[Sách] Quấy rối tinh thần - Marie France Hirigoyen

Sớm trời, lướt tin, chị chia sẻ một dòng tâm trạng về việc bắt nạt chốn văn phòng. Nó đọc, rồi ngẫm. Đời công bộc trôi qua, chẳng lẽ việc nhận ra sự tàn bạo lại khó đến thế sao? Hay con người ta vốn dĩ quá ngây thơ?

Nhớ. Ta bước ra từ học đường, được dạy rằng mình là những trang giấy trắng cần được viết thêm. Nhưng trang giấy ấy cứ bị viết rồi xóa miết, cho đến khi nhàu nát và lấm lem. Ẩn dưới những thớ giấy ấy là những vết chằng chịt, tì vết của những lần bị chà đạp tinh thần mà đôi khi chính ta cũng không gọi tên được.

Sự Im Lặng Của Những Kẻ "Tử Tế" Giả Tạo

Chuyện ở nhà hàng Liên Xô, khi chị đưa ra quan điểm, nó chỉ biết cười – một nụ cười chua chát, pha chút tự trách: "Thật ra bản thân cũng chẳng tốt hơn là bao?".

Nó cay đắng nhận ra rằng, trong môi trường làm việc, ta thường huyễn hoặc mình dưới những danh xưng "chức sắc huyện làng". Ta mặc định mọi điều của bậc "trưởng thượng" đều là đúng, là hợp tình. Ta tự biện minh cho những điều sai trái, miễn là nó không chạm đến lợi ích của mình. Im lặng dù biết rằng chẳng vô can, vẫn cứ lặng im, rồi tự huyễn hoặc rằng đó là điều tử tế nhất bản thân có thể làm.

Marie-France Hirigoyen đã bóc trần sự im lặng đó trong cuốn sách:

"Quấy rối tinh thần không phải là một sự bùng nổ bạo lực nhất thời, mà là một quá trình hủy diệt âm thầm, bền bỉ, nhắm vào tâm hồn nạn nhân cho đến khi họ không còn là chính mình."

Trong cái bầy người nơi văn phòng ấy, khi tranh chấp xảy ra, người ta nhìn nhau như những con thú hung hăng đang vồ vập lấy con mồi. Chúng đánh hơi thấy trong bầy con nào đang yếu nhất, rồi tập trung xâu xé để khẳng định vị thế "mạnh" của mình. Có con công khai, có con ẩn mình chờ ăn xác thối.

Tiêu trừ nhân tính. Ở một chiều ngược lại, dường như ta không chỉ bị nạp mình, mà đôi khi ta tình nguyện để điều đó xảy ra, cứ nghĩ đơn giản: "Kệ đi, miễn chẳng phải mình là được" hoặc giản đơn "đó là việc của quản lý hoặc cấp trên".

Nhớ. Viết lại một góc nhìn người Việt, rút tỉa từ trong ánh mắt cười nhếch mép của người ngoài: Tính cá nhân cao, thích làm chuyện lớn lao, ngặt nổi lại luôn đặt câu hỏi tại sao lại chỉ có bản thân mình?

Ta vất vưởng chờ đợi, lấy thời gian làm thước đo huyễn hoặc, gom góp hết thảy để bắt chẹt những người tử tế. Hỏi anh, anh đáp: "Thế giới đó chẳng dành cho tình yêu thương". Lặng im.

Tu tiên. Chị cười nói về nó và nha: "Một gã nửa chân bước trên con đường ấy, một ông thì bước trọn vẹn hai chân, giờ cứ hỏi nhau" 

Đó là lúc nó kể về những cảnh tượng mình thấy được, đặc biệt là trong hôn nhân. Tự huyễn. Con người ta cứ thích đóng vai nạn nhân, một cách vô tình, cho phép những bậc "trưởng thượng" hay "chức sắc huyện làng" được quyền ném mình đi, giày xéo mình như một món đồ chơi cũ, chẳng khác gì đám trẻ con chưa biết tự vệ. Hỏi anh, anh đáp: "Chân thật". Lặng im.

Cuốn sách của Hirigoyen soi tỏ một loại tội ác không để lại vết sẹo trên da thịt, nhưng lại làm mục rỗng linh hồn. Những kẻ quấy rối tinh thần thường dùng sự mập mờ, những lời bóng gió và sự cô lập để tước đoạt "oxy" của nạn nhân.

"Kẻ quấy rối cần phải hạ thấp người khác để tự nâng cao bản thân mình. Họ sống bằng sức sống của nạn nhân, giống như một loài ký sinh tâm hồn."

Kết nối với triết lý của Liz Wiseman, đây chính là cấp độ cực đoan nhất của Nhà quản lý Tiêu trừ (Diminisher). Họ không chỉ bóp nghẹt trí thông minh, họ còn bóp nghẹt cả quyền được tồn tại của nhân viên. Họ nhân danh sự "nghiêm khắc" hay "truyền thống" để nhốt cấp dưới vào một chiếc lồng sắt của sự sợ hãi.

Nó nhìn lại những trang giấy đời mình. Những vết mực lấm lem ấy không chỉ đến từ kẻ ác, mà còn đến từ sự ngông nghênh của chính mình. Khi đứng ngoài cuộc nhìn một đồng nghiệp bị "xâu xé", nó đã vô tình trở thành một mắt xích trong chuỗi quấy rối đó. Chẳng tốt lành gì. 

Trang giấy trắng của một đứa trẻ sau bao năm làm công bộc đã không còn sạch sẽ. Mực đã lấm lem, thớ giấy đã rách. Sự "ngây thơ" thuở mới vào đời giờ đây đã bị thay thế bằng sự tỉnh thức đau đớn. Chẳng tốt lành chi.

"Nạn nhân của quấy rối tinh thần thường cảm thấy tội lỗi. Họ tự hỏi mình đã làm gì sai, trong khi kẻ quấy rối lại luôn cảm thấy mình là người công chính."

Hirigoyen nhắc nhở rằng, bước đầu tiên để giải thoát là phải gọi tên được sự tàn bạo đó. Đừng để những danh xưng "trưởng thượng" che mắt. Đừng để sự im lặng biến ta thành đồng phạm.

Đọc "Quấy rối tinh thần" không phải để uất ức, mà để nhìn thấu cái bản chất "mạnh – yếu" đầy giả tạo của xã hội loài người, từ một mái ấm nhỏ, cho đến một công sở rồi một cộng đồng. Nỗi buồn khi nhận ra mình từng "hùa vào" những điều không lành mạnh chính là một nỗi buồn có ích. 

Mọi tình yêu, và cả sự tự trọng, đều được chạm khắc từ những mất mát và va đập. 

***

MORAL HARASSMENT: CRUMPLED PAGES AND THE ILLUSION OF THE KIND

Early morning, scrolling through the news, she shared a status about workplace bullying. It (the character) read, then pondered. A lifetime of public service has passed; is it truly that difficult to recognize brutality? Or are people inherently too naive?

Remember. We emerge from school, taught that we are blank pages waiting to be written upon. But that page is written on and erased repeatedly until it is crumpled and stained. Beneath those fibers lie tangled scars—the marks of mental trampling that we sometimes cannot even name.

The Silence of the "Pseudo-Kind"

A story at a Soviet restaurant: when she offered her perspective, it could only laugh—a bitter laugh, tinged with self-reproach: "Truth be told, am I any better?"

It bitterly realized that in a work environment, we often delude ourselves with titles like "village dignitaries." We assume everything from the "elders" is correct and justifiable. We rationalize wrongdoings as long as they don't touch our interests. Silent despite knowing we are not innocent, we remain silent, deluding ourselves that it is the kindest thing we can do.

Marie-France Hirigoyen exposed this silence in her book:

"Moral harassment is not a sudden explosion of violence, but a process of silent, persistent destruction, targeting the victim's soul until they are no longer themselves."

In that human pack at the office, when conflict arises, people look at each other like aggressive beasts lunging for prey. They sniff out the weakest cub in the litter, then congregate to tear it apart to assert their "strong" status. Some do it openly; others hide, waiting to scavenge the remains.

The diminishment of humanity. On the flip side, it seems we don't just find ourselves caught in it; sometimes we volunteer for it. We think simply: "Forget it, as long as it's not me," or "That's the business of management or superiors."

Remember. Rewriting a Vietnamese perspective, distilled from the smirking gaze of an outsider: High individualism, a penchant for grand things, yet always plagued by the question: "Why am I all alone?"

We drift and wait, using time as a delusional yardstick, gathering everything just to entrap the truly kind. When asked, he replied: "That world is not meant for love." Silence.

Cultivating the Way (Tu tiên)

She laughed about it and him: "One guy has half a foot on that path, the other has both feet in; now they keep questioning each other."

That was when it spoke of the scenes it had witnessed, especially within marriage. Self-delusion. People love to play the victim, inadvertently allowing "elders" or "village dignitaries" the right to throw them away, to trample them like an old toy, no different from defenseless children. When asked, he replied: "Truthfulness." Silence.

Hirigoyen’s book illuminates a type of crime that leaves no physical scars but hollows out the soul. Moral harassers often use ambiguity, innuendo, and isolation to strip the victim of "oxygen."

"The harasser needs to belittle others to elevate themselves. They live off the victim's vitality, like a spiritual parasite."

Connecting this to Liz Wiseman’s philosophy, this is the most extreme level of the Diminisher. They don't just stifle intelligence; they stifle an employee's very right to exist. They invoke "strictness" or "tradition" to imprison subordinates in an iron cage of fear.

It looks back at the pages of its own life. Those ink stains came not only from the wicked but from its own arrogance. By standing on the sidelines watching a colleague be "torn apart," it inadvertently became a link in that chain of harassment. No good at all.

The blank page of a child after years of being a public servant is no longer clean. The ink is smudged; the paper is torn. The "naivety" of entering the world has been replaced by a painful awakening. Nothing good about it.

"Victims of moral harassment often feel guilty. They wonder what they did wrong, while the harasser always feels righteous."

Hirigoyen reminds us that the first step toward liberation is to name that brutality. Do not let titles like "elders" blind you. Do not let silence turn you into an accomplice.

Reading "Moral Harassment" is not for the sake of resentment, but to see through the hollow "strong-weak" nature of human society—from a small home to an office, then to a community. The sadness of realizing one once "joined in" on unhealthy things is a useful sadness.

Every love, and every ounce of self-respect, is carved from loss and collision.