Cuốn sách của Erin Niimi Longhurst; nữ tác giả mang hai dòng máu Pháp - Nhật, không chỉ giới thiệu về văn hóa Nhật Bản, mà còn là một bản hướng dẫn về cách "hiện diện" thực sự trong cuộc đời của nhau.
Omoiyari - là một dạng từ bi vô vị kỷ, là phần mở rộng thêm của suy nghĩ này trong mối liên hệ với những điều khác - một dạng phóng chiếu. Nó kết hợp giữa suy nghĩ và động từ "làm", nhưng không chỉ là suy nghĩ về việc làm điều gì đó cho người khác. Cách đơn giản nhất để mô tả nó là: Dự đoán nhu cầu của người khác, một cách vị tha, tran đầy lòng cảm thông, từ bi - chứ không mong chờ phần thưởng hay sự đền đáp.
Omoiyari không chỉ đơn thuần là lòng tốt. Nó là khả năng thấu cảm và dự đoán nhu cầu của người khác trước khi họ kịp nói ra. Để có Omoiyari, con người cần một nỗ lực tinh thần cực lớn để bước ra khỏi pháo đài ái kỷ của chính mình.
"Lòng trắc ẩn không phải là thứ có sẵn, nó là một sự lựa chọn. Mỗi ngày, chúng ta lựa chọn hiện diện hoặc lựa chọn phó mặc."
Gặp lại những tri thức từ Văn minh vật chất của người Việt, ta thấy Omoiyari có sự tương đồng kỳ lạ. Đó là khái niệm Mottainai (sự trân trọng, không lãng phí vật chất) hay Kintsugi (nghệ thuật hàn gắn những đổ vỡ bằng vàng).
Thay vì coi vật chất là đồ hữu dụng thuần túy như những dòng xe "chạy rầm rầm đến chóng mặt" ngoài phố, Omoiyari dạy ta cách thổi hồn vào đồ vật, coi chúng là một phần của sự kết nối giữa người với người. Khi ta trân trọng một cái bát, một đôi đũa, ta cũng đang học cách trân trọng những con người sử dụng chúng.
"Kintsugi dạy chúng ta rằng những vết nứt không làm món đồ mất đi giá trị, mà chúng là một phần của lịch sử, là minh chứng cho sự tồn tại và khả năng phục hồi."
Khái niệm Zanshin (tâm thế tỉnh thức, sự dư âm của hành động) trong sách chính là lời giải cho bi kịch của những đứa trẻ trong căn hộ nọ. Nếu thế giới có nhiều Zanshin hơn, người ta sẽ không chỉ "vô tình" đi ngang qua nỗi đau. Sự hiện diện không chỉ là có mặt về thể xác, mà là để lại một sự quan tâm, một sự thấu thị sau khi một hành động đã kết thúc.
Dưới bầu trời mây vảy cá, đọc Omoiyari, ta chợt hiểu rằng: Để không ai bị "gạt ra ngoài lề", chúng ta cần học cách "ngồi cạnh" họ bằng tâm hồn, như cách Akira đã ngồi cạnh các em mình trong sự cô độc cùng cực, nhưng lần này là với một sự thấu cảm chủ động từ cộng đồng.
"Trong một thế giới đầy những dòng xe rầm rầm và sự hối hả, Omoiyari là nốt lặng để ta nhận ra hơi thở của người bên cạnh."
Có lẽ "Omoiyari" chính là công cụ để phần "thiện" trong mỗi chúng ta chiến thắng sự "lười biếng" của phần "ác".
Omoiyari dạy ta cách đơm hoa kết trái trong các mối quan hệ hiện đại. Đừng để sự "vô tình" trở thành cái cớ. Hãy để sự hiện diện trở thành căn tính mới của chúng ta.
***
"Omoiyari is not about doing something grand; it is the sum total of small gestures performed with the deepest empathy."
The book by Erin Niimi Longhurst, a female author of French-Japanese descent, is not just an introduction to Japanese culture; it is a guide on how to truly be "present" in each other’s lives.
Omoiyari is a form of selfless compassion, an extension of one's thoughts in connection with others—a type of projection. It combines thought with the verb "to do," but it is not merely thinking about doing something for someone else. The simplest way to describe it is: anticipating the needs of others, selflessly, filled with sympathy and compassion—without expecting a reward or anything in return.
Omoiyari is more than just kindness. It is the ability to empathize and anticipate others' needs before they even speak. To possess Omoiyari, a person requires a tremendous spiritual effort to step out of their own fortress of narcissism.
"Compassion is not something inherent; it is a choice. Every day, we choose to be present or we choose to be indifferent."
Revisiting the knowledge from "Vietnamese Material Civilization," we see a striking similarity in Omoiyari. It encompasses the concept of Mottainai (respect for and not wasting matter) and Kintsugi (the art of repairing broken things with gold).
Instead of viewing material things as purely functional objects, like the streams of cars "rushing by at a dizzying pace" on the street, Omoiyari teaches us how to breathe soul into objects, treating them as part of the connection between human beings. When we cherish a bowl or a pair of chopsticks, we are also learning to cherish the people who use them.
"Kintsugi teaches us that cracks do not diminish an object's value; they are part of its history, a testament to existence and resilience."
The concept of Zanshin (a state of mindful alertness, the lingering echo of an action) in the book is the answer to the tragedy of the children in that abandoned apartment. If the world had more Zanshin, people would not just "accidentally" pass by pain. Presence is not just being physically there; it is leaving behind a sense of care, an insight, after an action has concluded.
Under a sky of mackerel clouds, reading Omoiyari, we suddenly understand: to ensure no one is "pushed to the margins," we must learn to "sit beside" them with our souls—just as Akira sat beside his siblings in extreme loneliness, but this time with an active empathy from the community.
"In a world full of rushing cars and haste, Omoiyari is the pause that allows us to perceive the breath of the person beside us."
Perhaps "Omoiyari" is the tool for the "good" within each of us to triumph over the "laziness" of the "evil" part. Omoiyari teaches us how to bear fruit in modern relationships. Do not let "carelessness" become an excuse. Let presence become our new identity.
