Khi chiếc xe chầm chậm lướt qua những nhịp cầu, tiến về phía khu đô thị Palm City—nơi những khối thạch cao vươn cao ngạo ngược giữa vùng ven Sài Gòn—nó giở lại từng trang viết cuồn cuộn sức nặng lịch sử của nhà văn Nguyễn Thanh về Bảng nhãn Lê Quý Đôn.
Nhìn qua vách kính ô tô, những tòa chung cư cao tầng của Palm City soi bóng xuống dòng sông Giồng Tố chao đảo trong bóng chiều. Cảnh sắc đô thị hiện đại tối ưu từng mét vuông sàn ấy vội vã đập vào mắt nó, gợi lại cái cảm giác chông chênh, khô khốc của cỗ máy mưu sinh. Nhưng khi ngón tay nó sần sần lướt qua từng trang sách của Nguyễn Thanh, một vệt sóng ký ức từ ngàn xưa chợt thức dậy, rạch tung sự ngột ngạt chốn đô thành.
Lê Quý Đôn, vị "thần đồng" đất Sơn Nam, Bảng nhãn thời Lê-Trịnh, lại là một định mệnh hoàn toàn khác: một gã "khổng lồ" đứng cô độc gọt dũa từng trang sách giữa triều chính rối ren, một cuốn bách khoa toàn thư tự tay giải mã thế giới.
Các bậc sĩ phu xưa qua ống kính của quyền lực. Tác phẩm tiết lộ tầm vóc của một gã "gom nét nhặt chữ" vĩ đại—từ một ấu thơ đến khi trưởng thành, vào từng tập bạt sách cũ, khảo cứu từ địa lý, lịch sử (Phủ biên tạp lục, Vân đài loại ngữ) đến triết học, nông nghiệp. Âu cũng từ tò mò khám phá, ham học mà ra.
Ông miệt mài ghi chép từng giống cây, từng sản vật, từng phong tục của người dân Nam Hà là hành trình học cách lắng nghe nhịp thở thô mộc của đất mẹ, tìm thấy sự tương đồng giữa tri thức bác học và cội nguồn dân tộc. Bác học chẳng tự sinh ra mà có.
So với chiều dài thăm thẳm của lịch sử, cách làm, nỗi sợ và cái bẫy của con người hôm nay chẳng thấy có mấy khác biệt. Quanh đi quẩn lại vẫn là hai chữ: dụng nhân.
***
As the car slowly glides across the bridge spans, pressing toward the Palm City urban area—where soaring plaster blocks stand in arrogant posture against the fringes of Saigon—It reopens the pages of historian Nguyen Thanh’s writing, surging with the heavy weight of history about Bàng nhãn Le Quy Don.
Gazing through the car’s glass pane, the high-rise apartment towers of Palm City mirror themselves upon the swaying, dusk-lit waters of the Giong To River. That modern urban landscape, engineered to optimize every square meter of floor space, strikes abruptly against its eyes, evoking the precarious, dry ache of the survival machine. Yet, as its rough fingers slide across Nguyen Thanh’s pages, a wave of ancient memory suddenly awakens, slashing wide open the suffocating confines of the metropolis.
Le Quy Don—the child prodigy of the Son Nam land, Bàng nhãn of the Le-Trịnh era—embodied an entirely different destiny: a solitary giant standing apart to carve and polish every page amid a chaotic court, a living encyclopedia manually decoding the universe.
Scholar-officials of old viewed through the lens of power. The work reveals the stature of a monumental "gatherer of strokes and collector of words"—from a curious childhood into mature manhood, immersing his dry hands into aged manuscripts, researching across geography and history (Phủ biên tạp lục, Vân đài loại ngữ) to philosophy and agriculture. All born from an unyielding curiosity and an insatiable thirst to explore.
His tireless documentation of every plant species, native product, and custom of the Nam Ha people was a pilgrimage of learning to listen to the rustic breath of Mother Earth, discovering the resonance between erudite knowledge and ancestral roots. True erudition is never born out of thin air.
Compared to the abyssal depth of history, the methods, fears, and traps of humans today show little difference. When all is said and done, it still revolves around two simple words: employing talent.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét