Bình Trị Thiên, 1965
Bỏ Làng
Một ngày trước lễ truyền ngôi
Đêm rằm tháng Bảy năm 1965, không gian gian điện thờ chi thứ rộng lớn bước vào giờ Tý. Sự chuẩn bị cho buổi lễ truyền ngôi của dòng họ Phan diễn ra trong một bầu không khí thâm nghiêm, ngột ngạt đến mức một đốm lửa nhỏ cũng có thể làm bùng lên trận hỏa hoạn.
Ánh sáng trong điện tuyệt đối không dùng đèn điện tân thời, mà hoàn toàn được thắp lên bởi hàng trăm ngọn nến sáp ong và những ngọn đèn dầu lạc đặt trong những giá đèn bằng đồng hun cổ kính. Khói trầm hương bài từ chiếc lư đồng đại đặt trước bàn thờ tổ tiên bắt đầu lan tỏa, tỏa ra thứ mùi thơm quánh đặc, ngọt nồng nhưng cay xè mắt, tạo nên một làn sương mờ ảo bao phủ khắp các bức hoành phi, câu đối sơn son thếp vàng đã bắt đầu bong tróc.
Gian nhà tả vu trước giờ khai lễ truyền ngôi âm u và ngột ngạt như một hầm lò thiếu khí. Ngoài kia, con nước sông Hương sau trận lũ lịch sử đang trở dạ, vỗ rầm rập vào móng đá từ đường chi thứ họ Phan nghe như tiếng thở dài của trăm năm phong kiến. Giữa không gian thâm nghiêm rệu rã ấy, ba người đàn bà đại diện cho ba thế giới khác nhau đang đứng đối diện, mặt hồ tĩnh lặng của gia tộc họ Phan thực chất đã rạn nứt ngay từ trước khi tiếng chuông đồng đại thỉnh lên.
Mụ Cả ngồi trên chiếc ghế bành bằng gỗ gụ, đôi bàn tay gầy guộc bấu chặt lấy vạt áo gấm màu xanh thiên thanh vốn đã sờn chỉ ngay đầu vai. Khuôn mặt mụ hốc hác, đôi môi mỏng mím chặt đầy hằn học. Nhìn sang mụ Nuôi đang thản nhiên xếp lại những xấp giấy đất cũ kỹ trong bộ đồ nâu sồng rách gấu, mụ Cả không kìm được tiếng cười nhạt đầy chua cay:
– Nuôi nờ... Em xem tụi đàn ông bên ngoài kìa. Thằng Thắng, thằng Dũng, thằng Hùng, thằng Anh... tụi nó đang lăng xăng dọn dẹp hương án, chẳng biết mai ni có đổi đời đổi phận từ cái ấn ngọc của ông Liên. Còn đàn bà dâu trưởng, dâu thứ cái nhà ni, ngó đi ngó lại đứa mô cũng nuôi một bụng hận thù. Nghĩ mà xót xa, một nỗi hận thù của hôm nay có khác chi một thời xưa cũ? Mà dẫu có hận thì cũng phải có tôn ti, có trước có sau, khi chúng ta đều là những nạn nhân bị chôn vùi dưới cái vũng lầy thời cuộc này mà thôi, em hỉ?
Bà Tư Vũng Tàu khẽ dịch gót giày, đứng dựa lưng bên bực cửa thêu hoa, mái tóc uốn lọn thời thượng kiểu phòng trà khẽ lay động theo từng nhịp thở dốc. Chiếc kiềng vàng trên cổ bà lấp lánh dưới ánh nến, tương phản gay gắt với vẻ trầm mặc của mụ Nuôi và sự cay nghiệt của mụ Cả. Khác hoàn toàn với chất giọng trầm u uất, cân đo từng chữ của đàn bà xứ Kinh kỳ, bà Tư cất giọng rặt sệt khẩu ngữ Nam Bộ, thanh thoát, thực dụng nhưng sắc lẹm như dao cạo:
– Xin lỗi chị đi nha! Chị đừng có mở miệng ra là trút hết tội lỗi lên đầu người khác rồi bắt tụi tôi phải ngồi khóc chung mâm. Một bàn tay vỗ làm sao thành tiếng được hả chị Cả? Đàn bà chúng ta làm ơn đừng có đóng vai nạn nhân mãi thế, nghe nó mắc mệt lắm! Chẳng phải đàn ông có vợ nhỏ, vợ ba vợ tư, suy cho cùng cũng có một phần dung túng, chịu đựng của chính đàn bà chúng ta trong đó hay sao?
Nói rồi, bà Tư xoay người, ánh mắt lửa lóe lên sự tức giận pha lẫn thù hận, găm thẳng vào ông Liên đang đứng bất động sắp xếp gia phả trong góc tối, rồi quay lại nhìn thẳng mặt mụ Cả:
– Chị đừng có mà ra vẻ kẻ cả, đem cái danh phận chính thất hay dâu trưởng ra đây mà hù dọa tôi. Tôi nói cho chị biết, tôi mới chính là người đến trước! Tôi về cái làng Sình này không phải lần đầu đâu, tôi biết mặt cái từ đường này trước cả khi chị đặt chân bước qua bực cửa làm dâu nhà họ Phan đấy nha!
Mụ Cả nghe vậy thì mặt mày tái mét, tính đanh đá, chua ngoa lập tức trỗi dậy, đứng phắt dậy định chỉ tay vào mặt bà Tư. Nhưng bà Tư Vũng Tàu đã nhếch mép cười nhạt, gạt phắt đi bằng một cử chỉ dứt khoát của một thương nhân sòng phẳng:
– Tại sao đàn bà mình phải ngu muội đi sinh con đẻ cái, rồi tự giam mình trong cái chuồng cọp này để chịu nhục cho đàn ông kia chứ? Tôi nói cho hai chị biết, tôi lặn lội từ miền Nam về cái xứ Bình Trị Thiên khỉ ho cò gáy vào đúng cái đêm bão lũ hoang tàn ni, không phải để tranh giành mấy mẫu điền địa hương hỏa rách nát này đâu! Tôi về đây là để xem bà già kia có chết thật hay không kìa! Cái bà già suốt ngày đay nghiến và cai nghiệt luôn chửi tui là “đỹ hút thuốc Salem” kia kìa!
Bốp!
Một tiếng tát nẩy lửa dội vang, xé toác bầu không khí thâm nghiêm của gian nhà tả vu. Mụ Cả điên cuồng lao tới, năm ngón tay sơn đỏ bấu chặt, giáng thẳng một cú tát cháy má vào mặt bà Tư. Chiếc kiềng vàng trên cổ bà Tư va đập vào bực cửa kêu lên một tiếng xoảng khô khốc.
– Con đỹ Nam Kỳ! Mày câm cái miệng chó lại cho tao! – Mụ Cả rống lên, hai mắt đỏ sọc, tóc mai sổ ra xõa xượi trước trán, toàn bộ vẻ quyền quý của dâu trưởng chi trưởng bay biến sạch sành sanh. – Mày dám rủa mệ nội họ Phan? Mày dám trèo lên đầu lên cổ cái từ đường ni mà thóa mạ hả?
Bà Tư Vũng Tàu bị đánh lệch mặt sang một bên. Khóe môi quẹt qua vành răng rỉ ra một vệt máu tươi, nhưng tuyệt nhiên bà không khóc, cũng không ôm mặt rên rỉ như những cô dâu Huế quen chịu nhục. Đôi mắt long lên sòng phẳng của một người đàn bà tự thân lập nghiệp dạn dày sương gió ngoài thương trường dậy sóng.
Rầm!
Không một chút chần chừ, bà Tư đá tung chiếc ghế đẩu chắn đường, lao thẳng về phía mụ Cả. Đôi bàn tay đeo đầy nhẫn hột xoàn chộp lấy hai bả vai áo gấm xanh thiên thanh của mụ Cả, giật mạnh một cú chí mạng khiến những đường chỉ sờn rách ở vai áo mụ Cả toác ra, rách bươm. Bà Tư đẩy mạnh mụ Cả lùi bắn về phía sau, đập lưng vào chiếc tủ chè khảm xà cừ kêu lên một tiếng Uỳnh đau đớn.
– Chị ngon chị đánh tôi một cái nữa coi! Chị tưởng ai cũng sợ cái danh dâu trưởng rách nát của chị hả? – Bà Tư gầm lên bằng chất giọng Nam Bộ đanh thép, ngón tay sơn móng bóng lộn chỉ thẳng vào vệt máu nơi khóe môi mình rồi dí sát mặt vào mụ Cả. – Cái tát này tôi trả lại cho chị bằng sự khinh bỉ! Chị có giỏi thì ra ngoài kia mà tát cái triều đại mạt vận của nhà chị kìa! Ra mà tát mấy lão quan chức đang ôm vàng ròng tháo chạy bỏ lại cái phủ này cho nước lũ lên kìa! Đừng có đem cái thói ghen tuông hèn hạ, bất lực của đàn bà thất thế ra đây mà trút lên đầu tôi!
Mụ Cả lúc này bị đẩy ngã khụy dưới sàn, uất hận dâng lên tận cổ họng khiến khuôn mặt mụ vặn vẹo, méo mó. Không còn giữ được cái cốt cách dâu trưởng chi trưởng, toàn bộ sự căm hờn, đắng cay dồn nén suốt nửa đời người nghẹn ngào trong vũng lầy gia tộc bỗng chốc bung tỏa, mụ gào lên, âm thanh chát chúa như muốn cào rách bức màn nhung vách đất:
– Mày biết cái chi mà nói?! Mày có ở cái từ đường ni ngày mô đâu mà mở miệng ra là cười cợt, thóa mạ? Tôi đã mất sạch cơ nghiệp nhà đẻ, chịu nhục nhã ê chề bắt tay với mật vụ để giữ cái mạng cho dòng họ Phan này qua làn sóng đạn, tụi bây có đứa mô biết không?! Vì cái nhà ni, tôi đã cúng tế cả thanh xuân, cúng cả gia đình mình lẫn gia đình chồng vào cái thời cuộc chó chết này! Để rồi đổi lại được cái chi? Một lão chồng mang danh vĩ mô đi biền biệt, ngày về mang theo một mụ dâu thứ gánh vàng mã đẻ con trai đè đầu cưỡi cổ tôi, và một con đỹ Nam Kỳ đem tiền đô-la về đây trèo lên bàn thờ tổ rủa sả! Hóa ra tất cả chỉ là một sự lừa dối dơ bẩn! Tôi không lừa người ta thì chính tôi tự lừa mình, nhưng tao nói cho mày biết, con đỹ Tư kia, tao không cho phép bản thân tao dừng lại! Cho đến khi nào hơi tàn lực kiệt, cho đến khi nào thế hệ con cái tao có thể vững vàng đi tiếp và ngẩng cao đầu trước cái vương triều mạt vận này, tao mới cam lòng! Tụi bây muốn cướp cái từ đường ni, muốn cướp cái danh chính thất của tao sao? Bước qua xác tao đây nè! Từng người, từng người một, hãy nhớ đấy!
Bà Tư quay phắt sang, ánh mắt sắc như dao găm thẳng vào ông Liên – gã đàn ông mang danh thời cuộc vẫn đang đứng bất động, trùm chăn câm lặng trong góc tối:
– Còn ông nữa, ông Liên! Ông có nghe rõ lời chị ấy nói không; người đàn bà được gọi là Cả đấy, đến cả tên con trai cũng không cho ông đặt đấy? Ông đứng đó làm bù nhìn cho hai người đàn bà cắn xé nhau coi có coi được không? Bản lĩnh của gã đàn ông nằm vùng vĩ mô của ông đâu rồi? Ông tưởng tôi lặn lội về cái chuồng cọp này là để cho đám người phong kiến thối nát các người giẫm đạp hả? Không có đâu! Tôi đi lên bằng hai bàn tay trắng, tiền tôi tự kiếm, đời tôi tự định đoạt!
Hai người đàn bà như hai con hổ cái bị dồn vào góc chuồng, ngực phập phồng thở dốc, mắt găm vào nhau những tia nhìn muốn xé xác đối phương. Ngay giữa làn khói trầm hương bài quánh đặc và bầu không khí chực chờ bùng nổ, mụ Nuôi bất ngờ đứng dậy.
Bà nện mạnh xấp giấy đất cũ kỹ xuống mặt bàn gụ một tiếng Rầm! lớn, làm hai ngọn nến sáp ong trên giá đồng chao đảo dữ dội, hắt những cái bóng vặn vẹo lên vách đất. Mụ Nuôi đứng sừng sững giữa hai người đàn bà, bờ vai gầy dưới lớp áo nâu sồng rách gấu thẳng tắp như rặng tre ngà trước bão. Đôi mắt mụ ráo hoảnh, nhìn mụ Cả rồi dời sang bà Tư, cất giọng trầm u uất nhưng vang lộng cả gian nhà:
– Hai chị thôi đi! Nhục nhã như rứa chưa đủ hay sao mà còn đòi cắn xé nhau trước bàn thờ tổ? Tụi đàn ông bên ngoài đang lăng xăng chờ ấn ngọc để chia chác điền địa, tụi nó coi đàn bà mình như quân cờ, như cái máy đẻ không hơn không kém. Thế tụi đàn bà chúng ta có khác nhiều không? Chúng ta cứ một mực muốn sự bao dung và độ lượng của một gã đàn ông, rồi lại dùng sự ích kỷ, tham lam của mình đặt vào đó. Thật ra có phải chính chúng ta đang tự dối lòng mình, còn không cũng chẳng biết mình muốn cái chó chi mô!? Vậy mà hai chị còn đứng đây tranh nhau cái danh 'chính thất' với 'phòng nhì' của một gã đàn ông đổi lòng đổi dạ? Đáng lý ra hai chị phải nắm tay nhau mà bước ra khỏi cái chuồng cọp này, chứ không phải đứng đây để tụi nó nhìn vào làm trò cười cho thời cuộc!
Tiếng quát của mụ Nuôi vừa dứt, một luồng gió chướng từ bến sông thốc mạnh vào, thổi tung cánh cửa bức bàn thêu hoa. Đúng lúc đó, từ chánh điện, ba tiếng chuông đồng đại bắt đầu thỉnh lên hồi đầu tiên, trầm rộng và cô tịch, báo hiệu giờ Tý đã định. Tiếng chuông dội vào vách đá nghe như tiếng sập gãy của một thế kỷ phong kiến, kéo ba người đàn bà bước vào trận đại chiến định đoạt cuối cùng.
Cao Lãnh, Miền Tây, 1995.
KHÚC SÔNG CHIỀU
Mùa nước nổi năm 1995 ở Cao Lãnh tràn về trắng xóa cả một vùng đồng bằng sông Cửu Long. Khác với cái lũ dồn dập, đầy đất đá hung hãn chực nuốt chửng làng Sình xứ Huế năm 1965, nước miền Tây năm nay lên lững lờ nhưng mênh mông đến rợn ngợp. Những rặng điên điển trổ bông vàng rực gục đầu sát mặt nước đục ngầu phù sa. Đêm Đồng Tháp sực nức mùi cỏ mục, tiếng ếch nhái uể oải hòa cùng tiếng muỗi vo ve đặc quánh dưới hiên căn nhà tường vẫn thơm mùi vôi mới chông chênh—nơi mụ Nuôi đang tạm lánh đời sau những biến động dâu bể.
Trong gian buồng tối, bóng tối miền Tây dường như rộng và sâu hơn cái góc điện thờ ngột ngạt thuở trước. Chỉ có một ngọn đèn dầu hột vịt leo lét hắt ánh sáng vàng vọt lên tấm ảnh trắng đen đã ố góc của ông Liên đặt trên chiếc bàn thờ đóng tạm bằng gỗ.
Bà Tư Vũng Tàu ngồi bệch dưới đất, đôi bàn tay gầy guộc thắp một bó nhang lớn, làn khói nghi ngút bốc lên mang theo mùi thơm hăng hắc. Ba mươi năm từ ngày bước chân đi Pháp, nếm trải đủ sự lạnh lùng của xứ người để rồi khi mái đầu đã pha sương, bà lại quẩy vali lặn lội về lại đất nước hình chữ S. Không còn chiếc kiềng vàng chói mắt hay những bộ cánh thời thượng kiểu phòng trà Sài Gòn, bà Tư nay mặc bộ bà ba lụa đen sờn cũ, nét kiêu kỳ ngày trước đã bị những năm tháng viễn xứ bào mòn thành một vẻ khắc khổ, u uất.
Rầm!
Mụ Nuôi bật mạnh người dậy, ngồi trong chiếc mùng giăng. Đôi mắt mụ rực lên sự bực dọc dồn nén khi nhìn làn khói nhang mờ mịt kia:
– Ai nợ mụ! Mụ đi mà tìm mà đòi! Ông ta nằm sâu dưới ba tấc đất từ thuở nào rồi, mụ còn mang cái chấp niệm từ đất Pháp về tận cái xó miền Tây này bắt tôi phải gánh chung đến khi nào nữa hả, mụ Tư?!
Bà Tư không quay đầu lại, cắm mạnh bó nhang vào chiếc bát sành đựng gạo làm lư hương, giọng bà khàn đi, rặt sệt khẩu ngữ Nam Bộ nhưng không còn đanh thép như cái đêm nẩy lửa năm 1965:
– Tôi không đòi ông Liên, tôi cũng chẳng đòi chị. Tôi đòi cái thanh xuân đàn bà của tôi kìa! Chị tưởng tôi sung sướng lắm sao? Ngày về lại Sài Gòn, tá túc bên nhà đứa em chồng cũ, nhìn tụi nó nhìn tôi như một kẻ ăn bám, dòm ngó mấy đồng bạc lẻ cứu tế từ Pháp gửi về, tôi chịu không nổi. Cái danh 'vợ ông Liên nằm vùng' ở xứ này giờ có nuôi sống được ai đâu? Tôi tìm đến chị, là vì nghĩ trên đời này chỉ có chị—cái người từng cùng tôi nếm mùi cay đắng dưới tay bà già Thục Từ—mới hiểu được cái khoảng trống vô vọng này. Ai dè chị cũng chỉ biết xua đuổi tôi!
Mụ Nuôi khựng lại, hơi thở mụ nghẹn lại giữa lồng ngực gầy. Mụ nhớ lại cái đêm ba mươi năm trước, chính người đàn bà Nam Bộ này đã thẳng tay giật rách áo mụ Cả để đòi lại chút tự tôn đàn bà. Rốt cuộc, đi nửa vòng trái đất, người phụ nữ này vẫn không thoát khỏi cái bóng ma của gã đàn ông mang tên thời cuộc ấy.
Đêm đó, hai người đàn bà nằm quay lưng vào nhau trên chiếc chiếu rách, nghe tiếng nước vỗ tí tách trên tàn lá trước hiên nhà, ai cũng ôm một bụng tâm sự ráo hoảnh đến tận sáng.
Tờ mờ sáng hôm sau, khi sương sớm còn giăng mờ mịt trên ngọn dừa, bà Tư Vũng Tàu đã xách chiếc vali cũ đứng chờ ở bến sông. Thằng Dũng—đứa con trai cả của mụ Nuôi— đưa bà ra bến xe Cao Lãnh.
Bà Tư bước lên bờ dốc, nhìn thằng Dũng với ánh mắt đượm buồn rồi quay sang mụ Nuôi đang đứng tựa cửa nhà:
– Chị ở lại giữ mình nha, chị Nuôi... Tôi đi đây. Chuyến xe này tôi bắt về tận điểm cuối cùng của đất miền Tây, nghe đâu dưới mạn Cà Mau, Rạch Giá gì đó.
Mụ Nuôi khẽ nhướng mắt, thanh âm trầm buồn hỏi vớt:
– Mụ còn tìm đi đâu nữa?
Bà Tư Vũng Tàu nhếch mép cười một nụ cười ráo hoảnh, cay đắng nhưng thoáng chút hóm hỉnh như bản tính vốn có của đàn bà miền Nam:
– Nghe người ta đồn, dưới đó có người đàn bà tên “Bà Năm tía lia”... Cũng là một người đàn bà khác của ông Liên thời ổng đi hoạt động dọc tuyến đường sông. Tôi phải xuống đó coi bả có chịu nhục giỏi hơn tụi mình không, sẵn tiện rủ bả lập một sòng bài hay mở cái quán cơm, đàn bà tụi mình tự nuôi nhau, khỏi cần bài vị hay ấn ngọc của gã đàn ông nào nữa hết!
Chiếc xe đò cũ kỹ nổ máy xịt khói đen kịt, bà Tư bước lên xe, bóng dáng gầy guộc khuất dần sau cửa kính mờ bụi đường. Mụ Nuôi đứng nhìn theo cái bến xe ồn ã của một thời đại mới đang rục rịch chuyển mình năm 1995, lòng thầm nghĩ, cái dòng sông lịch sử của gã đàn ông họ Phan kia, hóa ra đã để lại quá nhiều khúc quanh định mệnh trên mảnh đất này.
Lễ truyền ngôi.
Mở đầu buổi lễ là tiếng chuông đồng vang lên trầm rộng, cô tịch. Tiếng chuông thỉnh lên từng hồi đều đặn, âm thanh đặc quánh kéo dài, va đập vào những hàng cột lim đen bóng rồi dội ngược lại lòng người, tạo nên một bầu không khí thiêng liêng nhưng lạnh lẽo đến phát sợ. Hòa vào đó là tiếng gõ nhịp đều đặn của tiếng mõ gỗ và tiếng khánh đá lách cách, như một trật tự vô hình đang cố lập lại nề nếp gia phong dưới mái nhà rêu phong này.
Không gian bỗng chốc đặc quánh lại bởi tiếng đọc văn tế lầm rầm, trầm bổng bằng giọng Huế cổ của các vị thúc bá, bộc sư ngồi hàng dưới. Thanh âm ấy rì rầm như tiếng thì thầm của những linh hồn trăm năm từ cõi âm vọng về, khiến ai nấy đều phải nín thở.
Cái nắng tháng Chạp ở làng Sình không hanh hao như nắng miền Nam, mà dường như bị nhuộm bởi cái vị mặn mòi, u uất của sương độc vùng cửa sông sau trận lũ lịch sử năm 1965. Nửa làng Sình trôi theo dòng nước ra biển, chỉ còn trơ lại những rặng đại già rụng trụi lá, khẳng khiu như những bàn tay gầy guộc của người chết đang cố cào cào vào khoảng không gian thâm nghiêm, xám xịt.
Hôm nay là lễ truyền ngôi, hay chính xác hơn là buổi định đoạt lại tôn ti trật tự của chi trưởng chi thứ dòng họ Phan – một dòng họ lâu đời bậc nhất đất Thần Kinh, vốn bám rễ sâu vào nền móng phong kiến triều Nguyễn, nay đang ngơ ngác trước sự sụp đổ của chế độ Ngô Đình Diệm và những làn sóng chính trị mới.
Gian điện thờ nghi ngút khói trầm hương bài, thứ khói đặc quánh, cay xè mắt, làm mờ đi những đôi câu đối sơn son thếp vàng đã bắt đầu bong tróc. Ở vị trí cao nhất, bên cạnh bức hoành phi “Đức Lưu Quang” cổ kính, Mệ Nội họ Phan – bà Thục Từ – ngồi sừng sững trên chiếc ghế nghi bàn bằng gỗ trắc đen bóng. Bà là người đàn bà thép thực sự của dòng họ này. Khác với cái vẻ ngoài nghiêm cẩn, có phần khắc kỷ của đại đa số đàn bà quý tộc Huế cũ, bà Thục Từ sở hữu một đôi mắt một mí sắc bén như hai lưỡi dao rạch vào khoảng không. Ở tuổi thất thập, bà vẫn quấn chiếc khăn vành sợi nhiễu màu chàm không lệch một nếp, ghì chặt lấy vầng trán cao bướng bỉnh. Bà không phục tùng gia phong; bà chính là người tạo ra trật tự trong cái phủ này.
Dưới sân gạch Bát Tràng lấm lem vệt bùn chưa ráo hẳn, mụ Cả đứng đó, khuôn mặt hốc hác đầy những vết rạn chân chim của một người đàn bà bị phụ tình. Đứng đối diện mụ là mụ Nuôi, mặc bộ đồ nâu sồng rách gấu nhưng tấm lưng thẳng tắp, bờ vai can trường vốn đã quen gánh củi đường núi từ thuở lên tám.
"Họ Phan ni có nề nếp của họ Phan, không phải nơi để phường buôn thúng bán mẹt lên phố về đây lên mặt dâu trưởng, dâu thứ!" – Giọng mụ Cả chát chúa vang lên, nhưng cái âm thanh đó dường như cố tình hét lớn để khỏa lấp đi cái run rẩy bên trong. Mụ Cả hận. Mụ đã mất quá nhiều. Gia đình mụ vốn thuộc phe triều đình cũ, nay theo chế độ mạt vận, cơ nghiệp tan tành. Mụ bám lấy mật vụ Trần Văn Bình cũng chỉ để giữ lấy cái mạng cho đám con, để rồi nhận lại một cái ngậm đắng nuốt cay khi ông Liên dắt về một mụ Nuôi can trường và một bà Tư Vũng Tàu sắc sảo.
Cộc! Cộc!
Tiếng cây ba toong bằng tre ngà của bà Thục Từ gõ mạnh xuống nền gỗ gụ nghe khô khốc. Cả gian điện thờ im bặt. Bà Thục Từ nhấp một ngụm trà mật ong, chậm rãi nhướng mắt nhìn mụ Cả, rồi dời sang mụ Nuôi:
"Mụ Cả nờ... Con bớt cái miệng lại đi. Nhà cổ họ Phan cần người giữ cốt cách, nhưng cũng cần cái đầu tỉnh táo để có cái ăn sau lũ. Thằng Liên đi biệt tích mấy năm, một tay mụ Nuôi ni trên phố nuôi hai đứa con trai cho dòng họ này. Hôm nay, ta quyết định: mụ Nuôi sẽ nhận một nửa phủ từ đường chi thứ, chính thức đứng tên một nửa phần điền địa hương hỏa."
Một tiếng xì xào kinh hoàng vang lên từ phía các bộc sư và thúc bá ngồi hàng dưới. Mụ Cả tái mét mặt, đứng không vững, đôi môi mỏng mím chặt đến rỉ máu. Bà Thục Từ không dùng mụ Nuôi vì thương xót; bà dùng mụ Nuôi như một con bài chiến lược để áp chế hoàn toàn sự ngạo mạn, cố thủ nhưng bất lực của phe mụ Cả. Bà biết mụ Cả đã chọn sai phe, và dòng tiền của dòng họ Phan cần phải được luân chuyển bởi một người phụ nữ thạo đời như Nuôi.
Sau buổi lễ, bà Thục Từ cho gọi mụ Nuôi và ông Liên vào phía sau hậu điện. Trong gian buồng tối, hương trầm quyện cùng mùi mực nho mốc, bà Thục Từ nhìn thẳng vào ông Liên – gã đàn ông mang danh "Việt Cộng nằm vùng" nhưng tâm can lúc nào cũng bị xâu xé bởi cái gọi là đại cục:
"Liên nờ, con tưởng con khôn ngoan che mắt được thiên hạ sao? Gã Tổng lý Hội chợ Đấu xảo Trần Đại – tay sai của mụ Cả – kẻ nhận mật phong đô-la để làm màn kịch 'chuột bạch trúng độc Asen' hạ bệ tranh làng Sình của mụ Nuôi năm 1964... Con có biết ai là người đưa mật báo cho ta biết không? Chính là cậu Địch! Đêm đó, sau khi mật vụ Bình ra lệnh thủ tiêu mụ Nuôi bên bờ sông Hương, nếu không có con Kăn Lịch từ chiến khu nổ súng bắn tỉa hạ gục tên sát thủ từ khoảng cách hai trăm mét, và cậu Địch bí mật đưa mụ Nuôi bê bết máu vào mật thất Tòa Khâm sứ, dùng dao cạo rạch vết thương cứu mạng mà không dùng thuốc tê... thì họ Phan con hôm nay làm gì hai đứa con trai của mi còn mẹ?"
Mụ Nuôi khẽ kéo nhẹ chéo áo nâu sồng, vệt sẹo đỏ quạnh bên bả vai chợt nhói lên. Đêm định mệnh đó, trong mật thất Tòa Khâm sứ sực nức mùi cồn và máu, mụ đã gặp cô đào Thanh Ng... đang trốn lính Cộng hòa. Chính cuộc gặp gỡ ấy đã làm mụ giác ngộ: đàn ông lo chọn phe chính trị, lo nhân danh những thứ vĩ mô, còn đàn bà mình phải lo tự cầm lái cuộc đời.
Ông Liên im lặng, khuôn mặt phong trần hằn lên những nét khắc khổ. Ông bước đến trước mặt mụ Nuôi, cất giọng miền Trung rặt, khàn đục:
"Nuôi nờ... Ngày mai tôi sẽ đưa mụ Cả lên phố, giao cho mụ tiệm tạp hóa ở cửa Gia Đồ để mụ lo buôn bán, thiết lập lại tuyến giao thương từ Huế ra Quảng Trị. Tôi phải duy trì mối quan hệ này... vì đó là vỏ bọc cho công việc ngầm của tôi. Nếu có chuyện gì bất trắc, tôi sẽ đưa hai bà ra Đà Nẵng để lánh"
Mụ Nuôi không khóc, bà nhìn gã đàn ông mình từng yêu bằng một ánh mắt ráo hoảnh, lạnh lùng. Ôn của người đàn ông đứng trước mặt mụ ngày xưa chính là người bảo chứng cho mối tình này, rước mụ về làm vợ thứ khi mụ sinh được cậu con trai. Mệ nội ngày xưa thuyết phục mụ về cũng chỉ vì bị "Ôn đánh đập mỗi khi rượu chè, cờ bạc thua về". Tất cả những cuộc tình của đàn ông xứ này, rốt cuộc chỉ để lại trong lòng người đàn bà một khoảng trống vắng đến vô vọng.
"Ông Liên nờ..." – Mụ Nuôi nói, giọng thâm trầm nhưng đanh thép. "Ông đưa mụ Cả lên phố thì quyền ông. Còn tôi, tôi cũng sẽ dắt ba đứa con lên phố thị gầy dựng lại từ đầu bằng hai bàn tay trắng. Tôi không thèm cái nửa phủ từ đường này của ông nữa. Với đàn bà, góa phụ làng Sình này đã có kế sinh nhai ."
Đêm đó, mụ Nuôi bước vào gian buồng mộc bản, nhìn Ôn Biện – người nghệ nhân già đang ngồi im lặng bên những xấp giấy đất cũ kỹ. Bà nhận từ ông những khuôn in vàng mã tinh xảo nhất – thứ bí kỹ từng được tiến cung triều Nguyễn nhưng đã bị mai một.
"Ôn nờ... Thời buổi loạn lạc, người ta có thể không mua tranh làng Sình, nhưng khi bom đạn nổ ra, người chết nằm xuống ngày một nhiều, người sống cần gạo, người chết cần đức tin. Tôi sẽ dạy cho góa phụ làng này cách băm giấy điệp, làm vàng mã tinh xảo để họ tự kiếm sống qua mùa bão lũ."
Mưa ngoài trời vẫn rơi xối xả, gió miền Trung lồng lộng qua bến sông. Tiếng khóc thầm của mụ Cả bên bờ rào và tiếng băm giấy điệp đều đặn, kiên cường của mụ Nuôi bên trong gian nhà nhỏ tạo nên một khúc nhạc tiễn biệt. Mụ Nuôi quyết định rời làng.
Một lần nữa, cơn lũ lớn lại quét qua làng Sình ngay sau lúc mụ Nuôi đi.
Phần 1:https://chienphan.blogspot.com/2023/04/gio-ve-mien-trung-nguoi-ba-o-au-song.html
Phần 2: https://chienphan.blogspot.com/2023/04/gio-ve-mien-trung-2-lang-sinh.html
Phần 3: https://chienphan.blogspot.com/2026/05/story-gio-ve-mien-trung-3-tu-uong.html
Phần 4: https://chienphan.blogspot.com/2026/06/story-gio-ve-mien-trung-4-imperial.html
Phần 5: https://chienphan.blogspot.com/2026/06/story-gio-ve-mien-trung-5-ben-thuy.html
Phần 6: https://chienphan.blogspot.com/2026/06/story-gio-ve-mien-trung-6-song-khua.html
Phần 7: https://chienphan.blogspot.com/2026/06/story-gio-ve-mien-trung-7-au-xao.html
Phần 8: https://chienphan.blogspot.com/2026/06/story-gio-ve-mien-trung-8-phong-thu.html
Phần 9: https://chienphan.blogspot.com/2026/07/story-gio-ve-mien-trung-9-vang-ma.html
Phần 10: https://chienphan.blogspot.com/2026/07/story-gio-ve-mien-trung-10-tan-tro-lua.html
***
BÌNH TRỊ THIÊN, 1965
FORSAKING THE VILLAGE
One day before the enthronement ceremony
On the night of the full moon in July 1965, the grand, sprawling altar hall of the Phan clan’s branch line entered the hour of Tý (Midnight). The preparations for the clan’s enthronement ceremony unreeled within a solemn, suffocating atmosphere so tense that a single stray spark could have ignited an all-consuming wildfire.
No modern electric lighting was permitted inside the hall; the vast space was illuminated entirely by hundreds of beeswax candles and peanut oil lamps set into antique, patinated bronze stands. Smoldering incense smoke began to drift from the massive bronze censer placed before the ancestral altar, releasing a thick, sickly sweet yet eye-stinging aroma. The smoke wove a hazy shroud over the lacquer horizontal boards and gold-leafed parallel verses, which had already begun to peel and flake with age.
Before the ceremony officially commenced, the tả vu (left-wing house) felt dark and stifling, like an airtight kiln starved of oxygen. Outside, the Perfume River's currents—swollen from a historic flood—were churning violently, crashing rhythmically against the stone foundation of the Phan clan’s ancestral house like the collective sigh of a three-hundred-year-old feudal epoch. Midst this decaying, austere sanctuary, three women representing three vastly different worlds stood face-to-face; the seemingly placid surface of the Phan clan had, in truth, fractured long before the great bronze bell was ever struck.
Mụ Cả sat perched upon a mahogany armchair, her gaunt, skeletal hands clawing tightly at the hem of her sky-blue brocade tunic, which was already fraying at the shoulder seams. Her face was hollow, her thin lips pressed into a bitter, resentful line. Glancing over at mụ Nuôi, who was nonchalantly organizing stacks of weathered land deeds in her tattered brown rustic garb, mụ Cả could not suppress a faint, cynical scoff:
“Nuôi nờ... look at the men out there. Thắng, Dũng, Hùng, Anh... they are all frantically tidying up the altar, oblivious to whether tomorrow’s turn of fortune will actually change their destinies through Liên’s jade seal. Yet look at the women of this house, be it the first wife or the concubines; every single one of us harbors a belly full of hatred. It is pathetic, isn't it? How is the malice of today any different from the grievances of yesteryear? One rages because she couldn't bear a son, another seethes because she is imprisoned and shackled by this rotten, feudal cage. But even in hatred, there must be decorum, a sense of hierarchy and order, especially when we are all just victims buried beneath the mud of this godforsaken era, don’t you think, em hỉ?”
Bà Tư Vũng Tàu shifted her heels slightly, leaning her back against the embroidered doorframe. Her fashionable, tea-room-styled permed curls swayed gently with her rapid, shallow breaths. The solid gold kiềng necklace gracing her neck glinted sharply beneath the candlelight, casting a jarring contrast against mụ Nuôi’s stoic austerity and mụ Cả’s vitriol. Utterly unlike the somber, calculated cadence characteristic of the capital's women, bà Tư spoke in a distinct, unadulterated Southern dialect—fluid, pragmatic, yet razor-sharp:
“Oh, excuse me, sister! Don't you dare open your mouth just to dump all the blame onto everyone else's shoulders and expect us to sit at the same table weeping with you. It takes two hands to clap, doesn't it, sister Cả? Can we women please stop playing the eternal victim? It's exhausting to listen to! Is it not true that when a man takes a second, third, or fourth wife, it is ultimately due to a part of our own indulgence and submissive endurance?”
With that, bà Tư spun around, her eyes flashing with a fiery blend of fury and deep-seated resentment. Her gaze locked dead onto Liên, who stood motionless, arranging the genealogy logs in a dark corner, before she whipped back to stare directly into mụ Cả’s face:
“Don't you pull rank on me or try to intimidate me with that 'legal first wife' or 'senior daughter-in-law' nonsense. Let me tell you something: I am the one who got here first! This isn't my first time stepping foot into Sình village, you know? I knew the face of this ancestral house long before you ever crossed the threshold to play dâu trưởng! Did you really think you were that prestigious?”
Mụ Cả’s face drained of all color. Her inherently shrewish, acerbic nature flared up instantly as she lunged to her feet, her finger thrusting toward bà Tư’s face. But bà Tư Vũng Tàu merely sneered, batting the hand away with the swift, uncompromising gesture of a cold-blooded merchant:
“Why on earth must women be so foolish as to keep breeding children for men, only to lock themselves in this tiger cage and endure their humiliation? Let me tell both of you: I dragged myself all the way from the South to this godforsaken Bình Trị Thiên region on this very night of devastation and floods, and it certainly wasn't to squabble over a few ragged acres of ancestral incense land! I came back here just to see if that old hag is finally dead! That bitter, venomous old woman who never stopped breathing down my neck and always slandered me as a ‘Salem-smoking whore’!”
Smack!
A scorching slap detonated through the air, ripping through the solemn silence of the left-wing house. Mụ Cả had lunged blindly, her red-painted fingernails dug tight as she delivered a blistering blow to bà Tư’s cheek. The gold necklace around bà Tư’s neck slammed against the doorframe with a harsh, metallic clatter.
“You Southern whore! Shut your filthy mouth!” mụ Cả shrieked, her eyes bloodshot, strands of her hair breaking loose to wild disarray across her forehead. Every shred of her senior daughter-in-law's noble poise vanished into thin air. “You dare curse the matriarch of the Phan family? You dare climb all over this ancestral house to hurl your sacrilege?!”
Bà Tư Vũng Tàu’s head snapped violently to the side. A thin trail of crimson leaked from the corner of her mouth across her teeth, yet she did not cry, nor did she cradle her face in whimpering submission like the typical, abuse-hardened brides of Huế. Her eyes blazed with the unyielding, transactional steel of a self-made woman who had weathered the cutthroat storms of the marketplace.
Crash!
Without a moment's hesitation, bà Tư kicked aside a stool blocking her path and charged straight at mụ Cả. Her hands, heavy with diamond rings, clawed into the shoulders of mụ Cả’s sky-blue brocade tunic, ripping the frayed seams apart with a lethal yank. With a violent shove, bà Tư sent mụ Cả airborne backward, her spine colliding against the mother-of-pearl inlaid cabinet with a sickening thud.
“I dare you to hit me again! You think anyone is actually afraid of your ragged title as first wife?” bà Tư roared, her voice ringing out in an unbending Southern cadence. She pointed a polished, glossed fingernail at the blood on her lip before thrusting her face mere inches from mụ Cả’s. “This slap, I return to you with absolute contempt! If you're so brave, why don't you go out there and slap your family's collapsing, mạt vận dynasty? Go slap those corrupt officials who are fleeing with bars of solid gold, abandoning this mansion to the rising floodwaters! Don't you dare take your pathetic, impotent jealousy out on me!”
Mụ Cả sat collapsed on the floorboards, a wave of profound grievance surging up her throat, contorting her features into a grotesque mask. Stranded of all her dignity as dâu trưởng, the accumulated hatred and heartbreak of half a lifetime spent choking in the mire of this clan erupted all at once. She let out a piercing, screeching wail that threatened to claw through the very fabric of the mud walls:
“What do you know to speak?! You haven't spent a single day living under this roof, yet you open your mouth to mock and slander me? I lost my entire maternal estate, I endured unspeakable humiliation to shake hands with secret agents just to keep this Phan clan alive through waves of bullets—did any of you bastards know that?! For this house, I sacrificed my youth; I offered up both my own family and my husband's family to this godforsaken era! And what did I get in return? A husband who left for years in the name of his grand, 'vĩ mô' cause, only to return with a second wife who breeds sons to step all over me, and a Southern whore who brings dollar bills back here to climb onto the ancestral altar and curse us! It's all a filthy lie! If I wasn't deceiving others, I was busy deceiving myself. But let me tell you, you whore Tư, I will never allow myself to stop! Not until my last breath fades, not until my children's generation can march forward with their heads held high before this mạt vận dynasty—only then will I rest content! You want to steal this ancestral house? You want to strip me of my title as first wife? Over my dead body! Every single one of you, remember that!”
Bà Tư whipped around, her gaze cutting like a razor as it impaled Liên, who remained entirely motionless, a mute, shrouded shadow huddled in the dark corner:
“And what about you, ông Liên?! Did you hear exactly what she just said? The woman you call your 'first wife'—she won't even let you name your own son! Can you really stand there acting like a spineless puppet while two women tear each other to shreds? Where is that grand, macroscopic guerilla courage of yours gone? Did you think I dragged myself back to this tiger cage just to let you backward, feudal relics trample all over me? No damn way! I built my life from nothing, my money is self-earned, and my destiny is mine to dictate!”
The two women glared like a pair of tigresses cornered in a cage, their chests heaving violently, their eyes locked in a venomous gaze that threatened to dismember one another. Midst the dense, choking clouds of burning incense and the explosive tension, mụ Nuôi abruptly stood up.
She slammed her stack of weathered land deeds onto the mahogany table with a resounding Thud!, causing the two beeswax candles on the bronze holders to sway violently, casting distorted, writhing shadows against the mud walls. Mụ Nuôi stood towering between the two women, her slender shoulders beneath her tattered brown rustic tunic straight as a ridge of ivory bamboo before a hurricane. Her eyes were completely dry and vacant. She looked at mụ Cả, then shifted her gaze to bà Tư, her voice low and mournful, yet echoing powerfully throughout the entire house:
“Both of you, drop it! Has this humiliation not been enough that you must claw at each other right in front of the ancestral altar? The men outside are frantically waiting for the jade seal to carve up the estate; they view us women as nothing more than pawns, nothing more than breeding machines. Are we women really any different? We stubbornly crave the benevolence and magnanimity of a man, only to project our own selfishness and greed into it. In reality, are we not just lying to ourselves? Half the time, we don't even know what the hell we want! Yet here you two are, squabbling over the titles of 'first wife' and 'mistress' of a man who changed his heart long ago. You two should be holding hands and marching right out of this tiger cage together, instead of standing here letting them look at us like a joke of the times!”
The moment mụ Nuôi’s rebuke ceased, a violent squall thrashed inward from the riverbank, flinging open the embroidered wooden doors. Right then, from the main chánh điện, the great bronze bell began to strike its very first toll—deep, resonant, and profoundly solitary, signaling the arrival of the midnight hour. The bell’s chime echoed against the stone walls like the splintering collapse of a feudal century, dragging the three women into their final, decisive war.
CAO LÃNH, THE MEKONG DELTA, 1995
THE EVENING RIVER BEND
The monsoon flood of 1995 rolled into Cao Lãnh, drowning the entire Mekong Delta in a vast, seamless sheet of white water. Unlike the torrential, mud-slicked flash floods that threatened to swallow Sình village in Huế back in 1965, the Southern waters this year rose sluggishly, yet they stretched out so infinitely that it felt terrifying. Clusters of điên điển trees, heavy with brilliant yellow blossoms, bowed their heads flush against the silt-laden, murky surface. The Đồng Tháp night reeked of rotting marsh grass, the weary croaks of frogs blending with the dense hum of mosquitoes beneath the eaves of a stilt house whose walls still smelled faintly of fresh whitewash—the place where mụ Nuôi had sought temporary refuge from the turbulent storms of life.
Inside the darkened room, the Southern night felt wider and deeper than the suffocating alcove of the altar hall from decades past. Only a single duck-egg-shaped oil lamp flickered weakly, casting a jaundiced glow onto a black-and-white photograph of ông Liên. Its corners were heavily stained, resting upon a makeshift wooden altar.
Bà Tư Vũng Tàu sat flat on the floor, her gaunt hands igniting a massive bundle of joss sticks. A thick plume of smoke billowed upward, carrying a pungent, acrid scent. Thirty years since she first set foot in France, she had tasted more than enough of the cold indifference of a foreign land. Now, with her hair streaked with silver, she had packed her suitcase and dragged herself back to the S-shaped land. Gone was the eye-catching gold necklace or the avant-garde outfits from the Saigon tea rooms; bà Tư now wore a faded, worn-out black silk bà ba outfit. Her old haughtiness had been thoroughly eroded by years in exile, leaving behind a bitter, melancholic grimace.
Bam!
Mụ Nuôi bolted upright, sitting straight up inside her draped mosquito net. Her eyes flared with a pent-up irritation as she stared at the hazy shroud of incense smoke:
“Who owes you anything?! Go find them and demand it! That man has been buried three paces deep in the dirt for god knows how long, and yet you carry this obsession all the way from France down to this remote corner of the Mekong Delta, forcing me to shoulder it with you? For how much longer, mụ Tư?!”
Bà Tư did not turn her head. She firmly jabbed the bundle of incense into a ceramic bowl filled with rice serving as a makeshift censer. Her voice was hoarse, steeped heavily in her native Southern cadence, though stripped of the razor-sharp steel of that explosive night in 1965:
“I’m not demanding anything from ông Liên, nor am I demanding anything from you. I’m demanding the return of my youth as a woman! Do you think I was living in luxury? The day I returned to Saigon, seeking shelter at my ex-brother-in-law's house, seeing them look at me like a parasite, eyeing the meager relief pennies sent over from France—I couldn't take it. The title of 'ông Liên's underground agent wife' doesn't feed anyone in this day and age. I came looking for you because I figured you—the only person who ever tasted bitterness alongside me under that old hag Thục Từ—would be the only one to comprehend this hollow, hopeless void. Who would've thought you’d just push me away too!”
Mụ Nuôi froze, the breath catching in her withered chest. She recalled that night thirty years ago, when this very Southern woman had ruthlessly ripped mụ Cả’s tunic apart to reclaim a shred of a woman's pride. In the end, after traveling halfway across the globe, this woman still could not escape the ghost of the man who bore the brand of that era.
That night, the two women lay with their backs to one another upon a tattered mat, listening to the rain pit-a-patter against the leaves outside the front porch. Each harbored a belly full of barren, dry sorrows until the break of dawn.
At the crack of dawn, while the morning mist still hung thick over the coconut trees, bà Tư Vũng Tàu stood waiting at the river wharf, clutching her battered suitcase. Dũng—mụ Nuôi’s eldest son—had already fired up the long-tail boat engine to take her to the Cao Lãnh bus station.
Bà Tư stepped up onto the sloping bank, looking at Dũng with a sorrowful gaze before turning toward mụ Nuôi, who stood leaning against the doorway:
“Take care of yourself, sister Nuôi... I’m off. I'm catching a bus headed straight for the absolute end of the Mekong Delta, somewhere down around Cà Mau or Rạch Giá, from what I hear.”
Mụ Nuôi raised her eyes slightly, her voice low and heavy with melancholy as she asked:
“Where else could you possibly be searching for?”
Bà Tư Vũng Tàu let out a hollow, bitter smirk, though it carried a trace of the dry wit inherent to Southern women:
“Rumor has it there's a woman down there called 'Bà Năm Tía Lia'... Apparently, she was another one of ông Liên's women back when he operated along the river routes. I have to go down there and see if she was any better at enduring humiliation than we were. While I'm at it, I might just invite her to start a gambling den or open up a rice diner. We women can feed each other; we don't need a spirit tablet or a jade seal from any man ever again!”
The decrepit old bus sputtered to life, spewing a thick cloud of black exhaust. Bà Tư stepped aboard, her gaunt silhouette gradually vanishing behind the dust-filmed glass window. Mụ Nuôi stood watching the bustling bus station of a new era beginning to stir in 1995, her mind silently noting that the historical river of the Phan family man had, in the end, left far too many fateful bends across this land.
THE ENTHRONEMENT CEREMONY
The ceremony commenced with the deep, solitary chime of a bronze bell. The bell tolled in steady, measured intervals, its dense, heavy reverberations lingering in the air as they struck the polished black ironwood pillars before echoing back into the hearts of those present, creating an atmosphere that was sacred yet terrifyingly cold. Melding into this was the rhythmic tap of a wooden fish and the crisp clinking of a stone chime, sounding like an invisible order trying to reimpose feudal discipline beneath this moss-covered roof.
The space grew suddenly thick with the low, undulating murmur of funeral orations chanted in an archaic Huế accent by the uncles and clan elders seated in the lower rows. The sound drifted like the whispers of century-old souls echoing back from the underworld, forcing everyone to hold their breath.
The December sun over Sình village lacked the dry crispness of the Southern heat; instead, it seemed tainted by the briny, melancholic sting of the toxic mists rising from the estuary after the historic flood of 1965. Half of Sình village had washed down the current into the sea, leaving behind nothing but skeletal frangipani trees stripped bare of leaves, their jagged branches clawing like the gaunt hands of the dead against the bleak, grey sky.
Today was the enthronement ceremony, or more precisely, the day to dictate the hierarchy and order between the senior and junior branches of the Phan clan—one of the oldest lineages in the capital, deeply rooted in the feudal foundations of the Nguyễn Dynasty, now standing bewildered before the collapse of Ngô Đình Diệm’s regime and the onslaught of new political tides.
The altar hall reeked of dense bài incense smoke, so thick it stung the eyes and blurred the gold-leafed parallel verses that had begun to peel away. Seated at the highest position, adjacent to the ancient horizontal board inscribed with “Đức Lưu Quang” (The Radiance of Virtue Endures), sat the matriarch of the Phan family—bà Thục Từ—towering like a monument upon a polished black rosewood chair. She was the true iron woman of this clan. Quite unlike the rigid, somewhat ascetic demeanor of most old-school Huế aristocratic women, bà Thục Từ possessed sharp, single-lidded eyes that cut through the space like twin blades. At seventy years old, she still wore her indigo silk turban wound tight without a single crease out of place, pinning back her high, stubborn forehead. She did not submit to family tradition; she was the order within this estate.
Down on the Bát Tràng brick courtyard, which was still smeared with the damp residue of mud from the flood, stood mụ Cả. Her face was hollow, lined with the deep crow's feet of a woman scorned. Standing opposite her was mụ Nuôi, clad in her tattered brown rustic garb but holding her spine perfectly straight—her resilient shoulders long accustomed to hauling firewood down mountain trails since the age of eight.
“The Phan clan has its rules, this is no place for a common market vendor to come flaunting herself before the first wife and concubines!” mụ Cả’s voice screeched out, but the sound seemed deliberately loud, a frantic effort to mask the trembling deep within her. Mụ Cả hận. She had lost too much. Her family had belonged to the old court faction, now tethered to a ruined regime, their estate shattered. She had clung to the secret agent Trần Văn Bình merely to keep her children alive, only to swallow a bitter pill when Liên returned dragging along a resilient mụ Nuôi and a razor-sharp bà Tư Vũng Tàu.
Thud! Thud!
The ivory bamboo cane of bà Thục Từ struck sharply against the mahogany floor, producing a dry, hollow crack. The entire altar hall fell dead silent. Bà Thục Từ took a slow sip of honey tea, deliberately lifting her eyes to look at mụ Cả, before shifting her gaze to mụ Nuôi:
“Mụ Cả nờ... hold your tongue. The ancient house of the Phan clan needs people to preserve its essence, but it also needs a lucid mind to ensure there is food on the table after the flood. Liên has been gone without a trace for years, and it was mụ Nuôi here who single-handedly raised two sons for this lineage up in the city. Today, I decide: mụ Nuôi shall receive half of the ancestral house of the junior branch, officially holding the title to half of the ancestral incense land.”
A horrified whisper rippled through the rows of elders and uncles seated below. Mụ Cả turned deathly pale, swaying on her feet, her thin lips pressed together so hard they bled. Bà Thục Từ did not elevate mụ Nuôi out of pity; she used mụ Nuôi as a strategic pawn to utterly crush the arrogant, defensive yet utterly impotent faction of mụ Cả. She knew mụ Cả had backed the wrong side, and the cash flow of the Phan clan needed to be steered by a woman as worldly wise as Nuôi.
Following the ceremony, bà Thục Từ summoned mụ Nuôi and ông Liên into the back chamber of the hall. Within the darkened room, where incense smoke mingled with the musty odor of Chinese ink, bà Thục Từ stared directly at ông Liên—the man branded as an "underground Viet Cong agent" whose heart and mind were eternally torn by the so-called 'greater good':
“Liên nờ, did you honestly think you were clever enough to blind the rest of the world? The Superintendent of the Đấu Xảo Exhibition Fair, Trần Đại—mụ Cả’s henchman—the one who accepted a bribe of dollar bills to stage that farce of the 'guinea pig poisoned by arsenic' to ruin mụ Nuôi’s Sình village woodblock prints back in 1964... Do you know who tipped me off about that? It was cậu Địch! That night, after Bình’s secret agents ordered the execution of mụ Nuôi by the banks of the Perfume River, if it weren't for Kăn Lịch firing a sniper round from the war zone to drop the assassin from two hundred meters away, and cậu Địch secretly dragging a blood-soaked mụ Nuôi into the hidden chamber of the Résidence Supérieure, using a razor to slice open the wound and save her life without a single drop of anesthesia... would your two sons even have a mother today, you Phan family bastard?”
Mụ Nuôi gently pulled at the hem of her brown rustic tunic, the dark red scar across her shoulder suddenly throbbing with a phantom ache. On that fateful night, inside the hidden chamber of the Résidence Supérieure thick with the stench of alcohol and blood, she had crossed paths with the actress Thanh Ng... who was hiding from the Republican draft. It was that very encounter that awakened her: men busied themselves choosing political factions, invoking grand macroscopic ideals, while women had to steer the course of their own survival.
Ông Liên remained silent, his weather-beaten face etched with lines of profound hardship. He stepped toward mụ Nuôi, speaking in a raw, gravelly, unadulterated Central dialect:
“Nuôi nờ... Tomorrow I will take mụ Cả up to the city, hand over the grocery store at the Gia Đồ gate to her so she can manage the trade, and re-establish the supply lines from Huế out to Quảng Trị. I must maintain this relationship... because it serves as the cover for my underground work. If anything goes awry, I will take both of you to Đà Nẵng to seek refuge.”
Mụ Nuôi did not weep. She looked at the man she had once loved with a dry, chillingly detached gaze. The patriarch of the man standing before her had once been the guarantor of their love, taking her in as a second wife when she bore him a son. The matriarch back then had persuaded her to come along simply because she was being "beaten by the patriarch every time he came home losing at drinking and gambling." All the romances of the men of this region, in the end, left nothing but a hollow, desperate void in the hearts of their women.
“Ông Liên nờ...” mụ Nuôi said, her voice low yet tempered like cold iron. “If you want to take mụ Cả to the city, that is your prerogative. As for me, I will also take my three children to the city to rebuild everything from scratch with my own two bare hands. I don't give a damn about this half of your ancestral house anymore. For the women, the widows of this village already have a means to survive.”
That night, mụ Nuôi stepped into the woodblock printing chamber, looking at Ôn Biện—the old artisan who sat silently beside the stacks of weathered land deeds. She received from him the most exquisite ghost money printing blocks—a secret craft that had once been offered to the Nguyễn royal court but had since fallen into obscurity.
“Ôn nờ... In these times of chaos, people might stop buying Sình village paintings, but when the bombs drop and the dead pile up day by day, the living need rice, and the dead need faith. I will teach the widows of this village how to crush the mica paper and craft the most exquisite ghost money, so they can feed themselves through the monsoon season.”
Outside, the rain continued to pour down relentlessly, the Central winds howling fiercely across the river wharf. The muffled weeping of mụ Cả by the fence and the steady, resilient rhythm of mụ Nuôi crushing the mica paper inside the small house wove together a song of farewell. Mụ Nuôi resolved to leave the village.
Once more, a massive flood swept through Sình village, right after mụ Nuôi departed.
