[Sách] Quyền lực biển - James G.Stavridis

"Biển cả chưa bao giờ là một tấm gương phẳng lặng để soi bóng những tham vọng viễn vông. Biển là nhịp thở nhức nhối của hành tinh—nơi từng luồng hải lưu, từng eo biển thắt nút nghẹt thở đều cất giấu chiếc chìa khóa sinh tử của các đế chế, và cũng là nơi phẫu thuật trần trụi bản năng sinh tồn lẫn sự ngạo ngược của loài người trước đại dương bao la."

Trong căn phòng ngập tràn ánh sáng ấm, đám trẻ đang chụm đầu bên những trang truyện tranh One Piece. Chúng say sưa reo hò trước chuyến "Đại hải trình" (Grand Line) huyền thoại của băng Mũ Rơm: nơi những cánh buồm căng gió rẽ sóng vượt qua ghềnh thác nghịch ngợm, nơi đại dương được vẽ nên như một chân trời tự do tuyệt đối của lòng quả cảm và tình bạn. Biển cả trở thành một kho báu, câu chuyện kéo dài từ một thế hệ cha đến con.

Ký ức kéo gã quay về với công trình kinh điển "Ảnh hưởng của sức mạnh trên biển đối với lịch sử 1660 – 1783" (The Influence of Sea Power upon History) của Đô đốc Alfred Thayer Mahan. Mahan từng dắt nó lên lan can tàu, vượt các đại dương để nhìn về lịch sử nhân loại theo tầm mắt ấy: quốc gia nào làm chủ mặt biển, quốc gia đó làm chủ vận mệnh thế giới; quyền lực thương mại và hải quân chính là xương sống dựng nên sự trỗi dậy của các siêu cường. Đại dương trong thực tế không chỉ có giấc mơ kho báu lãng mạn như của đám trẻ, mà là một bàn cờ chiến lược rợn ngợp đao kiếm, pháo hạm và những toan tính sinh tử.

Từ con tàu của Mahan đến giấc mơ hải trình của con trẻ, nó bước tiếp lên con tàu của "Quyền lực biển" (Sea Power: The History and Geopolitics of the World's Oceans) của Đô đốc James G. Stavridis—cựu Tư lệnh Tối cao các lực lượng đồng minh NATO.

Vẫn là những đại dương bao la, chỉ là xem biển cả biến đổi ra sao với thời gian trôi qua. Stavridis dẫn dắt người đọc qua từng cấu trúc địa-chính trị trên khắp các vùng biển trọng yếu toàn cầu: từ Thái Bình Dương, Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương, cho đến Địa Trung Hải, Biển Đông và vùng băng giá Bắc Cực.

a. Thái Bình Dương Và Biển Đông: Tâm Chấn Của Quyền Lực Mới

Stavridis nhìn Thái Bình Dương không chỉ như một vùng nước mênh mông, mà là đấu trường sinh tử nơi hai gã khổng lồ Mỹ - Trung gầm ghè, kèn cựa từng hải lý. Đặc biệt, Biển Đông (South China Sea) hiện lên như một yết hầu nghẹt thở của thương mại toàn cầu. Tác giả bóc tách những yêu sách phi lý, các đảo nhân tạo bồi đắp phi pháp và sự rình rập của những tàu hải cảnh, biến vùng nước vốn dĩ nuôi sống hàng triệu ngư dân bản địa thành điểm nóng va chạm có thể châm ngòi cho một cuộc thế chiến mới bất cứ lúc nào.

b. Các Điểm Nghẽn Sinh Tử 

Biển cả mênh mông nhưng huyết mạch của thế giới lại co thắt qua những khe hẹp mong manh: eo biển Malacca, eo biển Hormuz, kênh đào Suez, eo biển Bab el-Mandeb và kênh đào Panama. Stavridis chứng minh: chỉ cần một vụ phong tỏa hay tấn công tại các điểm thắt nút này, dòng chảy dầu mỏ và hàng hóa toàn cầu sẽ lập tức tắc nghẽn, đẩy nền kinh tế các siêu cường vào cảnh hoại tử chao đảo. 

***

Nó bỗng nhớ đến Tom Hanks trong bộ phim điện ảnh nghẹt thở Captain Phillips (Thuyền Trưởng Phillips) của đạo diễn Paul Greengrass.

Đoạn cao trào xé toạc màn ảnh dội ngược về trong tâm trí gã: khoảnh khắc con tàu hàng vĩ đại Maersk Alabama trơ trọi giữa vùng biển ngoài khơi Somali, và viên thuyền trưởng dày dạn phong sương bị dồn vào chiếc xuồng cứu sinh chật chội, bức bối bồng bềnh giữa sóng dữ. Tiếng gào thét man dại của những tay cướp biển lăm lăm mũi súng AK, ánh thép lạnh buốt kề sát cuống họng, và đỉnh điểm là phân cảnh Tom Hanks run rẩy, bất lực, hơi thở đứt quãng thành từng tiếng nấc nghẹn ngào khi máu và mồ hôi nhòe nhoẹt trên gương mặt hoảng loạn. Một gã đàn ông từng trải, từng tin vào trật tự của hải trình, bỗng chốc nhận ra sự mong manh đến rợn ngợp của kiếp người khi con tàu sa vào tử địa.

Đứng trước sự mênh mông rợn ngợp của biển cả, người chỉ huy tàu chiến hay mỗi quốc gia ven biển đều phải thiết lập một trật tự sống và phòng thủ kiên cường. 

Đám trẻ vẫn đang chụm đầu bên trang truyện One Piece, say sưa vẽ tiếp chiếc thuyền buồm vượt sóng. Thấy. Đại dương vẫn là đại dương, chỉ có con người tìm cách phân chia.

***

"The ocean has never been a tranquil mirror reflecting the vain ambitions of men. The sea is the planet’s aching, pounding breath—where every oceanic current and every suffocating, knotted strait conceals the existential key to empires, and where the raw instincts of survival and the hollow arrogance of humanity are surgically laid bare before the boundless abyss."

Inside the room drenched in warm light, the children huddle together over the worn pages of the One Piece manga. They cheer in rapturous bursts before the legendary "Grand Line" voyage of the Straw Hat crew: a realm where wind-taut sails cleave through mischievous cascades, where the open ocean is sketched as an absolute horizon of freedom, pure courage, and unyielding camaraderie. The sea transforms into a boundless treasure—a tale stretching across generations, binding father to child.

Memory drags It back to the monumental classic The Influence of Sea Power upon History: 1660–1783 by Admiral Alfred Thayer Mahan. Mahan once hauled It up to the deck rail, gazing across vast oceanic expanses to dissect human history through an iron-clad lens: whichever nation commands the sea commands the destiny of the world; naval strength and commercial supremacy are the very bedrock anchoring the ascent of great empires. The ocean in reality holds no gentle, romantic treasure hunts like the fantasies of children; it is a dizzying strategic chessboard bristling with boarding sabers, gunboats, and cold existential calculations.

From Mahan’s warship to the romantic voyaging dreams of its children, It steps aboard the vessel of Sea Power: The History and Geopolitics of the World's Oceans by Admiral James G. Stavridis—former Supreme Allied Commander at NATO.

The boundless oceans remain the same; what shifts is how the waters transform under the grinding passage of time. Stavridis guides the reader through the geopolitical architecture etched across every critical maritime theater of the globe: from the Pacific, the Atlantic, and the Indian Oceans, to the Mediterranean, the South China Sea, and the icy expanses of the Arctic.

a. The Pacific and the South China Sea: The Epicenter of Emerging Power

Stavridis views the Pacific not merely as an immense body of water, but as a perilous arena where two leviathans—the United States and China—snarl and spar over every nautical mile. In particular, the South China Sea emerges as a suffocating jugular of global commerce. The author strips bare the predatory, unlawful territorial claims, the artificial islands dredged up in defiance of international law, and the predatory prowling of coast guard cutters—turning waters that once sustained millions of indigenous fishermen into a volatile powder keg capable of igniting a global conflict at any moment.

b. The Fatal Chokepoints

Vast though the ocean may be, the lifeblood of the modern world constricts through fragile, precarious corridors: the Strait of Malacca, the Strait of Hormuz, the Suez Canal, the Bab el-Mandeb Strait, and the Panama Canal. Stavridis proves with surgical precision: a solitary blockade or an asymmetric strike at any of these critical chokepoints would immediately paralyze the global circulation of crude oil and containerized freight, hurling the economies of superpowers into vertigo, shock, and systemic necrosis.

It abruptly recalls Tom Hanks in the harrowing, suffocating film Captain Phillips, directed by Paul Greengrass.

The climax that once ripped the silver screen open surges back into its consciousness: the colossal container ship Maersk Alabama stranded defenseless off the Somali coast, and the weathered, sea-hardened captain forced into the stifling, claustrophobic lifeboat bobbing precariously upon violent swells. The feral roars of pirates gripping rusted AK rifles, the frigid steel pressed mercilessly against his throat, and the visceral breaking point where Tom Hanks trembles in absolute powerlessness, his breath shattered into gasping sobs while blood and sweat smear across a terror-stricken face. A seasoned sailor who once placed absolute faith in the routine order of maritime transit suddenly confronts the terrifying fragility of human existence when stripped down in the kill zone.

Standing before the vast, crushing expanse of the sea, whether a naval commander or a coastal nation, one must independently erect an uncompromising order of resilience and defense.

Nearby, the children remain huddled over the pages of One Piece, absorbed in sketching their wave-cleaving caravel. It watches. It sees. The ocean remains the ocean; it is only humankind that spends lifetimes carving lines across the water to divide it.

[Sách] Ảnh hưởng của sức mạnh trên biển đối với lịch sử 1660 - 1783- Alred thayer Mahan

 "Những chiếc tàu cá mỏng manh dàn hàng ngang trên biển cả cuộn sóng không chỉ là câu chuyện sinh tồn của những ngư dân bạt mạng. Đó là nhát cắt trần trụi về địa-chính trị, nơi quyền lực hàng hải và khát vọng kiểm soát đại dương chạm trán với sự kiên cường thô mộc của những bản thể bám biển."

Khơi sóng trên màn hình. Dưới nắng gắt chốn khơi xa, hình ảnh những chiếc tàu cá vỏ gỗ mỏng của ngư dân mãnh đất hình chữ S, những chiếc tàu cá vượt sóng, tâng lên rồi hạ xuống giữa trùng khơi. Họ cắm cao ngọn cờ đỏ sao vàng kiêu hãnh trên đỉnh cột buồm, lao thẳng về phía trước của ngọn sóng dữ. Những con người ấy chẳng mặc cảnh phục; họ khoác trên mình những chiếc áo sờn vai, những chiếc quần phai màu nhuộm đẫm nước muối mặn chát—thứ muối biển gắn bó với đời họ hệt như dòng máu chảy trong huyết quản của những đứa con thuộc về biển cả. Có người nói họ giành lại một chủ quyền, nó nhìn thấy họ giữ lấy một sự sống, họ kiên cường rẽ sóng vượt trùng khơi như những mỏ neo sống giữa đại dương.

Hình ảnh những chiếc tàu cá gỗ nhỏ bé của Philippines và ngư dân Việt Nam dàn hàng ngang kiên cường trên sóng nước Biển Đông, đối đầu trực diện với những thân tàu sắt khổng lồ của Trung Quốc trong các cuộc va chạm nảy lửa.

Chưa dừng lại ở đó, từ dải băng giá Bắc Cực, tin tức về cuộc tranh chấp quyền kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược và tài nguyên quanh đảo Greenland giữa các siêu cường lại dồn dập dội về. Từ những nấc sóng ngọn cờ của đoàn tàu cá mỏng manh trên biển nhiệt đới đến tham vọng địa-chính trị phủ lên vùng băng tuyết Greenland, tất cả như một nhát cắt kéo dài nối liền mạch sóng thời gian.

Tình cờ, nó xem lại một trước tác địa-chính trị kinh điển "Ảnh hưởng của sức mạnh trên biển đối với lịch sử 1660–1783" (The Influence of Sea Power Upon History, 1660–1783) của Đô đốc kiêm nhà sử học hải quân Mỹ—Alfred Thayer Mahan. Hiểu rằng cuộc đua tranh hải quyền và sự va chạm đại cục chốn đại dương chẳng phải mới hôm nay. 

Alfred Thayer Mahan tái hiện sống động giai đoạn 1660–1783 khi Anh Quốc vươn lên làm bá chủ đại dương, Mahan tiến hành phẫu thuật bộ gen của Sức mạnh Hải quyền (Sea Power).

Mahan chỉ rõ việc kiểm soát biển cả không chỉ đơn thuần là việc sở hữu những hạm đội tàu chiến hùng hậu. Hải quyền là một hệ sinh thái đại cục gồm sáu yếu tố cốt lõi: Vị trí địa lý, hình thái thể xác bờ biển, diện tích lãnh thổ, dân số, tính chất dân tộc và thể chế chính quyền.

"Một quốc gia muốn duy trì sự thịnh vượng bền vững không thể tự nhốt mình trong chiếc vỏ bọc lục địa khô khốc. Biển cả là con đường giao thương vĩ đại của nhân loại; kẻ nào làm chủ được các luồng tuyến hàng hải và trạm dừng chiến lược, kẻ đó nắm giữ vận mệnh của các đế chế."

Tưởng mở. Hình ảnh những chiếc tàu cá từ Quảng Ninh đến mũi Cà Mau theo tiếng gọi của đồng bào theo cách nói của người, theo tiếng gọi của anh em biển cả theo cách nói của nó, dàn hàng ngang chắn sóng trước các cỗ máy chiến tranh sắt thép với những vòi rồng từ đất nước được gọi là "anh em", hay cuộc tranh chấp địa-chính trị Greenland hôm nay, chính là nhát cắt trần trụi nhất nối liền lý thuyết của Mahan với thực tại: Sự va chạm trên biển chưa bao giờ là tranh chấp ngẫu nhiên; đó là sự đụng độ giữa ý chí sinh tồn thô mộc của những bản thể bám biển và tư duy mở rộng hải quyền của các cỗ máy quyền lực.

Nó chẳng biết những tranh chấp địa-chính trị ngột ngạt ngoài khơi xa rồi sẽ đi về đâu. Mấy cỗ máy quyền lực khổng lồ rốt cuộc sẽ vẽ lại bao nhiêu đường ranh giới trên mặt nước, bao nhiêu hiệp định sẽ được ký kết hay xé rách dưới những mái trần vách kính lạnh lẽo. Nó chỉ biết rằng, giữa những trận va chạm nảy lửa, giữa tiếng còi tàu hú xé ruột và những vòi rồng chực chờ nhấn chìm tất cả, những người con của biển cả vẫn ở đó.

Họ vượt sóng trùng khơi để dàn hàng ngang. Trước những thân sắt đen trúa và các hạm đội lừng lẫy, những gã ngư dân áo sờn vai ấy có hát quốc ca không? Hẳn là tiếng sóng gầm cuồng giật gạt phắt tiếng ca. Hẳn là mặn chát nước biển đã chèn ngang cổ họng. Nhưng trên những gương mặt phai màu nắng gió, người ta vẫn thấy môi họ nở những nụ cười—những nụ cười thô mộc, ngang ngạnh và kỳ lạ.

Ở nơi đầu sóng ngọn gió, giữa lằn ranh mỏng manh của sinh tử, họ có một thứ gì đó kết nối với nhau thật thiêng liêng. Những chiếc điện thoại cùn phai sơn được giơ lên, bấm quay lại. Họ ghi lại hình ảnh những con người đang sát cánh bên mình. Chẳng phải họ đứng đó vì những khẩu hiệu "bám biển, giữ bờ" xa xôi hay triết lý hải quyền ngạo ngược (Arrogance) chốn nghị trường; họ ở đó để giữ lấy sự mưu sinh trinh nguyên, giữ lấy miếng cơm áo bạc cho đàn con, và giữ lấy vệt sóng mà ông cha họ đã cày ải từ ngàn năm trước.

Như thể, thế gian mải mê đọc Alfred Thayer Mahan để học cách xưng hùng xưng bá, học cách vắt kiệt đại dương bằng những hạm đội pháo hạm hùng hậu. Nhưng khép lại tập sách đồ sộ, gã công bộc rùng mình nhận ra một sự thật cay đắng: Hải trình vĩ đại nhất của một kiếp người không nằm ở việc xưng vương xưng bá trên những đại dương cuộn sóng. Đến cuối cùng, đại dương vẫn nằm đó—mênh mông, lặng lẽ và vô thường (Anicca); chỉ có con người là tự vẽ rồi tự xóa những đường ranh giới phù phiếm trên bản đồ.

***

"Fragile fishing boats lined up abreast across a surging ocean are no mere tale of desperate fishermen scraping by. It is a brutal incision of geopolitics—where naval power and the drive for oceanic dominance collide head-on with the raw, unpolished resilience of those whose souls are anchored to the sea."

Waves ripple across the screen. Beneath the scorching glare of the high seas, images surface of fragile wooden fishing boats belonging to fishermen from this S-shaped land—craft rising and falling frantically amidst the open ocean. They raise the yellow-starred red flag high upon their masts, plunging straight into the fury of raging waves. These men wear no uniforms; they are clad in frayed shirts and faded trousers drenched in bitter sea salt—a salt bound to their lives like the very blood coursing through the veins of sea-born children. Some say they are reclaiming sovereignty; nó sees them clutching onto life itself, breaking waves to cross the vast expanse like living anchors dropped into the deep.

Before them, small wooden boats from the Philippines and Vietnamese fishermen stand side by side in unyielding formation across the South China Sea, facing off against massive, looming steel hulls of Chinese vessels in fiery, perilous collisions.

Nor does it end there. Far away in the icy Arctic, news floods in continuously of superpowers locked in a tight struggle for control over strategic sea lanes and natural resources surrounding Greenland. From the flag-topped crests of fragile fishing boats on tropical waters to the sweeping geopolitical ambitions draped over the polar ice of Greenland, it unfolds like one long, continuous incision linking the tides of time.

By chance, nó revisited a classic geopolitical treatise: The Influence of Sea Power Upon History, 1660–1783 by the American naval historian and Admiral, Alfred Thayer Mahan—realizing anew that the naval race and the grand oceanic clashes of nations are no modern invention.

Alfred Thayer Mahan vividly resurrects the era between 1660 and 1783 when Great Britain rose to dominate the seas, conducting a surgical dissection of the genome of Sea Power.

Mahan establishes that ocean dominance is far more than commanding formidable battle fleets. Sea power is a grand, interconnected ecosystem comprising six core elements: Geographical Position, Physical Conformation, Extent of Territory, Number of Population, National Character, and Character of the Government.

"A nation seeking enduring prosperity cannot afford to lock itself inside a dry, continental shell. The sea is the great highway of humanity; whosoever commands its maritime routes and strategic footholds holds the destiny of empires in their hands."

Imagining an open ending: The sight of fishing boats stretching from the northernmost reaches of Quảng Ninh down to the tip of Cà Mau—answering the call of their countrymen, answering the unspoken bond of brothers at sea—forming a line to shield against giant steel war machines and water cannons deployed by a neighbor termed a "brother," or the modern geopolitical tug-of-war in Greenland, serves as the starkest incision bridging Mahan’s theories with living reality. Maritime collisions are never accidental; they are the violent clash between the raw survival instinct of sea-bound souls and the expansionist calculus of power-driven machines.

Nó does not know where these suffocating geopolitical disputes on the far horizon will ultimately lead. How many arbitrary boundaries those giant power structures will paint across the water, or how many treaties will be signed or torn to shreds under cold, glass-walled ceilings. Nó only knows that amid the fiery collisions, the gut-wrenching wails of ship horns, and water cannons threatening to swallow everything whole, the children of the sea remain.

They cut through the waves to form their line. Before dark, imposing iron hulls and celebrated armadas, do those frayed-shirt fishermen sing the national anthem? Surely the roar of wild waves drowns out their voices. Surely the harsh brine blocks their throats. Yet on those weather-beaten faces, one still catches the glimmer of a smile—a smile raw, stubborn, and stubbornly defiant.

Out there on the front line of wave and wind, along the razor-thin border between life and death, they share something sacred and unspoken. Scratched, faded smartphones are raised to capture the moment. They record the faces of men standing shoulder to shoulder beside them. Not because they are driven by distant slogans of "hold the sea, guard the shore," nor by the arrogant (Arrogance) naval doctrines debated in parliament; they stand there to guard their pure, untarnished livelihood, to earn a humble bowl of rice for their children, and to honor the wake of waves their ancestors plowed for a thousand years.

It is as though the world reads Alfred Thayer Mahan merely to learn how to play the conqueror, how to drain the oceans using formidable battle fleets. Yet closing the heavy volume, the bureaucrat shudders at a bitter truth: The greatest voyage of a human life lies not in claiming supremacy across roaring oceans. In the end, the ocean remains just as it was—immense, silent, and impermanent (vô thường / Anicca); it is only human beings who draw and erase vain boundaries upon a map.