[Sách] Tàn ngày để lại - Kazuo Ishiguro

• "Phẩm cách không phải là thứ bạn có thể mặc vào hay cởi ra như một bộ trang phục. Đó là thứ bạn phải mang theo bên mình mọi lúc, ngay cả trong những khoảnh khắc cô độc nhất."

Nó nhận ra sự nghiệt ngã đến tận cùng của một con người theo đuổi một "nghiệp" đến độ không kịp có mặt bên cha mình lúc lâm chung. Khoảng cách ấy thật gần mà cũng thật xa: kẻ ở dưới trệt đang mải mê phục vụ cho một buổi tiệc sang trọng, người ở trên lầu đang trút hơi thở cuối cùng. Tất cả ở cùng một nơi, nhưng bị ngăn cách bởi một bức tường vô hình của bổn phận và sự tận hiến cực đoan. Stevens đã hy sinh tất cả: tình phụ tử, tình yêu và cả những quan điểm chính trị riêng để trở thành một "công cụ" hoàn hảo cho chủ nhân của mình, Lord Darlington.

Nó tự hỏi, có ích gì khi người ta trăn trở quá nhiều rằng mình đã có thể hay chẳng thể là gì để nắm giữ tiến trình của cuộc đời mình?

"Tàn ngày để lại" không chỉ là một trong những tác phẩm vĩ đại nhất của văn chương Anh hiện đại mà còn là lời tự sự đau đớn, thâm trầm về một cuộc đời bị giam cầm trong những chuẩn mực đạo đức tự thân. Kazuo Ishiguro đã dùng ngòi bút tinh vi của mình để mổ xẻ tâm hồn của Stevens—một quản gia mẫu mực tại dinh thự Darlington, người đã dành cả đời để theo đuổi cái mà ông gọi là "phẩm cách".

Cuốn sách còn là một cái nhìn cay đắng về sự trung thành mù quáng. Lord Darlington, người mà Stevens tôn thờ như một biểu tượng của danh dự, thực chất lại là một người có những quyết định chính trị sai lầm khi ủng hộ phe Đức Quốc xã. Qua đó, Ishiguro đặt ra câu hỏi: Liệu sự tận tụy có còn giá trị nếu lý tưởng mà ta phục vụ là sai lầm?

Stevens là một vị quản gia "đúng chuẩn" trong mọi biến cố của cuộc đời mình, sau khi tiếp nối công việc quản gia từ chính cha mình để lại. Với ông, phẩm cách nằm ở việc giữ được sự điềm tĩnh tuyệt đối, không bao giờ để cảm xúc cá nhân làm hoen ố vai trò chuyên môn.

Nó thích nghệ thuật miêu tả của tác giả, sự miêu tả ấy làm con người ta day dứt khôn nguôi. Mối quan hệ giữa Stevens và cô quản gia Kenton là một trong những tuyến truyện cảm động và gây tiếc nuối nhất. Đằng sau những cuộc đối thoại cứng nhắc về công việc là những đợt sóng ngầm của tình cảm mà cả hai đều không dám chạm tới.

• "Mưa vẫn rơi đều khi chúng tôi ra khỏi xe và vội vàng chạy vào nhà... Cô Kenton ngồi xuống ghế băng để sẵn, còn tôi vẫn đứng để nhìn bao quát được khi xe buýt đến. Bên kia đường, tôi chỉ thấy trải ra đồng nội lại đồng nội, một dãy cột điện tín cuốn tầm mắt tôi theo xa đến chân trời..."

Sự kìm nén của Stevens đã đẩy cô Kenton đi xa, để rồi nhiều thập kỷ sau, nhìn theo dãy cột điện tín hút tầm mắt đó, ông mới bàng hoàng nhận ra mình đã đánh mất điều quý giá nhất. Hối tiếc luôn là một thứ chất lỏng day dứt, lặng lẽ len lỏi nhưng khi trỗi dậy lại mang sức công phá tàn khốc trong tâm khảm.

• "Thật là một điều đáng buồn, đúng không? Khi người ta cứ mãi nhìn lại phía sau và tự hỏi: 'Nếu lúc đó mình làm khác đi thì sao?'"

Tiêu đề "Tàn ngày" mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Đó là buổi chiều tà của một kiếp người, là lúc bóng tối của sự thật bắt đầu phủ xuống những ảo tưởng về một đời người mẫu mực. Stevens nhận ra dù ngày đã cạn, con người vẫn phải tìm cách tận hưởng những ánh sáng cuối cùng.

• "Và nếu có ai trong chúng ta sẵn sàng hy sinh nhiều điều trong đời để theo đuổi những tâm nguyện ấy, thì hẳn nhiên chính bản thân việc ấy, bất chấp kết quả nó ra sao, cũng đáng tự hào mãn nguyện rồi."

"Tàn ngày để lại" là một tác phẩm tĩnh lặng nhưng đầy sức công phá. Nó buộc người đọc phải tự vấn về những giá trị mà chúng ta đang theo đuổi: Liệu chúng ta đang sống cuộc đời của chính mình, hay chỉ đang đóng một vai diễn? Cuốn sách là một bản nhạc buồn, nhưng đẹp đẽ, dành cho bất kỳ ai muốn hiểu về cái giá của sự chuyên nghiệp và vẻ đẹp của sự buông bỏ ở những phút cuối của cuộc đời.

***

I ask myself, what is the use of pondering too much over what one could or could not have been to hold the course of one's own life?

I recognise the ultimate cruelty of a person pursuing a "vocation" (nghiệp) to the point of not being present for his father's final moments, even though the distance was merely the ground floor—where he was busy serving a lavish banquet—and the upper floor—where someone was drawing their last breath. All in the same place, yet separated by an invisible wall of duty and extreme devotion. Stevens sacrificed everything: paternal love, romance, and even his own political views to become a perfect "tool" for his master, Lord Darlington.

"The Remains of the Day" is not only one of the greatest works of modern British literature but also a painful, profound monologue about a life imprisoned within self-imposed moral standards. Kazuo Ishiguro used his sophisticated pen to dissect the soul of Stevens—an exemplary butler at Darlington Hall, who spent his entire life pursuing what he called "dignity."

Stevens was a "standard" butler in every event of his life, having continued the vocation left behind by his father. For him, dignity lay in maintaining absolute composure, never allowing personal emotions to tarnish his professional role.

• "Dignity is not something you can put on or take off like a costume. It is something you must carry with you at all times, even in your loneliest moments."

It admires the author's art of description; such descriptions leave one with a sense of unceasing heartache. The relationship between Stevens and the housekeeper, Miss Kenton, is one of the most moving and regret-filled plotlines. Behind the stiff, professional dialogues are the undercurrents of emotion that neither dared to touch.

• "It was still raining steadily when we got out of the car and hurried into the house... Miss Kenton sat down on a bench provided, while I remained standing to have a clear view when the bus arrived. Across the road, I could see only field upon field, and a line of telegraph poles that carried my gaze far to the horizon..."

Stevens's repression pushed Miss Kenton away, and only decades later, looking at that line of telegraph poles stretching to the horizon, did he realize with shock that he had lost the most precious thing. Regret is always a lingering liquid, quietly seeping in, yet when it rises, it possesses a devastating power within the soul.

• "It's a sad thing, isn't it? When people keep looking back and wondering: 'What if I had done things differently then?'"

The book is also a bitter look at blind loyalty. Lord Darlington, whom Stevens worshipped as an icon of honor, was in reality someone who made erroneous political decisions by supporting the Nazi faction. Through this, Ishiguro poses a question: Is devotion still valuable if the ideal we serve is a mistake?

The title "The Remains of the Day" holds a profound symbolic meaning. It is the twilight of a human life, the moment when the darkness of truth begins to fall over the illusions of an exemplary life. Stevens realizes that even though the day has faded, one must still find a way to enjoy the final lights of the sunset.

• "And if any of us are prepared to sacrifice much in life to follow those aspirations, then surely that very act, regardless of the outcome, is something to be proud and content of."

"The Remains of the Day" is a quiet yet powerful work. It forces the reader to question the values we are pursuing: Are we living our own lives, or just playing a role? The book is a sad but beautiful piece of music, intended for anyone who wants to understand the price of professionalism and the beauty of letting go in the final minutes of life.