anguish into pristine art, defying the strangulation of circumstances.
Tan - Tangbau did not halt at the ancient corners of Hanoi. Through every sensitive page of research, the author led It by the hand into a vast journey abroad, where Jazz sings across every corner of the world.
It listened to the author softly decoding the raw origins of this spellbinding music. Jazz was not born in aristocratic silks. It sprouted from sun-scorched cotton fields in the American South, from labor work songs compressing the bitter plight of black slaves stripped of their roots. In the dark night of oppression, they raised their voices—not to beg, but to lean on one another, offering the void raw whispers about their lives, their era, their pain, humiliation, and ultimate thirst for freedom. From America to Japan, across an entire Shanghai, and returning to Hanoi and Saigon, Jazz re-wrote history with notes struck across instruments.
From America to Japan, sweeping past a opulent Shanghai submerged in historical mist, then drifting back to ancient Hanoi and hurried Saigon, Tan - Tangbau led It to embark upon a vast acoustic voyage. Jazz refuses to rest within any geographic border. Through the rustic language of notes and breath compressed upon improvisational staves, Jazz silently re-wrote history—a history not built of stone, mortar, or proud conquests, but carved out of human pain, defiance, and an ultimate longing for freedom.
And then, bidding farewell to Tan - Tangbau, It returned to the clicking keys as the sound of Jazz lingered, poignant, stirring a surging tide of emotion
