[Book] Loan - Từ cuộc đời của một con chim Phượng Hoàng - Isabelle Muller

"Con chim Phượng Hoàng không sinh ra từ sự may mắn, nó sinh ra từ đống tro tàn của những nỗi đau mà nó đã dũng cảm đi xuyên qua."

Vội vã. Nó rời khỏi văn phòng của Tự Lực Văn Đoàn, nơi những mái đầu xanh đang tranh đấu cho một thẩm mỹ mới, để bắt chuyến xe ngược thời gian, tìm về phía thượng nguồn. Ở đó, nó nghe Loan kể về cuộc đời mình—một người con gái sinh ra từ một cụm dân tộc thiểu số vùng cao, để rồi bị rượt đuổi bởi một định mệnh nghiệt ngã, hóa thân thành một con chim Phượng Hoàng tái sinh từ tro tàn.

"Dòng đời là một chuỗi dài vô tận của những sự tình cờ, trùng hợp liên tiếp nhau tạo thành số phận. Có những con người ta bắt gặp dọc đường, đến tận cuối đời vẫn chẳng thể nào quên."

Bà Loan (tên thật là Hà Đỗ) bước vào đời trong một số phận hẩm hiu của một người phụ nữ vùng cao những năm 1930. Cô bé Loan mười hai tuổi đã bị chính gia đình mình "phó mặc"—bị gả bán để đổi lấy một con bò, bị đẩy vào cuộc hôn nhân cưỡng ép đầy tủi nhục.

Loan không chọn cách trở thành nạn nhân. Cô không để mình bị giam cầm trong vòng xoáy của định mệnh. Loan đã chạy trốn, trở thành một "me Tây", theo chân anh chàng lính Pháp từ Bắc vào Nam, rồi vượt ngàn trùng đại dương đến với "Thủ đô Ánh sáng" Paris. Một cuộc đào thoát đầy kiêu hãnh nhưng cũng đầy vết sẹo, khi bà đứt ruột phải bỏ lại đứa con của mình nơi quê nhà—một nỗi đau âm ỉ cháy suốt dọc dài lịch sử.

"Mẹ không kể về nỗi đau không phải vì mẹ đã quên, mà vì mẹ muốn các con lớn lên với một trái tim không mang vết sẹo của quá khứ."

Cuộc đời bà Loan là một chuỗi dài vô tận của những sự tình cờ và trùng hợp liên tiếp, kết lại thành một sợi dây số phận bền bỉ. Ở Paris, giữa sự lạc lõng của một linh hồn lưu vong, bà đã gặp lại những người bạn, những ân nhân như "anh Phan"—người đã gửi gắm niềm tin, giúp đỡ bằng cả lời khuyên lẫn tiền bạc để bà có đủ nghị lực mà "sống tiếp".

Giống như những người đàn ông thời Hậu khoa cử của Ben Tran, Loan cũng phải loay hoay giữa hồn cốt Việt và sự thích nghi với văn hóa trời Tây. Nhưng nếu các trí thức thời đó u sầu trong những bộ âu phục, thì Loan lại lầm lũi hiện diện bằng sự thấu cảm thầm lặng. Bà làm lụng cực khổ để bảo vệ các con, dùng sự hy sinh của mình để xây dựng một nền móng gia đình vững chắc. Bà không phải là "con chim nhại" bị bắn rơi bởi định kiến, bà là con chim Phượng Hoàng, mỗi lần bị lửa đời thiêu rụi lại là một lần bà chọn cách tái sinh rực rỡ hơn.

"Hạnh phúc không phải là không có đau khổ, hạnh phúc là khi ta tìm thấy sự hiện diện của chính mình ngay cả trong những lúc nghẹt thở nhất của số phận."

Ngồi bên thềm nhà, lắng nghe Isabelle—đứa con của Loan—kể lại câu chuyện của mẹ mình trong những ngày cuối cùng của năm, nó nhận ra rằng hồi ký chính là cách chúng ta nhặt nhạnh những mảnh vỡ của sự tình cờ để tạo nên hình hài cho quá khứ. Con đường của Loan đã bắt gặp những con người mà đến tận cuối đời bà vẫn chẳng thể quên, những gương mặt đã cùng bà đi qua bão giông và định kiến.

Sự im lặng của bà về quá khứ đau thương suốt nhiều năm trời không phải là sự lẩn tránh, mà là một hành động bảo vệ. Chỉ đến khi những thước phim đời bà hiện lên qua lời kể của Isabelle, người ta mới thấy một phiên tòa của lịch sử, nơi nhân phẩm được phục hồi từ những khốn cùng nhất.

Hãy cứ bước đi, vững vàng như một con chim Phượng Hoàng. Hồi ký từ đó mà ra, để lưu giữ lại hơi thở của những người đã sống và yêu đến tận cùng.

***

Loan: The Rebirth of a Phoenix from the Ashes of Destiny

"The Phoenix is not born of luck; it is born from the ashes of the pain it has bravely passed through."

In a rush. It leaves the office of the Self-Reliance Literary Group (Tự Lực Văn Đoàn), where young minds fight for a new aesthetic, to catch a ride back in time toward the headwaters. There, it hears Loan telling her life story—a girl born in a highland ethnic minority community, only to be chased by a cruel fate, transforming into a Phoenix reborn from the ashes.

"Life is an endless chain of coincidences and accidents that together form destiny. There are people we meet along the way whom we can never forget until the very end of our lives."

Loan (born Hà Đỗ) entered life with the unfortunate fate of a highland woman in the 1930s. At twelve years old, she was "abandoned" by her own family—sold for a cow, pushed into a humiliating forced marriage.

Loan did not choose to be a victim. She did not let herself be imprisoned in the vortex of destiny. She fled, becoming a "me Tây" (a Westerner's wife), following a French soldier from North to South, then crossing thousands of miles of ocean to the "City of Light," Paris. A proud yet scarred escape, as she heart-wrenchingly had to leave her child behind in her homeland—a pain that smoldered throughout the long stretch of history.

"Mother does not tell of her pain not because she has forgotten, but because she wants her children to grow up with hearts that bear no scars of the past."

Loan's life was an endless chain of coincidences, weaving together a resilient cord of fate. In Paris, amidst the isolation of an exiled soul, she met friends and benefactors like "Brother Phan"—who provided faith and help through both advice and money so she had the strength to "keep living."

Like the men of the Post-Mandarin era in Ben Tran's writing, Loan also struggled between her Vietnamese roots and adapting to Western culture. But while the intellectuals of that time were melancholy in their European suits, Loan was quietly present through silent empathy. She worked tirelessly to protect her children, using her sacrifice to build a solid family foundation. She was not the "mockingbird" shot down by prejudice; she was the Phoenix, each time consumed by the fires of life, choosing to be reborn even more brilliantly.

"Happiness is not the absence of suffering; happiness is when we find our own presence even in the most suffocating moments of fate."

Sitting on the doorstep, listening to Isabelle—Loan's child—retell her mother's story in the final days of the year, it realizes that memoirs are how we pick up pieces of coincidence to shape the past. Loan's path encountered people she could never forget until the end of her life, faces that walked with her through storms and prejudice.

Her silence about her painful past for many years was not an evasion, but an act of protection. Only when the films of her life surfaced through Isabelle's narration did people witness a trial of history, where dignity was restored from the deepest misery.

Keep walking, as steady as a Phoenix. That is where memoirs come from, to preserve the breath of those who have lived and loved to the very end.